અલ્બેનિયાએ વર્ષ 2025માં વિશ્વની પ્રથમ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) મંત્રી ‘ડિએલા’ બનાવી હતી, જેનો હેતુ દેશમાં ફેલાયેલા ભ્રષ્ટાચારને ઘટાડવાનો હતો. જોકે, હવે એક મોટો વિવાદ સામે આવ્યો છે કે ડિએલાને બનાવનાર નેશનલ ઇન્ફોર્મેશન એજન્સી (AKSHI)ના બે મુખ્ય અધિકારીઓ પોતે ભ્રષ્ટાચારના આરોપમાં ફસાઈ ગયા છે. નેશનલ ઇન્ફોર્મેશન એજન્સીના ડાયરેક્ટર અને ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટરને હાઉસ અરેસ્ટ કરવામાં આવ્યા છે. તેમના પર કોન્ટ્રાક્ટમાં ધમકી આપીને હેરાફેરી કરવા, લાંચ લેવા અને ગુનાહિત સંગઠન સાથે સંકળાયેલા હોવાનો આરોપ છે. આ એ જ એજન્સી છે જે સરકારની ડિજિટલ વ્યવસ્થા સંભાળે છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમે સરકારની ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી ઝુંબેશ પર સવાલો ઉભા કર્યા છે. હજુ સુધી આ અધિકારીઓ પર ઔપચારિક રીતે કોઈ આરોપ નક્કી થયા નથી. વડાપ્રધાન રામાએ કહ્યું કે તેઓ તપાસ પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી કોઈ ટિપ્પણી કરશે નહીં. અલ્બેનિયા યુરોપિયન યુનિયનમાં જોડાવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે અને તેના માટે ભ્રષ્ટાચાર પર નિયંત્રણ એક આવશ્યક શરત છે. ભ્રષ્ટાચારના આરોપ બાદ સવાલો ઉઠવા લાગ્યા છે કે શું AIને કેટલાક પુરાવા છુપાવવા અથવા હેરાફેરી કરવા માટે ડિયેલાને પ્રોગ્રામ કરી શકાય છે. ડિયેલા બોલ્યા- હું માણસ નથી, મારો કોઈ સ્વાર્થ નથી ડિયેલા એક વર્ચ્યુઅલ અવતાર છે, જે પરંપરાગત અલ્બેનિયન પોશાકમાં દેખાય છે. ગયા વર્ષથી ડિયેલા ઘણી આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદોમાં બોલી ચૂક્યા છે અને દુનિયાભરમાં AIને સરકારી કામોમાં ઉપયોગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી રહ્યા છે. સપ્ટેમ્બરમાં અલ્બેનિયાની સંસદમાં વીડિયો દ્વારા ડિએલાએ કહ્યું હતું કે તે માનવી નથી, તેથી તેની પાસે કોઈ વ્યક્તિગત મહત્વાકાંક્ષા કે સ્વાર્થ નથી. માત્ર ડેટા, જ્ઞાન અને અલ્ગોરિધમ્સ છે, જે નાગરિકોની નિષ્પક્ષ સેવા માટે સમર્પિત છે. તેણે કહ્યું હતું કે ભ્રષ્ટાચારના આરોપો પર તેને દુઃખ થયું છે. સરકારી કોન્ટ્રાક્ટ્સમાં લોકોને મદદ કરે છે વર્ચ્યુઅલ અવતાર ડિએલા ડિએલા નાગરિકોને ઓનલાઈન સરકારી સેવાઓ મેળવવામાં મદદ કરે છે, જેમ કે દસ્તાવેજો જારી કરવા અથવા એપોઇન્ટમેન્ટ બુક કરવી. આ પહેલા અધિકારીઓને લાંચ આપીને કામ કરાવવું પડતું હતું, પરંતુ હવે આ પ્રક્રિયા સમાપ્ત થઈ રહી છે. ટૂંક સમયમાં, ડિયેલા સરકારી કરારોની અરજીઓની તપાસ કરશે અને ડેટાના આધારે નક્કી કરશે કે કયો બિડર સૌથી યોગ્ય છે. તેના કામનું ઓડિટ કરી શકાય છે. વડાપ્રધાન રામાએ તેને ડિયેલા (પ્રકાશ) નામ આપ્યું છે, જેથી જાહેર ખરીદીમાં પારદર્શિતા આવે. રામાએ કહ્યું કે અલ્બેનિયા ‘બે ભાઈઓનો દેશ’ છે, જ્યાં નિષ્પક્ષ સંબંધો બાંધવા મુશ્કેલ છે. EUને બતાવવા માટે ડિયેલાનો ઉપયોગ કરી રહી અલ્બેનિયા સરકાર આ યુનિટ ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ, તિરાનાના મેયર અને ઉપ-વડાપ્રધાન બેલિન્ડા બાલુકુ (રામાના નજીકના) પર પણ તપાસ કરી રહી છે. બાલુકુ પર મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સમાં