અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શુક્રવારે જણાવ્યું કે ગાઝામાં હમાસ અને ઇઝરાયલ વચ્ચે એક ઐતિહાસિક સમજૂતી થઈ છે. ટ્રમ્પના મતે, હમાસ અને અન્ય તમામ સશસ્ત્ર સંગઠનોએ હથિયારો છોડવા પર સંમતિ દર્શાવી છે. આ પછી ઇઝરાયલી સેના પણ તબક્કાવાર રીતે ગાઝામાંથી પાછી હટશે. જોકે, અત્યાર સુધી ન તો ઇઝરાયલ કે ન તો હમાસે સત્તાવાર રીતે આ સમજૂતીને મંજૂરી આપી છે. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને કહ્યું કે આ તેમના 20-પોઇન્ટ ગાઝા પ્લાનનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે અને ગાઝામાં કાયમી શાંતિ અને સુરક્ષાની દિશામાં એક મોટું પગલું છે. તેમણે કહ્યું કે તેમની ટીમની ઘણા મહિનાઓની કોશિશો પછી આ સમજૂતી શક્ય બની. પેલેસ્ટાઇનમાં નવી ટેકનિકલ સરકાર બનશે ગાઝાનું પ્રશાસન નેશનલ કમિટી ફોર ધ એડમિનિસ્ટ્રેશન ઓફ ગાઝા (NCAG) નામની નવી સંસ્થાને સોંપવામાં આવશે. આ સંસ્થા હમાસ અને પેલેસ્ટાઇની ઓથોરિટીથી અલગ હશે. તેનું કામ ગાઝામાં નાગરિક સેવાઓ, પ્રશાસન અને કાયદો-વ્યવસ્થા સંભાળવાનું હશે. આ યોજનાનો હેતુ ગાઝામાં એક જ સરકાર, કાયદો અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા લાગુ કરવાનો છે. ટ્રમ્પના મતે, કરાર ઘણા તબક્કામાં લાગુ થશે. જેમ જેમ હમાસ તેના હથિયારો છોડશે, તેમ તેમ ઇઝરાયલી સેના ગાઝામાંથી પાછી ખેંચાશે. આ પછી, એક આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિરીકરણ દળ અને નવી પેલેસ્ટિનિયન પોલીસ ગાઝાની સુરક્ષા સંભાળશે. યોજના મુજબ, ગાઝાનું વહીવટ સંભાળતી નવી ટેકનિકલ પેલેસ્ટિનિયન સરકાર ટ્રમ્પના ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ સાથે મળીને કામ કરશે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે આનાથી ગાઝા ફરી ક્યારેય ઇઝરાયલ પર હુમલાઓનું અડ્ડો બની શકશે નહીં. જોકે, અમેરિકી અધિકારીઓનું કહેવું છે કે તેને સંપૂર્ણપણે લાગુ કરવું હજુ સરળ નહીં હોય. હમાસ અને અન્ય સંગઠનો દ્વારા હથિયારો છોડવા, ઇઝરાયલી સેનાની વાપસી અને નવી વ્યવસ્થા લાગુ થવામાં ઘણા મહિનાઓ લાગી શકે છે. બોર્ડ ઓફ પીસ શું છે? ટ્રમ્પે ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બર 2025માં ગાઝા યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની યોજના રજૂ કરતી વખતે આ બોર્ડનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. રોઇટર્સ અનુસાર, અમેરિકાએ લગભગ 60 દેશોને આ બોર્ડમાં સામેલ થવા માટે આમંત્રણ મોકલ્યું છે. ગયા અઠવાડિયે વિશ્વના નેતાઓને મોકલવામાં આવેલા આમંત્રણમાં જણાવાયું હતું કે આ બોર્ડની