જાપાનની કેન્દ્રીય બેંકે વ્યાજ દરો 1%થી વધારીને 1.25% કરી દીધા છે. આ છેલ્લા 31 વર્ષનું સૌથી ઊંચું સ્તર છે. એટલે કે લોન મોંઘી થઈ ગઈ છે. બેંકે આ મોટું પગલું મુખ્યત્વે દેશમાં વધી રહેલી મોંઘવારીને રોકવા અને નબળી પડી રહેલી પોતાની કરન્સી ‘યેન’ને સંભાળવા માટે લીધું છે. વર્ષ 2024 સુધી જાપાનમાં વ્યાજ દરો માઈનસ (-0.1%)માં હતા, જેનો અર્થ એ હતો કે બેંકમાં પૈસા રાખવા પર વ્યાજ મળવાને બદલે ઊલટું ચાર્જ કપાતો હતો, જેથી લોકો પૈસા બચાવે નહીં પરંતુ બજારમાં ખુલ્લેઆમ ખર્ચ કરે. હવે છેલ્લા અઢી વર્ષમાં બેંકે છઠ્ઠી વખત દરોમાં વધારો કર્યો છે. વ્યાજ દરો વધારવાના 3 મોટા કારણો… અમેરિકા અને યુરોપ પણ દરોમાં વધારો કરી ચૂક્યા છે જાપાનની જેમ જ દુનિયાની અન્ય મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ પણ મોંઘવારી પર કાબૂ મેળવવા માટે લોન મોંઘી કરી રહી છે. તાજેતરમાં અમેરિકાની કેન્દ્રીય બેન્કે છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં પહેલી વાર પોતાના વ્યાજદરો વધાર્યા છે, જ્યારે યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેન્ક (ECB) પણ આ મહિને વ્યાજ દરોમાં વધારો કરી ચૂકી છે. ઓગસ્ટમાં મોંઘવારી દર 1.7% રહ્યો જાપાનમાં ઓગસ્ટ મહિનાનો કોર મોંઘવારી દર 1.7% નોંધાયો છે, જે જુલાઈના 1.8% દર કરતાં થોડો ઓછો છે. આ બેન્કના 2%ના લક્ષ્યની નજીક છે. ભારત જેવા દેશોની સરખામણીએ 1.7%નો મોંઘવારી દર ભલે ઓછો લાગે, પરંતુ જાપાનના લોકો માટે આ એક મોટો ફેરફાર છે. ખરેખરમાં, જાપાનમાં છેલ્લાં લગભગ 30 વર્ષથી કિંમતો વધવાને બદલે ઘટી રહી હતી. તેને અપસ્ફીતિ અથવા ડિફ્લેશન કહેવામાં આવે છે. તેના કારણે ત્યાંના લોકોને સામાન સતત સસ્તો મળવાની આદત પડી ગઈ હતી. આવી સ્થિતિમાં હવે જ્યારે દરેક વસ્તુના ભાવ સતત વધી રહ્યા છે, ત્યારે આ વાત ત્યાંના સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા અને સરકાર બંને માટે ચિંતાનું કારણ બની રહી છે. યેન 40 વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચ્યો જાપાનની કરન્સી ‘યેન’ની કિંમત દુનિયાના બજારમાં ઘણી ઘટી ગઈ હતી. ઑગસ્ટમાં તો યેનનું મૂલ્ય છેલ્લાં 40 વર્ષના સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગયું હતું. જ્યારે કોઈ દેશનું ચલણ ખૂબ નબળું પડી જાય છે, ત્યારે તે દેશ માટે વિદેશથી સામાન ખરીદવો ખૂબ મોંઘો બની જાય છે. આ ઘટાડાને રોકવા માટે હાલમાં જાપાન અને અમેરિકાની સરકારોએ મળીને યેનની ખરીદી કરી હતી. આ પહેલાં જાપાન અને અમેરિકાએ મળીને આવું પગલું વર્ષ 2011માં લીધું હતું, જ્યારે જાપાનમાં આવેલા ભૂકંપ અને સુનામીના કારણે ત્યાંની અર્થવ્યવસ્થા ડગમગી ગઈ હતી. વ્યાજ દરો વધારવાનું દબાણ હતું અમેરિકાના ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે પણ બેંક ઑફ જાપાન પર વ્યાજ દરો વધારવાનું દબાણ બનાવ્યું હતું. તેમણે BOJના ગવર્નર કાઝુઓ ઉએડાને અપીલ કરી હતી કે તેઓ યેનને મજબૂત બનાવવા માટે દરોમાં વધારો કરે. સામાન્ય રીતે જ્યારે કોઈ કેન્દ્રીય બેંક વ્યાજ દરો વધારે છે, ત્યારે તે દેશનું ચલણ રોકાણકારો માટે વધુ આકર્ષક બની જાય છે, જેના કારણે કરન્સી મજબૂત થાય છે.