નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આજે એટલે કે 1 ફેબ્રુઆરીએ સંસદમાં સામાન્ય બજેટ 2026 રજૂ કર્યું. આ બજેટમાં કેન્સરની દવાઓ પરની ડ્યુટી નાબૂદ કરવાથી લઈને શેરબજારમાં સિક્યોરિટી ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સ વધારવા જેવા એલાન કરવામાં આવ્યા. આ ઉપરાંત AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) થી નોકરીઓ ઓછી થવાના સવાલ પર નાણા મંત્રીએ કહ્યું કે AI ક્યારેય પણ માનવીય મહેનતની જગ્યા લઈ શકતું નથી. બજેટ ભાષણ પછી નિર્મલા સીતારમણે પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરી. તેમાં તેમણે બજેટ સંબંધિત ઘણા સવાલોના જવાબ આપ્યા. પ્રેસ કોન્ફરન્સના 10 મોટા સવાલો અને તેના જવાબો… પ્રશ્ન 1: રાહુલ ગાંધી દ્વારા બજેટની ટીકા અને ફેરફારની માગ પર તમારું શું કહેવું છે? જવાબ: નાણા મંત્રીએ કહ્યું કે તેમને સમજાતું નથી કે કયા ફેરફારની વાત કરવામાં આવી રહી છે કારણ કે દેશનો આર્થિક પાયો ખૂબ જ મજબૂત છે. તેમણે જણાવ્યું કે બજેટમાં નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (SME), લેધર, ટેક્સટાઇલ અને જૂતા ઉદ્યોગ માટે વિશેષ યોજનાઓ લાવવામાં આવી છે. વૈશ્વિક અસ્થિરતાથી ખેડૂતો અને મહિલા ઉદ્યોગ સાહસિકોને બચાવવા માટે પગલાં લેવામાં આવ્યા છે જેથી બાહ્ય ઉતાર-ચઢાવની અસર તેમના પર ન પડે. પ્રશ્ન 2: દુનિયામાં ચાલી રહેલી અનિશ્ચિતતાએ બજેટને કેટલું પ્રભાવિત કર્યું? જવાબ: નાણા મંત્રીએ સ્વીકાર્યું કે બજેટ બનાવતી વખતે વૈશ્વિક સ્થિતિ હંમેશા ધ્યાનમાં રહે છે. જોકે, તેમણે કહ્યું કે કોઈ એક વિશેષ પગલાં માટે માત્ર વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાને જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં. પ્રશ્ન 3: શું AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) આવવાથી ભારતમાં યુવાનોની નોકરીઓ ઓછી થઈ જશે? જવાબ: નાણા મંત્રીએ કહ્યું કે AI ક્યારેય માનવીય મહેનતની જગ્યા લઈ શકતું નથી. આપણે AI નો ઉપયોગ વિચાર્યા વગર નથી કરવાનો. ભારતમાં AI નો લક્ષ્ય યુવાનો માટે કામના નવા અને આકર્ષક અવસરો ઊભા કરવાનો હોવો જોઈએ. ભારતીય સ્ટાર્ટઅપ્સ પહેલાથી જ AI નો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આપણને માત્ર લાર્જ લેંગ્વેજ મોડલ (LLM) જ નહીં, પરંતુ નાના અને મધ્યમ સ્તરના મોડલ્સની પણ જરૂર છે જે આપણી અર્થવ્યવસ્થાની જરૂરિયાતોને પૂરી કરી શકે. સરકાર AI માટે જરૂરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ક્ષમતા તૈયાર કરી રહી છે જેથી તેના ફાયદા સીધા આપણા લોકોને મળે. પ્રશ્ન 4: ‘રેર અર્થ કોરિડોર’ શું છે અને તે ભારતીય અર્થતંત્ર માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે? જવાબ: આ બજેટનું એક મોટું પગલું છે. રેર અર્થ એવા ખનિજો છે જેનો ઉપયોગ મોબાઇલ, ચિપ અને બેટરી બનાવવામાં થાય છે. આ કોરિડોર ઓડિશા, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુમાં બનાવવામાં આવશે. ભારતમાં આ ખનિજોનો ભંડાર છે, પરંતુ પ્રોસેસિંગનો અભાવ છે. આ કોરિડોર દ્વારા આપણે પોતે આ ખનિજોની પ્રોસેસિંગ કરીશું, જેનાથી અન્ય દેશો (જેમ કે ચીન) પરની આપણી નિર્ભરતા ઘટશે. રક્ષા કોરિડોરની સફળતાની જેમ, આ કોરિડોર પણ અર્થતંત્રમાં મોટો બદલાવ લાવશે. પ્રશ્ન 5: ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને સેમિકન્ડક્ટર મિશન માટે કઈ જાહેરાતો કરવામાં આવી છે? જવાબ: ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સેમિકન્ડક્ટર મિશન શરૂ કરવામાં આવશે. તેનાથી ભારતના પોતાના ‘ઇન્ડિયા સ્ટેક’ અને ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટીના મામલાઓમાં સુધારો થશે. ઇલેક્ટ્રોનિક ઘટકોના નિર્માણ માટે 40,000 કરોડ રૂપિયાની યોજના શરૂ કરવામાં આવી છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતને ઇલેક્ટ્રોનિક્સના ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનાવવાનો છે. પ્રશ્ન 6: ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે સરકાર શું નવું કરી રહી છે? જવાબ: સરકાર દેશમાં 5 યુનિવર્સિટી હબ બનાવવા જઈ રહી છે. હેતુ એ છે કે જે વિદ્યાર્થીઓ વિદેશ જઈને અભ્યાસ કરવા માંગે છે, તેમને તે જ સ્તરનું શિક્ષણ ભારતમાં જ મળે. તેનાથી વિદ્યાર્થીઓને વિદેશ જવા માટે લોન લેવાની કે વિઝા માટે પરેશાન થવાની જરૂર નહીં પડે. તેમાં પ્રાઈવેટ સેક્ટર અને વિદેશી યુનિવર્સિટીઓ સાથે ભાગીદારી પણ સામેલ હશે. પ્રશ્ન 7: સિક્યોરિટી ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સ શા માટે વધારવામાં આવ્યો? જવાબ: રેવન્યુ સેક્રેટરીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સ (FO) પર ટેક્સ (STT) વધારવો જરૂરી હતો. જ્યારે ઓપ્શન્સ ટ્રેડિંગનું વોલ્યુમ દેશના જીડીપી અને શેરબજારના કદની સરખામણીમાં ખૂબ વધારે થઈ જાય છે, ત્યારે તે સટ્ટાબાજી બની જાય છે. તેનાથી નાના રોકાણકારોને ભારે નુકસાન થઈ રહ્યું છે જેઓ આ રમતને સંપૂર્ણપણે સમજતા નથી. પ્રશ્ન 8: છેલ્લા 10 વર્ષમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખર્ચની શું સ્થિતિ છે? જવાબ: નાણા મંત્રીએ જણાવ્યું કે આ બજેટમાં જીડીપીનો 4.4% હિસ્સો પબ્લિક કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર (જાહેર મૂડી ખર્ચ) માટે રાખવામાં આવ્યો છે, જે છેલ્લા 10 વર્ષમાં સૌથી વધુ છે. કોવિડ પછી ભારતે જે આર્થિક ગતિ પકડી છે, તેને જાળવી રાખવા માટે આ જરૂરી છે. આ પૈસા વોટરવેઝ, હાઈ-સ્પીડ રેલ અને ફ્રેઈટ કોરિડોર (માલસામાનની હેરફેરના રસ્તાઓ) બનાવવામાં લાગશે. પ્રશ્ન 9: શું સરકારે ચૂંટણીવાળા રાજ્યો માટે અલગથી કોઈ જાહેરાતો કરી છે? જવાબ: તેના પર નાણા મંત્રીએ જવાબ આપ્યો કે તેમણે પોતાના બજેટ ભાષણમાં તમામ રાજ્યોને આવરી લીધા છે, ભલે ત્યાં ચૂંટણીઓ થવાની હોય કે ન હોય. સરકારે કોઈ ખાસ રાજ્ય માટે અલગથી ભાર આપવાને બદલે સમગ્ર ભારતીય અર્થતંત્રના સંતુલન પર ધ્યાન આપ્યું છે. પ્રશ્ન 10: બજેટનું મુખ્ય વિઝન શું છે? જવાબ: નાણા મંત્રીના મતે, આ બજેટ 2047 સુધીમાં ભારતને વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાનો માર્ગ મોકળો કરે છે. તેના મુખ્ય સ્તંભો ઉત્પાદકતા વધારવી, રોજગારનું સર્જન કરવું, ટેકનોલોજીનો લાભ દરેક વ્યક્તિ સુધી પહોંચાડવો અને અર્થતંત્રના વિકાસ દરને જાળવી રાખવાનો છે.