14 ઓક્ટોબર 2010… દિલ્હીનું જવાહરલાલ નેહરુ સ્ટેડિયમ ‘ભારત…ભારત…’ના નારાઓથી ગુંજી રહ્યું હતું. બેડમિન્ટન કોર્ટ પર સાયના નેહવાલ હતી. સામે માત્ર એક ફાઇનલ નહોતું, પરંતુ મેડલ ટેબલમાં ભારતનું ભવિષ્ય પણ હતું. જો સાયના હારી જાત, તો યજમાન ભારત ત્રીજા સ્થાને સરકી જાત, પરંતુ તેણે જીત નોંધાવી. ભારતનો 38મો ગોલ્ડ મેડલ આવ્યો. કુલ મેડલ 101 થયા અને પ્રથમ વખત કોમનવેલ્થ ગેમ્સની મેડલ ટેબલમાં ઓસ્ટ્રેલિયા પછી ભારત બીજા સ્થાને પહોંચી ગયું. આજે પણ આ ભારતનું સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન છે. ભારતની આ વાર્તા 2010માં શરૂ થઈ ન હતી, તેની શરૂઆત 76 વર્ષ પહેલા થઈ હતી, જ્યારે 1934માં માત્ર 6 ભારતીય ખેલાડીઓ પ્રથમ વખત કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં ઉતર્યા હતા. તે સમયે ભારત પર અંગ્રેજોનું શાસન હતું, પરંતુ પહેલવાન રાશિદ અનવરે બ્રોન્ઝ મેડલ જીતીને ભારતનું નામ ઇતિહાસમાં નોંધાવી દીધું. જોકે, કોમનવેલ્થ ગેમ્સની વાર્તા આનાથી પણ 43 વર્ષ પહેલાની છે. ચાલો, 135 વર્ષ જૂની આ સફર વિશે જાણીએ…. ન સરકાર, ન રાજા… એક પાદરીનો વિચાર કોમનવેલ્થની વાર્તા 1891માં શરૂ થાય છે. બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય તેની ચરમસીમા પર હતું. વિશ્વની લગભગ એક ચતુર્થાંશ વસતિ અને વિશાળ ભૂભાગ પર બ્રિટનનું શાસન હતું. ત્યારે એક બ્રિટિશ પાદરી જ્હોન એસ્ટલી કૂપરે એક એવું સ્વપ્ન જોયું, જેણે પાછળથી વિશ્વના સૌથી મોટા રમતગમત કાર્યક્રમોમાંના એકને જન્મ આપ્યો. તેમણે કહ્યું કે સામ્રાજ્યની તાકાત ફક્ત સેનાથી જ નહીં, પરંતુ લોકોના સંબંધોથી પણ વધે છે. જો બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના અલગ-અલગ દેશોના ખેલાડીઓ એક મેદાન પર ઉતરશે તો આપસી વિશ્વાસ અને ભાઈચારો મજબૂત થશે. તેમણે તેનું નામ આપ્યું- ‘પાન-બ્રિટાનિક ફેસ્ટિવલ’, પરંતુ વિચાર આપવો સહેલો હતો, તેને સાચો કરવો મુશ્કેલ. લગભગ 20 વર્ષ સુધી આ સપનું કાગળોમાં જ પડ્યું રહ્યું. રાજાના રાજ્યાભિષેકે બતાવ્યું ભવિષ્ય 1911માં બ્રિટનના રાજા જ્યોર્જ પંચમનો રાજ્યાભિષેક થયો. આ જ પ્રસંગે લંડનમાં ફેસ્ટિવલ ઓફ એમ્પાયરનું આયોજન કરવામાં આવ્યું. ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા, ન્યૂઝીલેન્ડ અને દક્ષિણ આફ્રિકા જેવા દેશોના ખેલાડીઓ પહેલીવાર એક જ આયોજનમાં ઉતર્યા. આ સત્તાવાર કોમનવેલ્થ ગેમ્સ નહોતા, પરંતુ ઇતિહાસકારો તેને કોમનવેલ્થ ગેમ્સની પહેલી ઝલક માને છે. અહીં જ લોકોને અહેસાસ થયો કે આવું આયોજન સફળ થઈ શકે છે. ઓલિમ્પિકમાં થયેલી એક બેઠક… જેણે ઇતિહાસ બદલી નાખ્યો 1928ના એમ્સ્ટરડેમ ઓલિમ્પિક દરમિયાન બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના રમતગમતના પ્રશાસકો મળ્યા. અહીં જ નિર્ણય લેવાયો કે ઓલિમ્પિકથી અલગ, દર ચાર વર્ષે બ્રિટિશ સામ્રાજ્યના દેશો માટે પોતાની એક રમતગમત સ્પર્ધા યોજાશે. આ જ તે નિર્ણય હતો જેણે કોમનવેલ્થ ગેમ્સને જન્મ આપ્યો. પહેલી ગેમ્સ લગભગ રદ થવાની અણી પર હતી 16 ઓગસ્ટ 1930… કેનેડાના નાના શહેર હેમિલ્ટનમાં પ્રથમ બ્રિટિશ એમ્પાયર ગેમ્સ શરૂ થવાના હતા. પરંતુ એક મોટી સમસ્યા સામે હતી. તે સમયે હવાઈ મુસાફરી સામાન્ય ન હતી. મોટાભાગના ખેલાડીઓ દરિયાઈ જહાજો દ્વારા કેનેડા પહોંચતા હતા. ઘણા દેશોએ સ્પષ્ટ કહી દીધું કે તેમની પાસે મુસાફરીનો ખર્ચ નથી. આયોજકોએ ઘણી ટીમને આર્થિક મદદ કરી. ત્યારે જ પ્રથમ આયોજન થઈ શક્યું. જો તે સમયે કેનેડા પીછેહઠ કરી જાત, તો કદાચ કોમનવેલ્થ ગેમ્સનો ઇતિહાસ ત્યાં જ સમાપ્ત થઈ જાત. આજે હજારો ખેલાડીઓ આવે છે… ત્યારે માત્ર 400 હતા પ્રથમ સંસ્કરણમાં ફક્ત 11 દેશોના લગભગ 400 ખેલાડીઓ. તેમાં ફક્ત 6 રમતો – એથ્લેટિક્સ, બોક્સિંગ, સ્વિમિંગ, ડાઇવિંગ, કુસ્તી અને લૉન બૉલ્સ સામેલ હતી. આજે આ રમતોમાં હજારો ખેલાડીઓ ભાગ લે છે અને ડઝનબંધ રમતો રમાય છે. કોમનવેલ્થ ગેમ્સના ઇતિહાસનો પ્રથમ ગોલ્ડ મેડલ ઓસ્ટ્રેલિયાના રોવર બોબી પિયર્સે જીત્યો. તેઓ પાછળથી ઓલિમ્પિક ચેમ્પિયન પણ બન્યા. 1934માં ભારત ગુલામ હતું, પરંતુ ઇતિહાસ રચાયો ભારત પ્રથમ વખત આ રમતોમાં ઉતર્યું. આઝાદ ભારત નહીં… બ્રિટિશ ભારત. આખા દળમાં ફક્ત 6 ખેલાડીઓ હતા. તેમાંથી પહેલવાન રાશિદ અનવરે કાંસ્ય પદક જીતીને ભારતનું ખાતું ખોલ્યું. એટલે કે ભારતનો પ્રથમ કોમનવેલ્થ મેડલ તે સમયે આવ્યો, જ્યારે દેશનો પોતાનો તિરંગો પણ સત્તાવાર રાષ્ટ્રીય ધ્વજ ન હતો. પછી આવ્યું એવું યુદ્ધ, જેણે રમતગમત જ રોકી દીધી 1942 અને 1946… આ બંને વર્ષોમાં કોમનવેલ્થ ગેમ્સ યોજાવાની હતી, પરંતુ દુનિયા બીજા વિશ્વ યુદ્ધમાં સળગી રહી હતી. લાખો લોકો માર્યા જઈ રહ્યા હતા. આવા સમયે રમતગમત માટે કોઈ સ્થાન નહોતું. ઇતિહાસમાં ફક્ત આ બે જ સંસ્કરણ છે, જે વિશ્વ યુદ્ધને કારણે રદ થયા. 1950માં ન્યૂઝીલેન્ડના ઓકલેન્ડથી રમતોની વાપસી થઈ. જ્યારે સામ્રાજ્ય તૂટી ગયું, તો રમતોનું નામ પણ બદલાઈ ગયું 1930 માં આ રમતોનું નામ બ્રિટિશ એમ્પાયર ગેમ્સ હતું, પરંતુ આગામી ત્રણ દાયકામાં દુનિયા બદલાઈ ગઈ. ભારત, પાકિસ્તાન, શ્રીલંકા, ઘાના, નાઇજીરીયા, મલેશિયા જેવા ઘણા દેશો આઝાદ થયા. બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય સંકોચાવા લાગ્યું અને નામ બદલાવા