વૈશ્વિક કાર્બન ઉત્સર્જનમાં 2.5% હિસ્સો ધરાવતો એવિએશન સેક્ટર મોટા બદલાવમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. પાયલટ ટ્રેનિંગ માટે ઉપયોગમાં લેવાઈ રહેલા પિપિસ્ટ્રેલના ઇલેક્ટ્રિક પ્લેન ‘વેલિસ ઇલેક્ટ્રો’એ ઓછી મેન્ટેનન્સ કિંમત અને ઝીરો કાર્બન ઉત્સર્જનથી આશાઓ જગાવી છે, પરંતુ મર્યાદિત રેન્જ અને ભારે બેટરીઓના પડકારને કારણે હવે આ ઇન્ડસ્ટ્રીનું મુખ્ય ધ્યાન ‘હાઇબ્રિડ ટેકનોલોજી’ પર શિફ્ટ થઈ રહ્યું છે. લંડનના ફાર્નબોરો એર શોમાં આવેલી એવિએશન કંપનીઓનું આ નવા ટ્રેન્ડ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત રહ્યું. અમેરિકી સમૂહ ‘ટેક્સ્ટ્રોન’ની માલિકીનું પિપિસ્ટ્રેલનું આ વિમાન કટોકટીના સમયને બાદ કરતાં વધુમાં વધુ 50 મિનિટ જ ઉડી શકે છે. મર્યાદિત રેન્જ હોવા છતાં ફ્લાઇંગ સ્કૂલોમાં તેની માગ વધી રહી છે. ‘નેબોએર’ જેવી કંપનીઓ ચાર્જિંગ સ્ટેશનનું નેટવર્ક વિકસાવી રહી છે. ઓટો ઇન્ડસ્ટ્રીમાં થઈ રહેલા સુધારાઓથી ભવિષ્યમાં રેન્જ વધારવા માટે તેની બેટરીઓને નવા વર્ઝનથી બદલી શકાશે. જોકે, મોટી સંખ્યામાં મુસાફરોને લાંબા અંતર સુધી લઈ જવા માટે બેટરીઓનું પર્યાપ્ત શક્તિશાળી કે હલકું હોવું અશક્ય છે. આવી સ્થિતિમાં, ઉદ્યોગનું ધ્યાન હાઇબ્રિડ પ્લેન તરફ વળી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના મતે, સંપૂર્ણ ઇલેક્ટ્રિક પ્લેનની સરખામણીમાં હાઇબ્રિડ મોડલ કોમર્શિયલ એવિએશન માટે વધુ વ્યવહારુ છે. હાર્ટ એરોસ્પેસ અને GE-નાસા જેવા દિગ્ગજો હવે ટર્બોપ્રોપ અને ઇલેક્ટ્રિક મોટરના સંયોજન પર કામ કરી રહ્યા છે. આનાથી પ્રાદેશિક ઉડ્ડયનમાં ઇંધણનો વપરાશ અને સંચાલન ખર્ચ 40% સુધી ઘટી શકે છે. કેલિફોર્નિયાની કંપનીએ 30 સીટનું હાઇબ્રિડ પ્લેન બનાવ્યું હાર્ટ એરોસ્પેસ – કેલિફોર્નિયાની આ કંપની 30 સીટનું હાઇબ્રિડ વિમાન બનાવી રહી છે. તે બેટરી પર 200 કિમી અને હાઇબ્રિડ મોડમાં 800 કિમી ઉડી શકે છે. તેમાં સિરીઝ હાઇબ્રિડ સેટઅપ છે, જ્યાં પ્રોપેલર હંમેશા ઇલેક્ટ્રિક મોટરથી ફરે છે અને ગેસ ટર્બાઇન જનરેટર તરીકે વીજળી પૂરી પાડે છે. ઇંધણનો વપરાશ 50% સુધી ઘટી શકે છે. જીઇ એરોસ્પેસ અને નાસા – નાસા અને જીઇ એરોસ્પેસે ‘ફાર્નબોરો ઇન્ટરનેશનલ એર શો’ દરમિયાન હાઇબ્રિડ એન્જિન સાબ 340બી ફ્લાઇટનું સફળ પ્રદર્શન કર્યું. તાજેતરના પરીક્ષણો દરમિયાન, તે 30,000 ફૂટથી વધુની ઊંચાઈએ ઉડાન ભરનાર વિશ્વનું પ્રથમ હાઇબ્રિડ ઇલેક્ટ્રિક-પાવર્ડ વિમાન બની ગયું છે. વર્ટિકલ ટેક-ઓફ અને લેન્ડિંગ કરતા ઇલેક્ટ્રિક ક્રાફ્ટ હવે એર ટેક્સી અને હેલિકોપ્ટરના વિકલ્પ તરીકે ઉભરી રહ્યા છે. વર્ટિકલ એરોસ્પેસે તેમની રેન્જ વધારવા માટે હાઇબ્રિડ મોડેલ પર કામ શરૂ કરી દીધું છે. ઇલેક્ટ્રિક પ્લેન કટોકટીની સ્થિતિમાં લાંબા સમય સુધી ઉડી શકતા નથી પરંપરાગત વિમાનો ઉડતી વખતે ઇંધણ બળવાથી હળવા થતા જાય છે, જ્યારે બેટરીનું વજન હંમેશા એકસરખું જ રહે છે. સાથે જ, હવાઈ નિયમો હેઠળ રનવે ઉપલબ્ધ ન હોય અથવા ડાયવર્ઝનની સ્થિતિ માટે વધારાનું ઇંધણ રાખવું ફરજિયાત છે. જો કોઈ નાના પેસેન્જર વિમાનને પણ ઘણા કલાકો સુધી ઉડાડવાનું હોય, તો જરૂરી બેટરી એટલી ભારે હશે કે મુસાફરો કે સામાન માટે જગ્યા જ નહીં બચે. આ જ ઇલેક્ટ્રિક વિમાનો માટે સૌથી મોટો પડકાર છે. આવી સ્થિતિમાં, ઉદ્યોગ હવે હાઇબ્રિડ વિમાનો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યો છે, જેમાં ઇલેક્ટ્રિક મોટર અને ગેસ ટર્બાઇન એન્જિન બંનેનો ઉપયોગ થાય છે.