પ્રશાંત મહાસાગરમાં આવેલા દુનિયાના ત્રીજા સૌથી નાના દેશ નૌરુએ આવો જ એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. હવે આ દેશ સત્તાવાર રીતે ‘રિપબ્લિક ઓફ નાઓએરો’ કહેવાશે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) એ પણ તેના રેકોર્ડમાં નવું નામ લાગુ કરી દીધું છે. લગભગ 12 હજારની વસ્તી ધરાવતા આ દ્વીપ દેશનું કહેવું છે કે ‘નાઓએરો’ તેનું અસલી નામ છે, જ્યારે ‘નૌરુ’ વિદેશી લોકોની સુવિધા માટે પ્રચલનમાં આવ્યું હતું. હવે સરકારનું માનવું છે કે સમય આવી ગયો છે કે દેશ દુનિયા સામે પોતાની મૂળ ઓળખ સાથે ઓળખાય. નામ બદલવાનો આ નિર્ણય માત્ર ઔપચારિકતા નથી. સરકાર તેને પોતાની ભાષા, સંસ્કૃતિ અને ઇતિહાસને સન્માન આપવાની પહેલ માની રહી છે. આ જ વિચારસરણી હેઠળ દેશે દાયકાઓ જૂનું નામ છોડીને પોતાની પરંપરાગત ઓળખને સત્તાવાર રીતે પાછી અપનાવી લીધી છે. આખરે નામ બદલવાની જરૂર કેમ પડી? નાઓએરોનું કહેવું છે કે ‘નૌરુ’ તેની પસંદ નહોતું, પરંતુ વિદેશીઓની સુવિધા માટેનું નામ હતું. સાચું નામ હંમેશા ‘નાઓએરો’ જ રહ્યું, પરંતુ તેનો ઉચ્ચાર સરળ ન હોવાને કારણે દુનિયાએ ધીમે ધીમે તેને ‘નૌરુ’ કહેવાનું શરૂ કરી દીધું. સમય જતાં આ જ નામ સત્તાવાર ઓળખ પણ બની ગયું. રાષ્ટ્રપતિ ડેવિડ એડિયાંગે જાન્યુઆરીમાં સંસદમાં પ્રસ્તાવ રજૂ કરતાં કહ્યું કે હવે સમય આવી ગયો છે કે દેશ દુનિયા સમક્ષ તે જ નામથી ઓળખાય, જે તેના પોતાના લોકો પેઢીઓથી બોલતા આવ્યા છે. તેમના મતે, આ માત્ર નામ બદલવાનો નિર્ણય નથી, પરંતુ પોતાની ભાષા, સંસ્કૃતિ અને ઇતિહાસને તેની વાસ્તવિક ઓળખ પાછી આપવાનો પ્રયાસ છે. સંસદે બે તબક્કામાં આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી દીધી. સરકારે પહેલા આના પર જનમત સંગ્રહ કરાવવાની યોજના બનાવી હતી, પરંતુ બાદમાં નિર્ણય બદલવામાં આવ્યો. સરકારનો તર્ક હતો કે ‘નાઓએરો’ કોઈ નવું નામ નથી. તે પહેલાથી જ બંધારણ, રાષ્ટ્રીય પ્રતીક અને સ્થાનિક ભાષાનો ભાગ છે. તેથી તેને ઔપચારિક રીતે અપનાવવું એ લોકોની ઇચ્છા વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ તેમની જૂની ઓળખને સન્માન આપતું પગલું છે. લગ્નમાં વિવાદ બાદ 10 વર્ષ સુધી ગૃહયુદ્ધ ચાલ્યું 19મી સદીના અંત સુધીમાં નૌરુ એક નાનો ટાપુ હતો, જ્યાં 12 સ્થાનિક જનજાતિઓ રહેતી હતી. અહીં કોઈ આધુનિક સરકાર કે સેના નહોતી. લોકોનું જીવન માછલી પકડવા, નાળિયેરની ખેતી અને સમુદ્રમાંથી મળતા સંસાધનો પર નિર્ભર હતું. 1870ના દાયકામાં યુરોપિયન વેપારીઓ નૌરુ પહોંચવા લાગ્યા. તેઓ અહીં નાળિયેર અને અન્ય સામાનનો વેપાર કરતા હતા. બદલામાં, તેમણે સ્થાનિક લોકોને દારૂ અને બંદૂકો વેચવાનું શરૂ કર્યું. આનાથી ટાપુનું સામાજિક સંતુલન બગડવા લાગ્યું. 