લાગ્યા. ભારતે 24 વર્ષ પછી પ્રથમ ગોલ્ડ જીત્યો 1958… કાર્ડિફ. એક પાતળો દોડવીર ટ્રેક પર ઉતર્યો. નામ હતું મિલ્ખા સિંહ. તેમણે 440 યાર્ડની દોડ જીતીને ઇતિહાસ રચ્યો. તેઓ કોમનવેલ્થ ગેમ્સની એથ્લેટિક્સ સ્પર્ધામાં ગોલ્ડ જીતનારા પ્રથમ ભારતીય બન્યા. આ જીત પછી તેમને ‘ફ્લાઈંગ સિખ’ કહેવામાં આવ્યા. તે જ સંસ્કરણમાં પહેલવાન લીલા રામે પણ ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો. ભારત 76 વર્ષ પછી બન્યું યજમાન ભારત 1934માં કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં સામેલ થયું અને 2010માં તેણે યજમાની કરી, એટલે કે 76 વર્ષ પછી. નવી દિલ્હી કોમનવેલ્થ ગેમ્સની યજમાની કરનાર દક્ષિણ એશિયાનું પ્રથમ શહેર બન્યું. 71 કોમનવેલ્થ દેશો અને પ્રદેશોના લગભગ 6,000 ખેલાડીઓ 17 રમતોની 272 સ્પર્ધાઓમાં ઉતર્યા. યજમાન હોવાનું દબાણ ઓછું નહોતું, પરંતુ ભારતે 38 ગોલ્ડ, 27 સિલ્વર અને 36 બ્રોન્ઝ સહિત 101 પદક જીતીને ઇતિહાસ રચ્યો. પહેલીવાર કોમનવેલ્થ ગેમ્સની મેડલ ટેલીમાં ભારત ઓસ્ટ્રેલિયા પછી બીજા સ્થાને પહોંચ્યું. આજે પણ આ ભારતનું સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન છે. 2026 કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં 125 ભારતીય ખેલાડીઓ ભાગ લેશે 2026 કોમનવેલ્થ ગેમ્સ આજે સ્કોટલેન્ડના ગ્લાસગોમાં શરૂ થઈ રહ્યા છે, જે 2 ઓગસ્ટ સુધી ચાલશે. આ વખતે માત્ર 10 રમતોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. ભારતે 125 ખેલાડીઓનું દળ મોકલ્યું છે, જે એથ્લેટિક્સ, બોક્સિંગ, વેઈટલિફ્ટિંગ, જુડો, સ્વિમિંગ, ટ્રેક સાયકલિંગ, જિમ્નેસ્ટિક્સ, લૉન બોલ્સ, 3×3 બાસ્કેટબોલ અને પેરા કોમ્પિટિશનમાં ભાગ લેશે. મીરાબાઈ ચાનુ અને લવલીના બોરગોહેન ભારતના ધ્વજવાહક હશે. જ્યારે, 2030માં કોમનવેલ્થ ગેમ્સ ફરી એકવાર ભારત પરત ફરશે. યજમાની અમદાવાદ કરશે. 2030માં જ કોમનવેલ્થ ગેમ્સના 100 વર્ષ પૂરા થઈ રહ્યા છે, તેથી તેને ખાસ માનવામાં આવી રહ્યું છે. ——————– કોમનવેલ્થ ગેમ્સ વિશે આ પણ જાણો આજથી કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2026: 125 ભારતીય ખેલાડીઓ 8 રમતમાં ભાગ લેશે; 1,168 મેડલ માટે 3,000+ એથ્લેટ્સ વચ્ચે મુકાબલો થશે કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2026નું આયોજન 23 જુલાઈથી 2 ઓગસ્ટ સુધી સ્કોટલેન્ડના ગ્લાસગોમાં થશે. આ કોમનવેલ્થ ગેમ્સની 23મી એડિશન છે, જેમાં 74 દેશોના 3,000થી વધુ ખેલાડીઓ 10 રમતોમાં મેડલ માટે મુકાબલો કરશે. 215 મેડલ ઇવેન્ટ્સમાં કુલ 1,168 મેડલ દાવ પર હશે. સંપૂર્ણ સમાચાર વાંચો…