અમેરિકાએ મિડલ ઈસ્ટમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 50થી વધુ ફાઈટર જેટ ક્ષેત્રમાં મોકલ્યા છે. સ્વતંત્ર ફ્લાઇટ-ટ્રેકિંગ ડેટા અને મિલિટરી એવિએશન મોનિટર્સે ઘણા F-22, F-35 અને F-16 ફાઈટર જેટને મિડલ ઈસ્ટ તરફ જતા રેકોર્ડ કર્યા છે. આ માહિતી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મંગળવારે જિનીવામાં થયેલી બીજા રાઉન્ડની વાતચીત દરમિયાન સામે આવી છે. બંને દેશો વચ્ચે પરમાણુ કરાર સંબંધિત મુદ્દાઓ પર મતભેદ યથાવત છે. અમેરિકી ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા નિર્ધારિત શરતોને ઈરાન માનવા તૈયાર નથી. ફોક્સ ન્યૂઝને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં વેન્સે કહ્યું કે વાતચીતના કેટલાક ભાગો સકારાત્મક રહ્યા, પરંતુ ઘણા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર હજુ પણ સહમતિ બની નથી. આ નિવેદનો પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને ચાલી રહેલી વાતચીત હજુ પણ નાજુક તબક્કામાં છે. ટ્રમ્પ પહેલા જ કહી ચૂક્યા છે કે જો ઈરાન અમેરિકી માંગણીઓ નહીં માને, તો અમેરિકા બળનો ઉપયોગ કરશે. અમેરિકાએ રિફ્યુલિંગ ટેન્કર પણ મિડલ ઈસ્ટ મોકલ્યા અમેરિકી ફાઈટર જેટ્સ સાથે અનેક એરિયલ રિફ્યુલિંગ ટેન્કર પણ મિડલ ઈસ્ટ તરફ જતા જોવા મળ્યા છે. આનાથી સંકેત મળે છે કે વિમાનો લાંબા સમય સુધી ઓપરેશન માટે તૈયાર છે. આ દરમિયાન, અમેરિકી અધિકારીએ મીડિયાને જણાવ્યું કે USS જેરાલ્ડ આર. ફોર્ડ એરક્રાફ્ટ કેરિયર સ્ટ્રાઈક ગ્રુપ કેરેબિયનથી રવાના થઈને મિડ-એટલાન્ટિકમાં પહોંચી ગયું છે અને મિડલ ઈસ્ટ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. આગામી ચાર-પાંચ દિવસમાં તેના પહોંચવાની અપેક્ષા છે. ન્યૂઝ એજન્સી AP અનુસાર, સુરક્ષા કારણોસર નામ ન જણાવવાની શરતે અધિકારીએ કહ્યું કે ફોર્ડ સાથે ત્રણ ગાઈડેડ-મિસાઈલ ડેસ્ટ્રોયર, USS માહાન, USS બેનબ્રિજ અને USS વિન્સ્ટન ચર્ચિલ પણ છે. આ પહેલાં USS અબ્રાહમ લિંકન અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ અમેરિકી એર અને નેવલ એસેટ્સ પણ આ વર્ષની શરૂઆતમાં ક્ષેત્રમાં તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. આનાથી અમેરિકાની મિડલ ઈસ્ટમાં સૈન્ય હાજરી વધુ મજબૂત થઈ છે. ઈરાને ઓપરેશનલ ક્ષમતાઓની તપાસ માટે નૌકાદળનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો ઈરાને મંગળવારે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગોમાંથી એક હોર્મુઝ જળસંધિના કેટલાક ભાગોને અસ્થાયી રૂપે બંધ કરી દીધા. આ પગલું લાઈવ-ફાયર સૈન્ય અભ્યાસ દરમિયાન લેવામાં આવ્યું હતું. ઈરાને સોમવારે આ નવા અભ્યાસની જાહેરાત કરી હતી. તેને ‘સ્માર્ટ કંટ્રોલ ઓફ ધ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ નામ આપવામાં આવ્યું. ઈરાની ન્યૂઝ એજન્સીઓ અનુસાર ફારસની ખાડીના સાંકડા ભાગમાં મિસાઈલ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યા. ઈરાની મીડિયાએ સુરક્ષા અને દરિયાઈ કારણોનો હવાલો આપતા કહ્યું કે આ પ્રતિબંધ થોડા કલાકો માટે રહેશે. એસોસિએટેડ પ્રેસ (AP) અનુસાર, તેનો હેતુ ગુપ્તચર અને ઓપરેશનલ ક્ષમતાઓની તપાસ કરવાનો છે. દરિયાઈ સુરક્ષા કંપની EOS રિસ્ક ગ્રુપે કહ્યું કે આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતા જહાજોને પહેલાથી જ રેડિયો પર ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. જાન્યુઆરીના અંતમાં થયેલા આવા જ અભ્યાસ દરમિયાન અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડે કડક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું. તેણે કહ્યું હતું કે ઈરાનને આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ અને દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં વ્યાવસાયિક રીતે કામ કરવાનો અધિકાર છે, પરંતુ તે અમેરિકી યુદ્ધ જહાજો કે વેપારી જહાજોને પરેશાન ન કરે. હોર્મુઝ જળસંધિ દુનિયાના તેલના કારોબાર માટે