1878માં એક લગ્ન સમારોહ દરમિયાન રીતિ-રિવાજને લઈને દલીલ થઈ. દલીલની વચ્ચે એક વ્યક્તિએ પિસ્તોલ કાઢીને ગોળી ચલાવી દીધી, જેનાથી એક કબીલાના પ્રમુખના પુત્રનું મૃત્યુ થયું. નૌરુની પરંપરાગત સંસ્કૃતિમાં આવી હત્યાનો બદલો લેવો એ સામાજિક જવાબદારી માનવામાં આવતી હતી. અહીંથી બદલાનો સિલસિલો શરૂ થયો, જે ધીમે ધીમે આખા ટાપુના 12 કબીલાઓ વચ્ચે ગૃહયુદ્ધમાં ફેરવાઈ ગયો. આ સંઘર્ષ લગભગ 10 વર્ષ સુધી ચાલ્યો, જેને નૌરુ સિવિલ વોર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં લોકો માર્યા ગયા, ઘણા ગામો ઉજ્જડ થઈ ગયા અને લગભગ દરેક પરિવાર કોઈને કોઈ રીતે આ હિંસાથી પ્રભાવિત થયો. પરિસ્થિતિ એટલી ખરાબ થઈ ગઈ કે આખરે 1888માં જર્મનીએ હસ્તક્ષેપ કરીને ટાપુ પર નિયંત્રણ સ્થાપિત કર્યું, હથિયારો જપ્ત કર્યા અને આ લાંબા લોહિયાળ સંઘર્ષનો અંત લાવ્યો. હવે આબોહવા પરિવર્તનથી અસ્તિત્વ પર ખતરો આર્થિક પડકારો વચ્ચે હવે નાઓએરો સામે સૌથી મોટો સંકટ આબોહવા પરિવર્તન છે. સમુદ્રનું વધતું જળસ્તર આ દ્વીપ દેશ માટે સતત ખતરો બની રહ્યું છે. ઘણા વૈજ્ઞાનિકો ચેતવણી આપી ચૂક્યા છે કે જો આ જ સ્થિતિ રહી તો આવનારા દાયકાઓમાં દેશના ઘણા ભાગો રહેવા લાયક નહીં રહે. આ જ ખતરાનો સામનો કરવા માટે સરકારે વિદેશી નાગરિકોને રોકાણના બદલામાં નાગરિકતા આપવાની યોજના શરૂ કરી છે. આનાથી મળનારી રકમનો ઉપયોગ લોકોને અને જરૂરી માળખાકીય સુવિધાઓને સુરક્ષિત ઊંચા વિસ્તારોમાં વસાવવા અને આબોહવા પરિવર્તન સંબંધિત પ્રોજેક્ટ્સ પર કરવામાં આવશે. ચાર વર્ષ પહેલાં તુર્કીયે પણ નામ બદલ્યું હતું નાઓએરોનો નિર્ણય દુનિયામાં વધી રહેલા તે પ્રચલનનો ભાગ માનવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં દેશો પોતાની સ્થાનિક ભાષા અને ઐતિહાસિક ઓળખને ફરીથી પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે. આ પહેલા 2018માં આફ્રિકી દેશ સ્વાઝીલેન્ડે પોતાનું નામ બદલીને ઇસ્વાતિની કરી લીધું હતું. જ્યારે 2022માં તુર્કીએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રને વિનંતી કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાનું સત્તાવાર નામ તુર્કીયે કરાવી લીધું હતું. નાઓએરોનું માનવું છે કે કોઈપણ દેશની ઓળખ ફક્ત તેની સીમાઓથી જ નહીં, પરંતુ તેની ભાષા, સંસ્કૃતિ અને ઇતિહાસથી પણ નક્કી થાય છે. આ જ વિચાર સાથે તેણે દુનિયા સામે પોતાની મૂળ ઓળખને સત્તાવાર રીતે ફરીથી સ્થાપિત કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.