દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટને સરળ બનાવતા UPIના મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ એટલે કે MDRના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. 15 ઑક્ટોબર 2026થી નવા UPI MDR નિયમો લાગુ થશે. આવામાં રિટેલ રોકાણકારો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે શું મ્યુચ્યુઅલ ફંડની SIP, ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં પૈસા જમા કરાવવા અથવા FD કરાવવી મોંઘી થઈ જશે? શું રોકાણકારો પાસેથી કંપનીઓ અથવા બેંકો અલગથી UPI ચાર્જ વસૂલશે? આ સમગ્ર મામલાની રોકાણકારો પર શું અસર પડશે, આવો 11 સવાલ-જવાબ દ્વારા સમજીએ… સવાલ: UPIના નવા MDR નિયમો શું છે અને તે ક્યારથી લાગુ થઈ રહ્યા છે? જવાબ: નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઑફ ઇન્ડિયા (NPCI) અને સરકારના નવા ફ્રેમવર્ક હેઠળ 15 ઑક્ટોબર 2026થી UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર નવા MDR નિયમો લાગુ થશે. તેના હેઠળ પર્સન-ટુ-પર્સન (P2P) અને ₹2,000 સુધીની મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર કોઈ MDR લાગશે નહીં. જોકે, ₹2,000થી વધુની પસંદગીની મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર 0.4% અને કેપિટલ માર્કેટ- મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, શેરબજાર વગેરેના ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.02% (મહત્તમ ₹300)નો રાહતદર MDR નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. સવાલ: શું મારા મ્યુચ્યુઅલ ફંડની માસિક SIP મોંઘી થઈ જશે? જવાબ: નહીં. જો તમારી SIP ‘UPI AutoPay’ અથવા ઑટોમેટેડ રિકરિંગ મૅન્ડેટથી ચાલી રહી છે, તો તેના પર કોઈ અસર નહીં પડે. બજાજકેપિટલના સંયુક્ત ચેરમેન અને એમડી સંજીવ બજાજના જણાવ્યા અનુસાર, રિકરિંગ મૅન્ડેટ્સ એટલે કે આપમેળે કપાતી ચુકવણીઓને આ નવા MDR નિયમમાંથી બહાર રાખવામાં આવી છે. તેથી ગ્રો, ઝેરોધાના કૉઇન અથવા ET મની જેવા પ્લેટફોર્મ્સ મારફતે થતી તમારી SIPની રકમ અને આવર્તનમાં કોઈ ફેરફાર નહીં થાય. સવાલ: ઑટોમેટિક SIP અને લમ્પ-સમ UPI પેમેન્ટમાં શું તફાવત છે? જવાબ: આનંદ રાઠી વેલ્થના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર મુકેશ કુમાવત અનુસાર, જો તમે UPI AutoPay દ્વારા ₹5,000ની માસિક SIP કરો છો, તો તે સંપૂર્ણપણે MDR મુક્ત છે. પરંતુ જો તમે એ જ મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં મેન્યુઅલી એક જ વખત ₹10,000નું લમ્પ-સમ એટલે કે એકમુષ્ટ રોકાણ કરો છો, તો તે ટ્રાન્ઝૅક્શન 0.02%વાળા કૅપિટલ-માર્કેટ MDRના દાયરામાં આવશે. સવાલ: જો હું ₹1 લાખનું લમ્પ-સમ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રોકાણ કરું, તો કેટલું MDR બનશે? જવાબ: 0.02%ના દરે ₹1 લાખના રોકાણ પર કુલ MDR ₹20 થશે (₹1,00,000 × 0.02% = ₹20). સવાલ: શું આ ₹20નો ચાર્જ સીધો મારા ખિસ્સામાંથી કપાશે? જવાબ: નહીં, આ ચાર્જ સીધો ગ્રાહક (રોકાણકાર) પાસેથી લઈ શકાતો નથી. સરકાર અને RBIના નિયમો અનુસાર, MDRની ચુકવણી પેમેન્ટ સ્વીકારતી કંપની (AMC અથવા પ્લેટફોર્મ)એ કરવાની હોય