મહત્વનો માર્ગ હોર્મુઝ જળસંધિ તેના સૌથી સાંકડા સ્થળે લગભગ 33 કિલોમીટર (21 માઈલ) પહોળી છે. તે પર્શિયન ગલ્ફને ઓમાનના અખાત અને આગળ વૈશ્વિક બજારો સાથે જોડે છે. દુનિયાની લગભગ 20% તેલ સપ્લાય આ જ માર્ગેથી પસાર થાય છે. સાઉદી અરેબિયા, કુવૈત, ઇરાક, કતાર, બહેરીન, યુએઈ અને ઈરાનનું તેલ અને ગેસ અહીંથી બહાર જાય છે. મોટાભાગની ખેપ એશિયા માટે હોય છે. અમેરિકી એનર્જી ઇન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન અનુસાર, આ માર્ગનો કોઈ વ્યવહારુ વિકલ્પ નથી, જોકે સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈએ કેટલીક પાઇપલાઇન બનાવી છે જે આ માર્ગને બાયપાસ કરે છે. જોકે સમુદ્રધૂનીને આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ માનવામાં આવે છે અને તમામ જહાજો માટે ખુલ્લો છે, પરંતુ તેના કિનારાના પ્રાદેશિક પાણી પર ઈરાન અને ઓમાનનું નિયંત્રણ છે. ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પર વિવાદ અટક્યો ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી પરમાણુ સમજૂતીની વાતચીતમાં બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પ્રોજેક્ટ સૌથી મોટો વિવાદનો મુદ્દો બની ગયો છે. ઈરાન આના પર બિલકુલ પણ સમજૂતી કરવા તૈયાર નથી અને તેને પોતાની રેડ લાઇન માને છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે આ તેના બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પ્રોગ્રામના સંરક્ષણ માટે જરૂરી છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે જૂન 2025માં ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાએ ઈરાનની પરમાણુ સાઇટ્સ પર હુમલો કર્યો, ત્યારે ઈરાનની મિસાઈલોએ જ તેનું રક્ષણ કર્યું. આ સાથે જ અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ઈરાન હિઝબુલ્લાહ, હુતી જેવા પ્રોક્સી ગ્રુપ્સને સમર્થન આપવાનું બંધ કરે. અમેરિકા આ મુદ્દાને પણ સામેલ કરવા માંગે છે, પરંતુ ઈરાન મુખ્યત્વે માત્ર પરમાણુ મુદ્દા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માંગે છે. ઈરાની અધિકારીઓએ વારંવાર કહ્યું છે કે મિસાઈલ કાર્યક્રમ પર કોઈ વાતચીત થશે નહીં. આ ઈરાનની રક્ષણાત્મક ક્ષમતા છે અને તેને છોડવું એટલે પોતાને નબળા પાડવા. ઈરાન કહે છે કે વાતચીત માત્ર પરમાણુ કાર્યક્રમ સુધી મર્યાદિત રહેશે, મિસાઈલ કે પ્રાદેશિક જૂથો પર નહીં. વેન્સ બોલ્યા- વાતચીતનો અંતિમ નિર્ણય ટ્રમ્પના હાથમાં છે વેન્સે કહ્યું કે વાતચીત કેટલા સમય સુધી ચાલુ રાખવી, તેનો અંતિમ નિર્ણય રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ કરશે. તેમણે કહ્યું- અમે પ્રયાસો ચાલુ રાખીશું. પરંતુ રાષ્ટ્રપતિ પાસે એ અધિકાર છે કે તેઓ નક્કી કરે કે રાજદ્વારી પ્રયાસો તેની સીમા સુધી પહોંચી ગયા છે કે નહીં. અમને આશા છે કે આ વખતે વાતચીત ખરાબ પરિણામ સુધી પહોંચશે નહીં, પરંતુ જો પહોંચે છે તો નિર્ણય રાષ્ટ્રપતિ જ કરશે. અમેરિકી અધિકારીઓ અનુસાર, ઈરાન આગામી બે અઠવાડિયામાં વધુ મોટો પ્રસ્તાવ આપશે, જેનાથી બંને પક્ષો વચ્ચેના મતભેદો ઘટાડી શકાય. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી બોલ્યા- જો હુમલો થશે તો તેની અસર અન્ય પર પણ પડશે બીજી તરફ, ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીએ વાતચીતને લઈને આશા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે સમજૂતીની દિશામાં નવી બારી ખુલી છે. વાતચીત બાદ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સંમેલનમાં અરાગચીએ કહ્યું, ‘અમને આશા છે કે વાતચીતથી ટકાઉ અને સહમતિવાળો ઉકેલ નીકળશે, જે તમામ સંબંધિત પક્ષો અને સમગ્ર ક્ષેત્રના હિતમાં હશે.’ જોકે તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ઈરાન કોઈપણ ખતરા કે હુમલાનો જવાબ આપવા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે જો ઈરાન પર હુમલો થયો તો તેના પરિણામો એકલા તે ભોગવશે નહીં, પરંતુ અન્ય પર પણ તેની અસર પડશે.