અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ ખૂબ ઝડપથી વધી ગયો છે અને હવે એવી પરિસ્થિતિઓ બની ગઈ છે કે આવનારા દિવસો કે અઠવાડિયામાં મોટો સૈન્ય સંઘર્ષ થઈ શકે છે. અમેરીકી ન્યૂઝ એજન્સી Axios ના રિપોર્ટ અનુસાર, જો અમેરિકા સૈન્ય કાર્યવાહી કરે છે તો તે નાની કે પ્રતીકાત્મક કાર્યવાહી નહીં હોય, પરંતુ ઘણા અઠવાડિયા સુધી ચાલનારો મોટો ઓપરેશન હશે. એક વ્હાઇટ હાઉસ અધિકારીના હવાલાથી કહેવામાં આવ્યું છે કે આવનારા અઠવાડિયામાં હુમલાની સંભાવના 90% સુધી છે. રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ ઓપરેશન ગયા મહિને વેનેઝુએલામાં થયેલી સીમિત કાર્યવાહી કરતાં ક્યાંય મોટું હશે અને શક્ય છે કે તેને ઇઝરાયેલ સાથે મળીને અંજામ આપવામાં આવે. તેનું નિશાન ઈરાનનું પરમાણુ અને મિસાઈલ માળખું હોઈ શકે છે. ઇઝરાયેલ અધિકારી બોલ્યા- સંઘર્ષની ખૂબ જ વધારે આશંકા ઇઝરાયેલની સૈન્ય ગુપ્તચર એજન્સીના પૂર્વ પ્રમુખ આમોસ યાદલિને કહ્યું કે સંઘર્ષ હવે પહેલાં કરતાં ક્યાંય વધુ નજીક છે. પરિસ્થિતિઓ ઝડપથી બગડી રહી છે, પરંતુ એક મહાશક્તિ થોડા જ દિવસોમાં યુદ્ધ શરૂ કરતી નથી. રાજદ્વારી માર્ગ હજુ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયો નથી. યાદલિને એમ પણ કહ્યું કે ઘણા લોકો હુમલાની વિરુદ્ધ છે અને પેન્ટાગન પણ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ નથી કે તે આ કાર્યવાહીથી શું હાંસલ કરવા માંગે છે, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિ ખૂબ જ દ્રઢ દેખાઈ રહ્યા છે. ટ્રમ્પનું ‘બધા વિકલ્પો ખુલ્લા છે’ વાળું નિવેદન વાસ્તવિક સૈન્ય તૈયારી વિશે જણાવે છે. લડાઈ સમાપ્ત કરવાના રાજદ્વારી પ્રયાસો ચાલુ બીજી તરફ, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પરમાણુ રાજદ્વારી સાથે-સાથે મોટા પાયે સૈન્ય તૈયારી પણ શરૂ કરી દીધી છે. મંગળવારે તેમના સલાહકાર જેરાડ કુશનર અને સ્ટીવ વિટકૉફે જીનીવામાં ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી સાથે ત્રણ કલાક સુધી વાતચીત કરી. બંને પક્ષોએ કહ્યું કે વાતચીતમાં કંઈક પ્રગતિ થઈ છે, પરંતુ અમેરિકી અધિકારીઓ હજુ પણ કેટલાક મોટા મુદ્દાઓ પર સહમતિ બનવા અંગે શંકામાં છે. અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે કહ્યું કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં વાતચીત સારી રહી, પરંતુ ઘણા મુદ્દાઓ પર રાષ્ટ્રપતિએ જે ‘રેડ લાઇન’ નક્કી કરી છે, તેને ઇરાન માનવા તૈયાર નથી. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ સમાધાન ઇચ્છે છે, પરંતુ એ પણ શક્ય છે કે રાજદ્વારી તેની અંતિમ સીમા સુધી પહોંચી ગયું હોય. અમેરિકાએ મિડલ ઇસ્ટમાં પોતાની સૈન્ય તૈનાતી વધારી રિપોર્ટ અનુસાર, મધ્ય-પૂર્વમાં અમેરિકાની સૈન્ય હાજરી ઘણી મોટી થઈ ગઈ છે. બે એરક્રાફ્ટ કેરિયર, લગભગ એક ડઝન યુદ્ધ જહાજ, સેંકડો ફાઇટર જેટ અને ઘણા એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે અને વધુ સૈન્ય ઉપકરણો મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. ઓપન-સોર્સ ટ્રેકિંગ અનુસાર 150 થી વધુ કાર્ગો ફ્લાઇટ્સ હથિયારો અને દારૂગોળો લઈને ક્ષેત્રમાં પહોંચી છે. સાથે જ 50 થી વધુ ફાઇટર જેટ, જેમાં F-35, F-22 અને F-16 શામેલ છે, મિડલ ઇસ્ટ તરફ મોકલવામાં આવ્યા છે. ટ્રમ્પના એક સલાહકારે કહ્યું કે કેટલાક લોકો રાષ્ટ્રપતિને ઇરાન સાથે યુદ્ધ ન કરવાની સલાહ આપી રહ્યા છે, પરંતુ તેમને લાગે છે કે આવનારા