ભંડોળના દુરુપયોગનો આરોપ છે અને વિપક્ષ તેમની સંસદીય પ્રતિરક્ષા હટાવવાની માગ કરી રહ્યો છે. રામાએ આ અંગે ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો. ભ્રષ્ટાચારના આરોપોથી વિરોધ વધ્યો છે અને ગયા મહિને પ્રદર્શનકારીઓએ પેટ્રોલ બોમ્બથી હુમલો કર્યો અને સરકારના રાજીનામાની માગ કરી. રામાએ યુનિટને સમર્થન આપ્યું, પરંતુ કહ્યું કે પ્રી-ટ્રાયલ ડિટેન્શનનો દર યુરોપમાં સૌથી વધુ છે, તેથી સંસ્થા સ્વતંત્ર અને વ્યાવસાયિક રહેવી જોઈએ. યુનિટના આંકડા અનુસાર, ભ્રષ્ટાચારના કેસો ડિટેન્શનમાં માત્ર નાનો ભાગ છે. ડિયેલાએ ભ્રષ્ટાચાર કેટલો ઓછો કર્યો, તે માપવું મુશ્કેલ છે કારણ કે તે રોકથામ પર કામ કરે છે, શોધવા પર નહીં. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ રામા માટે EU ને બતાવવાનો એક માર્ગ છે કે તેઓ ભ્રષ્ટાચાર સામે લડી રહ્યા છે. AI મંત્રી ડિયેલા ગર્ભવતી, 83 બાળકો થવાના છે પીએમ રામાએ ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં એક અનોખી અને રસપ્રદ જાહેરાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે દુનિયાની પહેલી AI મંત્રી ડિયેલા હવે ગર્ભવતી છે. તેમના 83 બાળકો થવાના છે. આ બાળકો ખરેખર ડિજિટલ આસિસ્ટન્ટ હશે, જે અલ્બેનિયાની સંસદમાં સત્તાધારી સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટીના 83 સાંસદોને મદદ કરશે. રામાએ આ વાત બર્લિનમાં ગ્લોબલ ડાયલોગ ફોરમમાં કહી હતી. તેમણે મજાકીયા અંદાજમાં કહ્યું, “પહેલીવાર ડિયેલા ગર્ભવતી છે અને તેમના 83 બાળકો છે.” આ 83 AI આસિસ્ટન્ટ સંસદની બેઠકોમાં ભાગ લેશે, ત્યાં થતી દરેક ચર્ચા અને ઘટનાનો રેકોર્ડ રાખશે. સાંસદોને જાણ કરશે જો તેઓ કોઈ સત્રમાં ગેરહાજર રહે અને જરૂર પડ્યે સૂચનો આપશે કે કોઈ મુદ્દા પર કેવી રીતે જવાબ આપવો જોઈએ અથવા કોની ટીકા કરવી જોઈએ. ઉદાહરણ આપતા રામાએ કહ્યું, “જો તમે કોફી પીવા ગયા અને કામ પર પાછા ફરવાનું ભૂલી ગયા, તો આ બાળક તમને જણાવશે કે જ્યારે તમે હોલમાં નહોતા ત્યારે શું કહેવામાં આવ્યું અને તમારે કોના પર વળતો હુમલો કરવો જોઈએ.” આ આખી સિસ્ટમ 2026ના અંત સુધીમાં સંપૂર્ણપણે કાર્યરત થઈ જશે. તે હાલમાં વિકાસના તબક્કામાં છે. અલ્બેનિયા યુરોપિયન યુનિયનમાં જોડાવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે અલ્બેનિયા લાંબા સમયથી ભ્રષ્ટાચારની સમસ્યાથી ઝઝૂમી રહ્યું છે. યુરોપિયન યુનિયનના ઘણા અહેવાલોમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે અલ્બેનિયામાં ભ્રષ્ટાચાર માત્ર નીચલા સ્તરે જ નહીં, પરંતુ ઉચ્ચ સ્તર સુધી ફેલાયેલો છે. તેમાં રાજકારણીઓ, મંત્રીઓ અને મોટા અધિકારીઓ સામેલ રહ્યા છે. EU વારંવાર કહી ચૂક્યું છે કે જો અલ્બેનિયા 2030 સુધીમાં EUનું સભ્ય બનવા માંગે છે, તો તેણે ભ્રષ્ટાચાર ખતમ કરવા અને ન્યાયતંત્રને મજબૂત કરવા પર તાત્કાલિક અને નક્કર પગલાં ભરવા પડશે. આ જ કારણ છે કે રામા સરકાર હવે AI જેવા નવા પ્રયોગો કરી રહી છે જેથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તે દર્શાવી શકે કે તેઓ સુધારાઓ માટે ગંભીર છે. વડાપ્રધાન રામાએ મે 2025માં ઐતિહાસિક ચોથી વખત જનમત મેળવ્યો હતો, જે પછી તેમણે વચન આપ્યું કે અલ્બેનિયા 2030 સુધીમાં યુરોપિયન યુનિયનનો ભાગ બનશે.