ચિપ્સ અને કોલ્ડ્રિંક જેવા ખાવા-પીવાના ઉત્પાદનોમાં જો આર્ટિફિશિયલ સ્વીટનર એટલે કે કેલરી વિનાની મીઠાશ હોય, તો કંપનીએ પેકેટની આગળની બાજુએ ચેતવણી આપવી પડશે. તેમાં લખવું પડશે- ‘CONTAIN NON CALORIC SWEETENER એટલે કે તેમાં આર્ટિફિશિયલ સ્વીટનર ઉમેરવામાં આવ્યું છે.’ અગાઉ આ માહિતી પેકેટની પાછળની બાજુએ નાના અક્ષરોમાં આપવામાં આવતી હતી. ફૂડ સેફ્ટી ઓથોરિટી FSSAIએ સોમવારે આ પ્રસ્તાવ સુપ્રીમ કોર્ટમાં રજૂ કર્યો. FSSAIએ કોર્ટને જણાવ્યું કે મીઠું-ખાંડ અથવા સેચ્યુરેટેડ ફેટની મર્યાદા વધુ હશે તો પેકેટની આગળની બાજુએ ષટકોણ લાલ નિશાન લગાવવાનો નિયમ સિંગલ ફેઝમાં લાગુ કરવામાં આવશે. અગાઉ તે 2 ફેઝમાં લાગુ થવાનો હતો. જણાવી દઈએ કે આર્ટિફિશિયલ સ્વીટનરનું વધુ પ્રમાણમાં સેવન કરવાથી ડાયાબિટીસ અને હાર્ટ એટેક જેવી ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ વધી જાય છે. ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટની જનહિત અરજી પર કાર્યવાહી વાસ્તવમાં, 3S એન્ડ અવર હેલ્થ સોસાયટી નામના એક પબ્લિક ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને ડબ્બાબંધ અથવા પેકેટમાં મળતા ખાદ્યપદાર્થો પર ચેતવણીના લેબલ લગાવવાની માગ કરી હતી. ત્યારથી કોર્ટમાં આ મામલે સુનાવણી ચાલી રહી છે. 13 ઑગસ્ટની સુનાવણી- જસ્ટિસ જે. બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે નિયમો બનાવવામાં વિલંબ કરવા બદલ FSSAIને ફટકાર લગાવી અને પૂછ્યું કે શું સરકાર નથી ઇચ્છતી કે તેના લોકો સ્વસ્થ રહે? 31 ઑગસ્ટની સુનાવણી- FSSAIએ કોર્ટમાં સોગંદનામું રજૂ કર્યું, જેમાં પેકેટ પર ષટકોણ આકારનું લાલ ચેતવણી લેબલ અલગ-અલગ તબક્કામાં લાગુ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો. 10 સપ્ટેમ્બર- બેન્ચે FSSAIને પૂછ્યું કે બંને તબક્કા લાગુ કરવાની સમયમર્યાદા શું હશે. 28 સપ્ટેમ્બરની સુનાવણી- FSSAIએ નોટિફિકેશન જાહેર કરવા માટે 4 મહિના, તેના પર સૂચનો આપવા માટે 60 દિવસ અને કંપનીઓને તેને અપનાવવા માટે 365 દિવસની સમયમર્યાદા આપવાની વાત કહી. ત્યારબાદ FSSAIએ ખાણી-પીણીના પેકેટ પર ચેતવણીનું લેબલ લગાવવાનો નિયમ 2 તબક્કાને બદલે 1 તબક્કામાં લાગુ કરવાની વાત કહી. કોર્ટે આદેશ અનામત રાખ્યો છે. ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગ સાથે જોડાયેલા જરૂરી સવાલ-જવાબ સવાલ 1: શું કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થોને આ લાલ લેબલમાંથી છૂટ પણ આપવામાં આવી છે? જવાબ: હા, કેટલીક પસંદગીની કેટેગરીને તેમાંથી બહાર રાખવાનો પ્રસ્તાવ છે. સિંગલ-ઇન્ગ્રેડિએન્ટ (માત્ર એક સામગ્રી ધરાવતા) પ્રોડક્ટ્સ અને એવા પદાર્થો, જેમાં કુદરતી રીતે જ ચરબી, ખાંડ અથવા મીઠું ભરપૂર હોય છે, તેમને છૂટ મળશે. ઉદાહરણ તરીકે શુદ્ધ ઘી, ખાદ્ય તેલ, સાદું મીઠું, ખાંડ, ગોળ અને મધને આ ફ્રન્ટ-ઓફ-પૅક ચેતવણીમાંથી છૂટ આપવામાં આવશે. સવાલ 2: ‘ફ્રન્ટ ઑફ પૅક લેબલિંગ’ શું છે? જવાબ: ફ્રન્ટ-ઑફ-પૅક લેબલિંગ (FOPL) એ લેબલ છે, જે કોઈ ફૂડ પ્રોડક્ટના પૅકેટના આગળના ભાગમાં લખાયેલું હોય છે. તેમાં ખાદ્ય પદાર્થોના મુખ્ય ઇન્ગ્રેડિએન્ટ્સ જેવા કે ખાંડ, મીઠું અને ચરબીની માહિતી સરળતાથી અને ઝડપથી સમજી શકાય તેવી રીતે દર્શાવવામાં આવે છે. તેનો હેતુ એ છે કે ગ્રાહક તરત સમજી શકે કે તે જે ફૂડ ખરીદી રહ્યો છે, તે સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલું યોગ્ય છે. આ માહિતી પૅકેટની પાછળ લખાયેલા લાંબા-ચોડા ન્યુટ્રિશનલ ફૅક્ટ્સથી અલગ હોય છે. તેમાં માત્ર જરૂરી માહિતીને સરળ ગ્રાફિક્સ અથવા રંગો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. પ્રશ્ન 3: હાલમાં પેકેજ્ડ ફૂડ સાથે સંબંધિત પોષણ સંબંધી માહિતી ક્યાં લખેલી હોય છે? જવાબ: આ સામાન્ય રીતે પેકેજ્ડ ફૂડના પાછળના ભાગે અથવા બાજુ પર ટેબલના સ્વરૂપમાં લખેલી હોય છે. આ માહિતી પ્રોડક્ટના 100 ગ્રામ, 100 મિલીલીટર અથવા દરેક સર્વિંગમાં રહેલી પોષણમૂલ્ય જેવી કેલરી, ચરબી, પ્રોટીન, ખાંડ અને સોડિયમની માત્રા જણાવે છે. પ્રશ્ન 4: ‘ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગ’થી શું જાણવા મળે છે? જવાબ: ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગથી જાણવા મળે છે કે ફૂડ હેલ્ધી છે કે અનહેલ્ધી. તેમાં કેટલી કેલરી, ખાંડ, મીઠું અને ચરબી છે અને શું તે સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે. પ્રશ્ન 5: ‘ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગ’ શા માટે જરૂરી છે? જવાબ: ‘ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગ’ એટલા માટે જરૂરી છે કે લોકો પેકેજ્ડ ફૂડ ખરીદતી વખતે ઝડપથી અને સ્પષ્ટ રીતે તેના આરોગ્ય પર પડનારી અસરને સમજી શકે. તેનાથી તેમના માટે હેલ્ધી વિકલ્પો પસંદ કરવાનું સરળ બનશે અને અનહેલ્ધી ફૂડના વધુ પડતા સેવનને રોકી શકાશે. સવાલ 6: ‘ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગ’થી આપણને શું ફાયદો થશે? જવાબ: ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગનો હેતુ પોષણ સંબંધિત જટિલ માહિતીને સરળ બનાવવાનો છે, જેથી ગ્રાહક ખરીદી કરતી વખતે જ નિર્ણય લઈ શકે અને અનહેલ્ધી ફૂડ ખાવાથી બચી શકે. સવાલ 7: સુપ્રીમ કોર્ટે FSSAIને લોગોનો નિર્દેશ શા માટે આપ્યો? જવાબ: દેશમાં જીવનશૈલી સંબંધિત બીમારીઓ ઝડપથી વધી રહી છે. તેનું મુખ્ય કારણ અસ્વસ્થ આહાર છે. પેકેજ્ડ અને અલ્ટ્રાપ્રોસેસ્ડ ફૂડમાં રહેલી વધુ પડતી ખાંડ, મીઠું અને ચરબીનું પ્રમાણ આ બીમારીઓનું મોટું કારણ બની રહ્યું છે. આ ગંભીર સ્થિતિને ધ્યાનમાં લેતાં સુપ્રીમ કોર્ટે FSSAIને કહ્યું છે કે તે પેકેજ્ડ ફૂડ પર ‘ફ્રન્ટ ઑફ પેક લેબલિંગ’ લાગુ કરવા અંગે ગંભીરતાથી વિચાર કરે, જેથી લોકો ખરીદી કરતી વખતે જ સંભવિત આરોગ્ય જોખમોને સમજી શકે. હવે સમજીએ કે સેચ્યુરેટેડ અને અનસેચ્યુરેટેડ ફેટ શું છે