ઉત્તરાખંડના લિપુલેખ ઘાટથી 6 વર્ષ પછી ભારત-તિબેટ પરંપરાગત વેપાર શનિવારથી ફરી શરૂ થઈ ગયો છે. પ્રથમ દળમાં 16 ભારતીય વેપારીઓ અને 4 મદદનીશો તિબેટના તકલાકોટ મંડી પહોંચ્યા. ખાસ વાત એ રહી કે ઇતિહાસમાં પહેલીવાર ભારતીય વેપારીઓ સામાન વગર ચીન ગયા. સરહદ પર ચીની પ્રશાસને તેમના દસ્તાવેજોની તપાસ કર્યા પછી પ્રવેશ આપ્યો, જ્યારે વેપારીઓનો સામાન હજુ પણ પિથોરાગઢના ગુંજીમાં રાખેલો છે. તેમજ, વર્ષ 2019થી ભારતીય વેપારીઓનો કરોડો રૂપિયાનો માલ પણ તકલાકોટમાં છૂટી ગયો છે. જૂનથી જુલાઈ સુધી વેપાર ટળતો રહ્યો કોરોના મહામારી અને ભારત-ચીન સંબંધોમાં આવેલી કડવાશને કારણે વર્ષ 2020થી બંને દેશો વચ્ચે પરંપરાગત વેપાર સંપૂર્ણપણે બંધ હતો. આ વર્ષે જૂનમાં વેપાર શરૂ થવાનો હતો, પરંતુ ઔપચારિકતાઓ અને ચીન તરફથી સતત બદલાતા નિયમોને કારણે પ્રક્રિયા ટળતી રહી. 8 જુલાઈના રોજ વેપારીઓ સામાન લઈને ગુંજી સુધી પહોંચી ગયા હતા. તેમને ટ્રેડ પાસ પણ જારી કરી દેવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ રવાના થવાના બરાબર એક દિવસ પહેલા ચીનના પુરાંગ કાઉન્ટી પ્રશાસને વ્યવસ્થા પૂરી ન હોવાનું કારણ આપીને વેપારીઓની એન્ટ્રી રોકી દીધી. આ પછી વેપારીઓ પોતાનો સામાન ગુંજીમાં છોડીને પાછા ધારચુલા પાછા ફર્યા. હાલ પૂરતું માત્ર 20 લોકોને મંજૂરી વેપાર શરૂ થવાને લઈને સરહદી વિસ્તારના વેપારીઓમાં ઘણો ઉત્સાહ હતો. પ્રશાસને 134 વેપારીઓ અને સહાયકોના ટ્રેડ પાસ જારી કર્યા હતા. જોકે, બાદમાં ચીન તરફથી નવો આદેશ જારી કરીને હાલ પૂરતું માત્ર 20 લોકોને તકલાકોટ જવાની મંજૂરી આપવામાં આવી. ચીની પ્રશાસને સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રથમ તબક્કામાં ફક્ત તે જ વેપારીઓને પ્રવેશ મળશે, જેઓ વર્ષ 2019માં તકલાકોટ ગયા હતા અને જેમનો સામાન ત્યાં રહી ગયો હતો. SDMએ કહ્યું- ભારત-ચીન વેપાર વિધિવત રીતે શરૂ થયો ધારચુલાના SDM અને વેપાર અધિકારી આશિષ જોશીએ જણાવ્યું કે 1 ઓગસ્ટના રોજ સવારે લગભગ 10:15 વાગ્યે લિપુલેખ ઘાટથી ભારત-ચીન પરંપરાગત વેપારની ઔપચારિક શરૂઆત થઈ ગઈ. પ્રથમ દળમાં 16 વેપારીઓ અને 4 હેલ્પર, કુલ 20 લોકો તકલાકોટ મંડી પહોંચ્યા છે. ત્યાં તેઓ વેપારી પ્રવૃત્તિઓ શરૂ કરશે. તેમણે કહ્યું કે આગળના બેચોને મોકલવાની તારીખ નક્કી કરવા માટે ચીની પ્રશાસન સાથે સતત ઈમેલ દ્વારા પત્રવ્યવહાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. હાલમાં ગુંજીમાં ગોળ, સાકર અને વાસણો રાખવામાં આવ્યા છે વેપારીઓનો ગોળ, સાકર, વાસણો સહિતનો અન્ય વેપારી સામાન હજુ પણ ગુંજીમાં રાખેલો છે. જણાવવામાં આવી રહ્યું છે કે તકલાકોટમાં વ્યવસ્થા પૂરી થયા પછી વેપારીઓ ફરીથી સામાન લઈને જશે. જો બધું સામાન્ય રહ્યું તો આગામી કેટલાક દિવસોમાં 20-20 વેપારીઓના અન્ય દળો પણ ચીન રવાના કરવામાં આવશે. તકલાકોટમાં આજે પણ પડ્યો છે કરોડોનો સામાન વર્ષ 2019માં ઘણા ભારતીય વેપારીઓ પોતાનો માલ તકલાકોટ મંડીમાં જ છોડીને પાછા ફર્યા હતા. આગળના જ વર્ષે વેપાર બંધ થઈ ગયો, જેના કારણે કરોડો રૂપિયાનો સામાન ત્યાં જ ફસાઈ ગયો. વેપારીઓનું કહેવું છે કે ધાતુના વાસણો તો ઉપયોગમાં આવી શકે છે, પરંતુ ખાદ્ય સામગ્રી અને અન્ય સામાન બગડી જવાની આશંકા છે. તકલાકોટમાં ભારતીય વેપારીઓ માટે નવા સ્થળે મંડી વિકસાવવામાં આવી છે. હવે વેપારીઓને આ જ નવી મંડીમાં ભાડે દુકાનો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે, જ્યાંથી પરંપરાગત ભારત-તિબેટ વેપાર ચાલશે. ભારતીય વેપારીઓ હવે જૂની નહીં, નવી મંડીમાં કરશે વેપાર છ વર્ષના લાંબા અંતરાલમાં તકલાકોટની તસવીર પણ બદલાઈ ગઈ છે. પહેલા ભારતીય વેપારીઓ જૂની મંડીમાં ભાડે દુકાનો લઈને કારોબાર કરતા હતા, પરંતુ વેપાર બંધ રહેવા દરમિયાન ત્યાંની ઘણી દુકાનો નેપાળી અને અન્ય વેપારીઓને ફાળવી દેવામાં આવી હતી. હવે ચીને ભારતીય અને નેપાળી વેપારીઓ માટે નવી ટ્રેડ મંડી વિકસાવી છે. આ વખતે ભારતીય વેપારીઓને આ નવી મંડીમાં દુકાનો મળશે. વેપાર સમિતિનું કહેવું છે કે નવી મંડી પહેલાં કરતાં વધુ વ્યવસ્થિત છે અને ત્યાં સામાન રાખવા માટે વધુ જગ્યા ઉપલબ્ધ થશે. સમિતિએ ભારતીય વેપારીઓ માટે રાહત દરે ભાડાની પણ માંગ કરી છે. પહેલીવાર બદલાઈ જશે સદીઓ જૂનું માલવહન મોડેલ આ વખતે માત્ર મંડી જ નહીં, વેપારનું આખું માળખું બદલાઈ જશે. અત્યાર સુધી વેપારીઓ ધારચુલાથી ગુંજી, કાલાપાણી અને નાભીઢાંગ થઈને ઘણા દિવસોની કઠિન યાત્રા પછી લિપુલેખ ઘાટ સુધી પહોંચતા હતા. સામાન ઘોડા-ખચ્ચરો અને પોર્ટરોની મદદથી લઈ જવામાં આવતો હતો. ખરાબ હવામાન અને ભૂસ્ખલન ઘણીવાર વેપાર અટકાવી દેતા હતા. હવે રસ્તો બન્યા પછી લગભગ 100 કિલોમીટર સુધી વાહનો સીધા સરહદની નજીક પહોંચી શકશે. માત્ર છેલ્લા લગભગ 200 મીટર સુધી જ સામાન પરંપરાગત રીતે લઈ જવો પડશે. ચીનની સરહદમાં પ્રવેશ કર્યા પછી રસ્તો પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ છે, જ્યાંથી વેપારીઓ લગભગ 18 કિલોમીટર દૂર આવેલા તકલાકોટ મંડી સુધી સરળતાથી પહોંચી શકશે. આનાથી પરિવહન ખર્ચ અને સમય બંને ઘટવાની અપેક્ષા છે. 2019માં 3 કરોડથી વધુનો કારોબાર ભારત-ચીન વેપાર સમિતિ અનુસાર, 2019માં લગભગ 250 ભારતીય વેપારીઓ તકલાકોટ પહોંચ્યા હતા. તે વર્ષે લગભગ 3 કરોડ રૂપિયાથી વધુનો વેપાર થયો હતો. સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, લગભગ 1.25 કરોડ રૂપિયાની નિકાસ અને લગભગ 1.90 કરોડ રૂપિયાની આયાત થઈ હતી. આ વખતે રસ્તા, નવી મંડી અને સારા લોજિસ્ટિક્સ વ્યવસ્થાને કારણે વેપાર વધવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, વેપારીઓનું કહેવું છે કે ભારતીય પક્ષને મોડેથી મંજૂરી મળવાને કારણે આ વર્ષે શરૂઆતી વેપારી તકો મોટાભાગે ગુમાવી દેવામાં આવી છે.