કેટલાક અઠવાડિયામાં સૈન્ય કાર્યવાહીની સંભાવના 90% છે. ઇઝરાયેલના બે અધિકારીઓએ પણ કહ્યું કે દેશ ‘થોડા જ દિવસોમાં’ યુદ્ધની સ્થિતિ માટે તૈયારી કરી રહ્યો છે અને એવી કાર્યવાહીની હિમાયત કરી રહ્યો છે જે ઈરાનની સત્તાને પડકારી શકે. રશિયાએ ઈરાન સાથે નેવી કવાયતની જાહેરાત કરી રિપોર્ટમાં યાદ અપાવવામાં આવ્યું કે જૂન 2025માં ઈરાની મિસાઈલોથી 32 લોકોના મોત થયા હતા અને 3,000થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. લિકુડ પાર્ટીના સાંસદ બોઆઝ બિસ્મુથે કહ્યું કે ઇઝરાયેલનો કોઈ પણ નાગરિક એવો નથી જે દિવસમાં ઘણી વાર એવું ન વિચારતો હોય કે ઈરાન સાથે સંઘર્ષ ક્યારે થશે. તેમણે કહ્યું કે જનતા અને સરકાર બંને અલગ-અલગ સંભવિત પરિસ્થિતિઓ માટે તૈયાર છે. આ દરમિયાન ઈરાન અને રશિયાએ ઓમાન સાગર અને ઉત્તર હિંદ મહાસાગરમાં સંયુક્ત નૌકાદળ અભ્યાસ કરવાની જાહેરાત કરી છે. જ્યારે ઈરાનની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નજીક સૈન્ય અભ્યાસ કર્યો અને કેટલાક કલાકો માટે ત્યાં અવરજવર આંશિક રીતે રોકી દીધી. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દુનિયાના તેલ કારોબાર માટે મહત્વનો રસ્તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ તેની સૌથી સાંકડી જગ્યાએ લગભગ 33 કિલોમીટર (21 માઈલ) પહોળો છે. તે ફારસની ખાડીને ઓમાનની ખાડી અને આગળ વૈશ્વિક બજારો સાથે જોડે છે. દુનિયાની લગભગ 20% તેલ સપ્લાય આ જ રસ્તેથી પસાર થાય છે. સાઉદી અરબ, કુવૈત, ઇરાક, કતાર, બહેરીન, યુએઈ અને ઈરાનનું તેલ અને ગેસ અહીંથી જ બહાર જાય છે. મોટાભાગની ખેપ એશિયા માટે હોય છે. અમેરિકી એનર્જી ઇન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન અનુસાર, આ રસ્તાનો કોઈ વ્યવહારુ વિકલ્પ નથી, જોકે સાઉદી અરબ અને યુએઈએ કેટલીક પાઇપલાઇન બનાવી છે જે આ માર્ગને બાયપાસ કરે છે. જોકે સ્ટ્રેટને આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ માનવામાં આવે છે અને તે તમામ જહાજો માટે ખુલ્લો છે, પરંતુ તેના કિનારાના પ્રાદેશિક પાણી પર ઈરાન અને ઓમાનનું નિયંત્રણ છે. ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે બેલિસ્ટિક મિસાઈલ પર વિવાદ અટક્યો ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલી પરમાણુ કરારની વાતચીતમાં બેલિસ્ટિક મિસાઈલ પ્રોજેક્ટ સૌથી મોટો વિવાદનો મુદ્દો બની ગયો છે. ઈરાન આના પર બિલકુલ પણ સમજૂતી કરવા તૈયાર નથી અને તેને પોતાની રેડ લાઇન માને છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે આ તેનો બેલિસ્ટિક મિસાઈલ પ્રોગ્રામ સંરક્ષણ માટે જરૂરી છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે જૂન 2025માં ઇઝરાયેલ અને અમેરિકાએ ઈરાનની પરમાણુ સાઇટ્સ પર હુમલો કર્યો, ત્યારે ઈરાનની મિસાઈલોએ જ તેનું રક્ષણ કર્યું. આ સાથે જ અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ઈરાન હિઝબુલ્લાહ, હુતી જેવા પ્રોક્સી જૂથોને સમર્થન આપવાનું બંધ કરે. અમેરિકા આ મુદ્દાને પણ સામેલ કરવા માંગે છે, પરંતુ ઈરાન મુખ્યત્વે માત્ર પરમાણુ મુદ્દા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માંગે છે. ઈરાની અધિકારીઓએ વારંવાર કહ્યું છે કે મિસાઈલ કાર્યક્રમ પર કોઈ વાતચીત થશે નહીં. આ ઈરાનની રક્ષણાત્મક ક્ષમતા છે અને તેને છોડવું એટલે પોતાને નબળા પાડવા. ઈરાન કહે છે કે વાતચીત માત્ર પરમાણુ કાર્યક્રમ સુધી મર્યાદિત રહેશે, મિસાઈલ કે પ્રાદેશિક જૂથો પર નહીં. –