છે. બેંકો અને UPI એપ્સને કડક સૂચનાઓ છે કે તેઓ વેપારીઓ અથવા પ્લેટફોર્મ્સને આ ચાર્જ ગ્રાહકો પર નાખવાની મંજૂરી ન આપે. સવાલ: શેર ખરીદવા માટે ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં UPIથી પૈસા ટ્રાન્સફર કરવા પર શું ચાર્જ લાગશે? જવાબ: જ્યારે તમે ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં પૈસા ઉમેરો છો, ત્યારે તેને કેપિટલ માર્કેટ ટ્રાન્ઝેક્શન માનવામાં આવે છે અને તેના પર 0.02% MDR લાગુ પડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ₹50,000 ટ્રાન્સફર કરવા પર ₹10નો MDR થશે. સરાફ એન્ડ પાર્ટનર્સના સિનિયર પાર્ટનર વૈભવ કક્કડના જણાવ્યા મુજબ, આ ચાર્જ ફંડ ટ્રાન્સફર કરવા પર લાગે છે. એક વખત વૉલેટ અથવા ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં પૈસા આવી જાય પછી શેર અથવા ETF ખરીદવા પર અલગથી કોઈ UPI MDR લાગશે નહીં. સવાલ: આ નિયમથી સ્ટોક બ્રોકર્સ શા માટે ચિંતિત છે? જવાબ: ઝેરોધાના સહ-સ્થાપક અને CEO નિતિન કામથે સોશિયલ મીડિયા પર ચિંતા વ્યક્ત કરી કે બ્રોકર્સ માટે સમસ્યા એ છે કે ગ્રાહકના પૈસા ટ્રાન્સફર કર્યા પછી તે ટ્રેડ (ખરીદ-વેચાણ) કરશે જ એવું જરૂરી નથી. બ્રોકરને પૈસા મળતાની સાથે જ પેમેન્ટ કોસ્ટ એટલે કે MDR ચૂકવવો પડશે, ભલે પૈસા ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં વણવપરાયેલા પડ્યા રહે. OneBancના સ્થાપક વિભોર ગોયલનું કહેવું છે કે જે સક્રિય ટ્રેડર્સ દિવસમાં ઘણી વખત પૈસા ટ્રાન્સફર કરે છે, તેમના કારણે બ્રોકર્સનો ખર્ચ ઘણો વધી જશે. સવાલ: UPIથી ETF ખરીદવા પર કેટલો MDR કપાશે? જવાબ: ETF શેર બજારમાં ટ્રેડ થાય છે. જો ટ્રેડિંગ અકાઉન્ટમાં પહેલેથી બેલેન્સ હાજર હોય, તો ખરીદી પર કોઈ MDR લાગશે નહીં. પરંતુ જો સીધા UPI દ્વારા ટ્રાન્સફર કરીને ETF ખરીદવામાં આવે, તો 0.02% MDR લાગશે. (નોંધ: ₹15 લાખ અથવા તેનાથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર ₹300ની મહત્તમ કૅપ લાગુ થાય છે.) સવાલ: ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ કરાવવા પર UPIના નિયમોની શું અસર થશે? જવાબ: જો તમે તમારી બેંકની એપમાંથી સીધી FD ખોલો છો, તો તે બેંકનું આંતરિક ટ્રાન્સફર હોય છે અને તેના પર મર્ચન્ટ MDR લાગુ પડતો નથી. જોકે, જો કોઈ થર્ડ-પાર્ટી ફિનટેક એપ દ્વારા UPIથી FD કરવામાં આવે, તો તેના પર કયા નિયમો લાગુ પડશે તે અંગે NPCI થોડા દિવસોમાં સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ કરશે. સવાલ: શું બ્રોકર્સ અથવા એપ્સ ભવિષ્યમાં ગ્રાહકો પાસેથી અન્ય કોઈ રીતે ફી લઈ શકે છે? જવાબ: નિયમો અનુસાર UPI MDRના નામે અલગથી કોઈ સરચાર્જ અથવા છૂપી ફી લઈ શકાતી નથી. જોકે, નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે રોકાણકારોએ પોતાના બ્રોકર્સ અને ફિનટેક એપ્સના સમગ્ર વ્યાપક પ્રાઇસિંગ મોડલ અથવા પ્લેટફોર્મ ફી ડિસ્ક્લોઝર પર નજર રાખવી જોઈએ, જેથી તેઓ વધેલા ખર્ચની ભરપાઈ અન્ય સર્વિસ ચાર્જ દ્વારા તો નથી કરી રહ્યા ને તે જાણી શકાય. સવાલ: સામાન્ય રોકાણકારોએ નવા નિયમો બાદ કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ: રિટેલ રોકાણકારો માટે 5 મુખ્ય બાબતો જરૂરી છે…