અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોમવારે કહ્યું કે તેઓ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થનારી પરમાણુ કાર્યક્રમ પરની વાતચીતમાં પરોક્ષ રીતે સામેલ રહેશે. તેમણે એર ફોર્સ વનમાં પત્રકારો સાથેની વાતચીત દરમિયાન આ વાત કહી. આ નિવેદન ઈરાન સાથે પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને બીજા તબક્કાની વાતચીત પહેલા આવ્યું છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે બીજા તબક્કાની વાતચીત આજે (17 ફેબ્રુઆરી 2026) જીનીવા (સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ)માં થઈ રહી છે. આ પહેલા ઓમાનમાં 6 ફેબ્રુઆરીએ પહેલી બેઠક થઈ હતી. ટ્રમ્પે કહ્યું, ‘હું તે વાતચીત પર નજર રાખીશ.’ તેમણે સંકેત આપ્યો કે ઈરાન આ વખતે સમજૂતીને લઈને ગંભીર છે. ડીલની સંભાવના પર ટ્રમ્પે કહ્યું કે ઈરાન તેને લઈને કડક વલણ અપનાવતું રહ્યું છે, પરંતુ ગયા વર્ષે અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના પરમાણુ ઠેકાણાઓ પર બોમ્બમારો કરવાથી તેમને બુદ્ધિ આવી. તેમણે ચેતવણી આપતા કહ્યું, ‘મને નથી લાગતું કે તેઓ સમજૂતી ન કરવાના પરિણામો ભોગવવા ઈચ્છશે.’ ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે કયા મુદ્દાઓ પર વાતચીત થશે ઈરાને ઓપરેશનલ ક્ષમતાઓની તપાસ કરવા માટે નૌકાદળનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો એસોસિએટેડ પ્રેસ (AP) અનુસાર, ઈરાને સોમવારે થોડા જ અઠવાડિયામાં બીજી વખત નૌકાદળનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો. આ અભ્યાસ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ, પર્શિયન ગલ્ફ અને ગલ્ફ ઓફ ઓમાનમાં થઈ રહ્યો છે. તેનો હેતુ ગુપ્તચર અને ઓપરેશનલ ક્ષમતાઓની તપાસ કરવાનો છે. દરિયાઈ સુરક્ષા કંપની EOS રિસ્ક ગ્રુપે જણાવ્યું કે આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતા જહાજોને રેડિયો પર ચેતવણી આપવામાં આવી કે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝના ઉત્તરીય માર્ગમાં મંગળવારે લાઈવ-ફાયર ડ્રિલ થઈ શકે છે. જોકે ઈરાની સરકારી ટીવીએ લાઈવ-ફાયર અભ્યાસનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી. જાન્યુઆરીના અંતમાં થયેલા આવા જ અભ્યાસ દરમિયાન અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડે કડક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું. તેણે કહ્યું હતું કે ઈરાનને આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ અને દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં વ્યાવસાયિક રીતે કામ કરવાનો અધિકાર છે, પરંતુ તેણે અમેરિકી યુદ્ધ જહાજો કે વેપારી જહાજોને પરેશાન ન કરવા જોઈએ. ઈરાનના ઉપ વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું- ટ્રમ્પ પ્રતિબંધો હટાવે તો ડીલ શક્ય છે વ્હાઇટ હાઉસનું કહેવું છે કે તે એક એવો કરાર ઇચ્છે છે, જેનાથી ઈરાન પરમાણુ હથિયારો વિકસાવી ન શકે. જ્યારે, રવિવારે ઈરાનના ઉપ વિદેશ મંત્રી મજીદ તખ્ત-રવાંચીએ અમેરિકા સાથે પરમાણુ કરારને લઈને વાતચીત કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે BBCને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું કે જો અમેરિકા પ્રતિબંધો હટાવવા પર વાત કરવા તૈયાર છે, તો અમે અમારા પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા ઘણા મુદ્દાઓ પર સમજૂતી કરવા માટે તૈયાર છીએ. જ્યારે અમેરિકી અધિકારીઓ વારંવાર કહેતા રહ્યા છે કે પરમાણુ વાટાઘાટોમાં પ્રગતિ અટકવાનું કારણ ઈરાન છે, અમેરિકા નહીં. રવાંચીએ કહ્યું- અમે 60% સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ઘટાડવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો પરમાણુ કરાર લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી વિવાદાસ્પદ વાતચીત છે, જેનો હેતુ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને મર્યાદિત કરવાનો છે. જેથી તે પરમાણુ હથિયારો ન બનાવી શકે. મજીદ તખ્ત-રવાંચીએ કહ્યું કે ઈરાને 60% સુધી સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ઘટાડવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. ઈરાન પાસે 400 કિલોથી વધુ ઉચ્ચ સ્તરના સમૃદ્ધ યુરેનિયમનો ભંડાર છે. 2015ના પરમાણુ કરાર હેઠળ તેણે પોતાનું યુરેનિયમ રશિયા મોકલ્યું હતું. આ વખતે શું તે આવું કરશે, તેના પર તખ્ત-રવાંચીએ કહ્યું કે હાલ કંઈપણ કહેવું વહેલું ગણાશે. રશિયાએ ફરીથી આ સામગ્રી સ્વીકારવાની ઓફર કરી છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, તેહરાન અસ્થાયી રૂપે યુરેનિયમ સંવર્ધન રોકવાનો પ્રસ્તાવ પણ આપી ચૂક્યું છે. બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પર વિવાદ અટક્યો ઈરાનની એક મોટી શરત રહી છે કે વાતચીત ફક્ત પરમાણુ મુદ્દા પર જ થાય. તખ્ત-રવાંચીએ કહ્યું કે તેમની સમજ છે કે જો સમજૂતી કરવી હોય તો ફોકસ પરમાણુ મુદ્દા પર જ રહેશે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી પરમાણુ સમજૂતીની વાતચીતમાં બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પ્રોજેક્ટ સૌથી મોટો વિવાદનો મુદ્દો બની ગયો છે. ઈરાન આના પર બિલકુલ પણ સમજૂતી કરવા તૈયાર નથી અને તેને પોતાની રેડ લાઈન માને છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે આ તેનો બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પ્રોગ્રામ સંરક્ષણ માટે જરૂરી છે. જ્યારે જૂન 2025માં ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાએ ઈરાનના પરમાણુ સ્થળો પર હુમલો કર્યો, ત્યારે ઈરાનની મિસાઈલોએ જ તેનું રક્ષણ કર્યું. આ ઉપરાંત અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ઈરાન હિઝબુલ્લાહ, હુતી જેવા પ્રોક્સી જૂથોને સમર્થન આપવાનું બંધ કરે. અમેરિકા આ મુદ્દાને પણ સામેલ કરવા માંગે છે, પરંતુ ઈરાન મુખ્યત્વે માત્ર પરમાણુ મુદ્દા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માંગે છે. ઈરાની અધિકારીઓએ વારંવાર કહ્યું છે કે મિસાઈલ કાર્યક્રમ પર કોઈ વાતચીત થશે નહીં. આ ઈરાનની રક્ષણાત્મક ક્ષમતા છે અને તેને છોડવું એટલે પોતાને નબળા પાડવા. ઈરાન કહે છે કે વાતચીત માત્ર પરમાણુ કાર્યક્રમ સુધી મર્યાદિત રહેશે, મિસાઈલ કે પ્રાદેશિક જૂથો પર નહીં.