અદાણી ગ્રુપ ભારતના એવિએશન સેક્ટરમાં પોતાની હાજરી વધુ મજબૂત કરવા માટે પોતાની એરલાઇન શરૂ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ માટે ગ્રુપે સરકાર પાસેથી અનુકૂળ નીતિગત વાતાવરણ ઊભું કરવા અને હાલના પ્રતિબંધો હટાવવાની માંગ કરી છે. નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે અદાણી ગ્રુપના આ પ્રસ્તાવ બાદ એરલાઇન અને એરપોર્ટ બિઝનેસ વચ્ચે ક્રોસ-ઓનરશિપના નિયમોને સરળ બનાવવા પર ચર્ચા અને કાનૂની સલાહ શરૂ કરી દીધી છે. સવાલ-જવાબ દ્વારા સમજીએ કે અદાણી ગ્રુપનો આ પ્લાન શું છે? સવાલ 1. અદાણી ગ્રુપની નવી યોજના શું છે? જવાબ: અદાણી ગ્રુપ પોતાની એરલાઇન શરૂ કરવાનું વિચારી રહ્યું છે. અત્યાર સુધી આ ગ્રુપ એરપોર્ટ્સ અને તેની સાથે સંકળાયેલી સેવાઓ પૂરતું જ મર્યાદિત હતું અને એરલાઇન બિઝનેસથી દૂર રહેતું હતું, પરંતુ હવે તેણે પોતાની આ રણનીતિમાં મોટો ફેરફાર કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. અદાણી ગ્રુપનું એવિએશન ઇકોસિસ્ટમ સવાલ 2. સરકારને આ નીતિમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર શા માટે પડી રહી છે? જવાબ: વર્તમાનમાં ભારતીય ઘરેલુ એવિએશન માર્કેટમાં ઇન્ડિગો અને એર ઇન્ડિયાનું પ્રભુત્વ છે. બંને કંપનીઓ મળીને લગભગ 90% માર્કેટ શેર નિયંત્રિત કરે છે. સરકાર આ માર્કેટમાં સ્પર્ધા વધારવા માંગે છે, જેથી મુસાફરોને વધુ સારી સેવાઓ અને વિકલ્પો મળી શકે. આથી એરપોર્ટ ઓપરેટરોને પણ એરલાઇન ચલાવવાની મંજૂરી આપવા પર વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. સવાલ 3. વર્તમાન નિયમો શું છે અને અદાણી ગ્રુપ શું બદલાવ ઈચ્છે છે? જવાબ: દિલ્હી અને મુંબઈ એરપોર્ટ્સના વર્તમાન નિયમો અનુસાર, એરપોર્ટ ઓપરેટર કોઈપણ શેડ્યુલ્ડ એરલાઇનમાં 10% થી વધુ હિસ્સેદારી રાખી શકતા નથી. અદાણી ગ્રુપ ઈચ્છે છે કે આ 10% સ્ટેકવાળી શરતને સંપૂર્ણપણે હટાવી દેવામાં આવે. ગ્રુપ કોઈ એરલાઇનમાં માઇનોરિટી હિસ્સેદાર બનવાને બદલે પોતાની સંપૂર્ણ માલિકી હકવાળી એરલાઇન ચલાવવા માંગે છે. સવાલ 4. જો નિયમો બદલાય તો શું એરલાઇન્સ પણ એરપોર્ટ્સમાં હિસ્સેદારી લઈ શકશે? જવાબ: હા, જો નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય ક્રોસ-ઓનરશિપ નિયમોમાં છૂટછાટ આપે છે, તો તેનાથી બેતરફી રસ્તો ખુલશે. જ્યાં એક તરફ એરપોર્ટ ચલાવતી કંપનીઓ એરલાઇન્સ શરૂ કરી શકશે, ત્યાં બીજી તરફ એરલાઇન્સ કંપનીઓ પણ એરપોર્ટ્સમાં હિસ્સેદારી ખરીદી શકશે. સવાલ 5. પહેલા અદાણી ગ્રુપ એરલાઇન બિઝનેસથી દૂર રહેવાની વાત કરી રહ્યું હતું, હવે યુ-ટર્ન કેમ? જવાબ: નવી મુંબઈ એરપોર્ટ લોન્ચ પહેલા જીત અદાણીએ કહ્યું હતું કે એરલાઇન બિઝનેસ તેમના હાઈ-માર્જિન એસેટ મોડેલમાં ફિટ બેસતો નથી. પરંતુ બે કારણોસર આ વિચાર બદલાયો છે: સવાલ 6. અદાણી ગ્રુપનું એવિએશન સેક્ટરમાં પહેલેથી કેટલું પ્રભુત્વ છે? જવાબ: અદાણી ગ્રુપ પહેલેથી જ મુંબઈ સહિત દેશના 8 મુખ્ય એરપોર્ટનું સંચાલન કરી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત ગ્રાઉન્ડ હેન્ડલિંગ, મેન્ટેનન્સ, રિપેર એન્ડ ઓવરહોલ (MRO) અને પાયલટ ટ્રેનિંગ જેવા એવિએશન સેગમેન્ટમાં પણ અદાણી ગ્રુપની મજબૂત હાજરી છે. સવાલ 7. આ પગલાની હાલની એરલાઇન્સ અને ઇન્ડસ્ટ્રી પર શું અસર પડશે? જવાબ: જો અદાણી ગ્રુપ એરલાઇન શરૂ કરે છે, તો હિતોના ટકરાવનો મુદ્દો ઊભો થઈ શકે છે. વર્તમાન એરલાઇન્સ તેનો વિરોધ કરી શકે છે. તેમને ડર હોઈ શકે છે કે અદાણી પોતાના એરપોર્ટ્સ પર પોતાની એરલાઇનને સારા ફ્લાઇટ સ્લોટ્સ અને પાર્કિંગમાં પ્રાથમિકતા આપી શકે છે. સવાલ 8. નિષ્ણાતોનું આ મામલે શું કહેવું છે? જવાબ: નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો સરકાર એરપોર્ટ ઓપરેટરોને એરલાઇન ચલાવવાની મંજૂરી આપે છે, તો કડક નિયમો બનાવવા પડશે જેથી એરપોર્ટ અને એરલાઇનનું સંચાલન સ્વતંત્ર રહે. સાથે જ, ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઇનની સમસ્યાઓ અને વિમાનોની ડિલિવરીમાં વિલંબને કારણે એક નવી એરલાઇનને માર્કેટમાં સંપૂર્ણપણે સ્થાપિત થવામાં ઘણા વર્ષોનો સમય લાગી શકે છે. નોલેજ બોક્સ: ‘ક્રોસ-ઓનરશિપ’ નિયમ શું છે? આ નિયમ એરપોર્ટ ઓપરેટરને કોઈપણ એરલાઇનમાં 10%થી વધુ શેર રાખવાથી રોકે છે. તેનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે એરપોર્ટ માલિક કોઈ ચોક્કસ એરલાઇનને ફાયદો ન પહોંચાડે અને તમામ એરલાઇન્સને સમાન તકો મળે.