ભૂમિકા માત્ર ગાઝા પૂરતી મર્યાદિત રહેશે નહીં, પરંતુ તે વૈશ્વિક સ્તરે સંઘર્ષોને ઉકેલવામાં પણ મદદ કરશે. મોકલવામાં આવેલા એક મુસદ્દા (ચાર્ટર) માં કહેવામાં આવ્યું છે કે જે દેશો ત્રણ વર્ષથી વધુ સમય સુધી આ બોર્ડના સભ્ય બનવા માગે છે, તેમને 1 અબજ ડોલરનું યોગદાન આપવું પડશે. કેવી રીતે થશે હમાસનું નિઃશસ્ત્રીકરણ? યોજના હેઠળ પહેલા હમાસની સિવિલ પોલીસ પોતાના હથિયારો નવી પેલેસ્ટાઈની પોલીસને સોંપશે. ત્યારબાદ ભારે હથિયારો સુરક્ષિત સ્થળોએ રાખવામાં આવશે. હથિયાર બનાવતી ફેક્ટરીઓ અને સુરંગોનો નાશ કરવામાં આવશે. નાના હથિયારો પણ પેલેસ્ટાઈની કાયદા હેઠળ જમા કરાવવામાં આવશે. ગાઝામાં સક્રિય અન્ય સશસ્ત્ર જૂથો અને યુદ્ધ દરમિયાન બનેલા એન્ટી-હમાસ મિલિશિયાને પણ હથિયારો છોડવા પડશે. અમેરિકી અને બોર્ડ ઓફ પીસના અધિકારીઓ અનુસાર, આખી પ્રક્રિયા લગભગ 200 થી 350 દિવસ સુધી ચાલી શકે છે. દરેક તબક્કો પૂરો થયા પછી સ્વતંત્ર દેખરેખ એજન્સીઓ તેની પુષ્ટિ કરશે. ત્યારબાદ જ આગલો તબક્કો શરૂ થશે. ઇઝરાયલ ક્યારે હટશે? કરાર મુજબ, ઇઝરાયલની સેના તે જ પ્રમાણમાં પાછી હટશે, જે પ્રમાણમાં હમાસ હથિયારો છોડશે. આ સાથે, ઇઝરાયલને ગાઝામાં સૈન્ય અભિયાન અને હવાઈ હુમલા રોકવા પડશે. જોકે, જો કોઈ તાત્કાલિક સુરક્ષા ખતરો ઊભો થાય તો કાર્યવાહીની સંભાવના રહેશે. એક અમેરિકી અધિકારીએ જણાવ્યું કે વાતચીતના દરેક તબક્કામાં ઇઝરાયલને સામેલ રાખવામાં આવ્યું હતું અને તેને તે જ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે જેના પર તે ટ્રમ્પના 20-પોઇન્ટ પ્લાન હેઠળ પહેલાથી જ સહમત થઈ ચૂક્યું છે. હમાસે સંપૂર્ણપણે સંમતિ આપી નથી ટ્રમ્પના દાવા છતાં હમાસ તરફથી અલગ સંકેતો મળ્યા છે. હમાસના વરિષ્ઠ નેતા ગાઝી હમદએ અલ જઝીરાને જણાવ્યું કે વાતચીત સકારાત્મક રહી છે, પરંતુ જ્યાં સુધી ઇઝરાયલી સેના સંપૂર્ણપણે ગાઝામાંથી પાછી નહીં હટે, ત્યાં સુધી સંગઠન હથિયારો છોડવાની દિશામાં કોઈ પગલું ભરશે નહીં. હમાસનું કહેવું છે કે નિઃશસ્ત્રીકરણની પ્રક્રિયા નવી પેલેસ્ટિનિયન વહીવટી વ્યવસ્થા હેઠળ થશે અને તેમાં ઇઝરાયલની કોઈ ભૂમિકા નહીં હોય. આ વલણ ટ્રમ્પ દ્વારા જણાવવામાં આવેલા તબક્કાવાર મોડેલથી અલગ જોવા મળે છે. મધ્યસ્થી દેશોની મોટી ભૂમિકા અમેરિકી અધિકારીઓ અનુસાર ઇજિપ્ત, કતાર અને તુર્કીએ ઘણા મહિનાઓ સુધી વાતચીત કરાવી. ઇજિપ્તની ગુપ્તચર એજન્સીના પ્રમુખ હસન રશીદે મધ્યસ્થીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. અધિકારીઓનો દાવો છે કે ઈરાને હમાસને આ પ્રસ્તાવ નકારવાની સલાહ આપી હતી, પરંતુ આખરે સંગઠન વાતચીત ચાલુ રાખવા સંમત થયું.