પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝે વિદેશી દેવા પર દેશની વધતી નિર્ભરતાને લઈને ખુલ્લેઆમ નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. ન્યૂઝ એજન્સી ANI અનુસાર, શાહબાઝે રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાં વેપારી નેતાઓને સંબોધિત કરતા સ્વીકાર્યું કે દેશની કથળતી આર્થિક સ્થિતિને કારણે તેમને વારંવાર વિદેશી પ્રવાસો પર જઈને દેવું માંગવું પડ્યું. તેમણે કહ્યું, “હું તમને જણાવવા માંગુ છું કે જ્યારે ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીર અને હું દુનિયાભરમાં પૈસા માંગવા જઈએ છીએ ત્યારે અમને શરમ આવે છે. દેવું લેવું એ આપણા આત્મસન્માન પર ખૂબ મોટો બોજ છે. ઘણી વાર અમારે સમાધાન કરવું પડે છે. ઘણી વાર અમે તેમની શરતોને ‘ના’ પણ કહી શકતા નથી.” શાહબાઝે કહ્યું- પાકિસ્તાનને હવે અન્ય રસ્તાઓ શોધવાની જરૂર છે શહબાઝે એમ પણ કહ્યું કે દેવાનો બોજ દેશની ઇજ્જત પર ભારે પડી રહ્યો છે અને હવે વૈકલ્પિક આર્થિક રસ્તાઓ શોધવાની જરૂર છે. તેમનું નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે પાકિસ્તાન IMF પાસેથી મદદ અને જૂના દેવાને રોલઓવર (આગળ વધારવા) કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. પીએમ શહબાઝના નિવેદન પરથી સ્પષ્ટ છે કે પાકિસ્તાન ગંભીર આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય મદદ પર ખૂબ નિર્ભર બની ગયું છે. શહબાઝે ચીનને “દરેક મોસમનો મિત્ર” ગણાવ્યો અને કહ્યું કે સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને કતારે પણ સારા-ખરાબ દરેક સમયે પાકિસ્તાનનો સાથ આપ્યો છે. પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા આ જ દેશોના સહારે ટકી રહી છે. આ જ દેશો વિદેશી મુદ્રા ભંડારને સંભાળવામાં અને ચુકવણી સંતુલન સંકટથી બચાવવામાં મદદ કરી રહ્યા છે. પાકિસ્તાનમાં ગરીબી વધીને 45% થઈ વડાપ્રધાને દેશમાં વધતી ગરીબી અને બેરોજગારી પર પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમણે સ્વીકાર્યું કે રિસર્ચ, ડેવલપમેન્ટ અને ઇનોવેશન પર પૂરતું કામ થયું નથી. પાકિસ્તાનમાં ગરીબી વધીને વસ્તીના લગભગ 45% સુધી પહોંચી ગઈ છે. તેનું કારણ મોંઘવારી, પૂર અને આર્થિક અસ્થિરતા છે. બેરોજગારી દર લગભગ 7.1% થઈ ગયો છે અને 80 લાખથી વધુ લોકો બેરોજગાર છે. 2018માં જ્યાં 21.9% લોકો ગરીબી રેખા નીચે હતા, હવે આ આંકડો લગભગ 45% જણાવવામાં આવી રહ્યો છે. અત્યંત ગરીબી 4.9% થી વધીને 16.5% સુધી પહોંચી ગઈ છે. પાકિસ્તાનની નિકાસ હજુ પણ કાપડ ઉદ્યોગ પર નિર્ભર છે. સોફ્ટવેર, કૃષિ અને પશુપાલનમાં સંભાવના છે, પરંતુ માળખાકીય નબળાઈઓ અને ઓછી ઉત્પાદકતા વિકાસમાં અવરોધરૂપ છે. દેશ પર કુલ સરકારી દેવું માર્ચ 2025 સુધીમાં 76,000 અબજ રૂપિયાથી વધુ થઈ ગયું છે, જે ચાર વર્ષમાં લગભગ બમણું થઈ ગયું છે. પાકિસ્તાન દેવું ચૂકવવા અને ડિફોલ્ટથી બચવા માટે વારંવાર IMF અને ચીન પર નિર્ભર છે. ચીને પાકિસ્તાનમાં 60 અબજ ડોલરનું રોકાણ કર્યું ચીને પાકિસ્તાનને રાહત આપવા માટે તેની લોન ચૂકવવાની સમયમર્યાદા લંબાવી દીધી છે. વર્ષ 2024-25માં આ મદદ લગભગ 4 અબજ ડોલરની હોવાનું મનાય છે. આ ઉપરાંત ચીને પાકિસ્તાનમાં વીજળી પરિયોજનાઓ, રસ્તાઓ, બંદરો અને અન્ય માળખાકીય કાર્યોમાં 60 અબજ ડોલરથી વધુનું રોકાણ કર્યું છે. સાઉદી અરેબિયાએ ડિસેમ્બર 2024માં પાકિસ્તાનની સેન્ટ્રલ બેંકમાં 3 અબજ ડોલર જમા કરાવ્યા. ત્યારબાદ વર્ષ 2025માં પાકિસ્તાનને લગભગ 1.2 અબજ ડોલરનું તેલ ઉધાર પર આપવામાં આવ્યું, જેથી તાત્કાલિક ચુકવણીનું દબાણ ન આવે. સાઉદી અરેબિયાએ ખાણકામ, ખેતી અને સૂચના ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં 5 થી 25 અબજ ડોલર સુધીનું રોકાણ કરવાના સંકેતો પણ આપ્યા છે. UAE એ પાકિસ્તાનને 2 અબજ ડોલરની લોન ચૂકવવા માટે મુદત આપી હતી સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) એ 2025ની શરૂઆતમાં પાકિસ્તાનની 2 અબજ ડોલરની લોન ચૂકવવાની સમયમર્યાદા લંબાવી દીધી હતી. સાથે જ વીજળી, બંદરોના સંચાલન અને ગંદા પાણીના શુદ્ધિકરણના પ્રોજેક્ટ્સમાં 10 થી 25 અબજ ડોલરનું રોકાણ કરવાનું વચન આપ્યું છે. કતારે પાકિસ્તાનમાં 3 અબજ ડોલરના રોકાણને અમલમાં મૂકવા માટે કરાર કર્યો છે. આ રોકાણ ઉડ્ડયન, ખેતી અને પર્યટન સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં થશે. કતાર પાકિસ્તાનને ગેસ સપ્લાય કરનાર પણ એક મોટો દેશ છે. આ બધા દેશોની મદદથી જ આ સમયે પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા કોઈક રીતે ચાલી રહી છે. આ મદદ ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક કોરિડોર અને વિશેષ રોકાણ સુવિધા પરિષદ જેવા સરકારી માળખાં દ્વારા આપવામાં આવી રહી છે, જે આ સમયે પાકિસ્તાનની આર્થિક કરોડરજ્જુ બની રહ્યા છે.