બાંગ્લાદેશની યુનુસ સરકારનું વધુ એક ષડયંત્ર સામે આવ્યું છે. ચટગાંવમાં ભારતને આપવામાં આવેલ સેઝ (સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન)ની જમીન ફાળવણી રદ કરવામાં આવી છે. લગભગ 850 એકરમાં હવે બાંગ્લાદેશ ચીનનો ડ્રોન પ્લાન્ટ બનાવી રહ્યું છે. વર્ષના અંત સુધીમાં અહીં ઉત્પાદન પણ શરૂ થઈ જશે. અહીં મધ્યમ રેન્જ અને વર્ટિકલ લિફ્ટવાળા ડ્રોન બનશે. ચટગાંવ પ્લાન્ટ ભારતીય સરહદથી 100 કિમી દૂર છે. બાંગ્લાદેશ દક્ષિણ એશિયામાં ભારત-પાક પછી ડ્રોન બનાવનાર ત્રીજો દેશ બની જશે. બાંગ્લાદેશી વાયુસેનાએ ચીનની સરકારી કંપની ચાઇના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ટેકનોલોજી ગ્રુપ કોર્પોરેશન ઇન્ટરનેશનલ (CETC) સાથે મંગળવારે એક મોટી ડીલ સાઇન કરી. આ ડીલ સરકારથી સરકારના માળખામાં થઈ છે. આ અંતર્ગત ચીન, બાંગ્લાદેશમાં એક અનમેન્ડ એરિયલ વ્હીકલ (UAV-ડ્રોન) મેન્યુફેક્ચરિંગ અને એસેમ્બલી પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરશે અને ટેકનોલોજી પણ ટ્રાન્સફર કરશે. બીજી તરફ, ચીને ગયા વર્ષે બાંગ્લાદેશને 20 J-10CE ફાઇટર જેટ આપવાની ડીલ પણ કરી હતી. આ સપ્લાય પણ આ વર્ષના અંતથી શરૂ થઈ જશે. ચીને બાંગ્લાદેશને પેમેન્ટમાં પણ મોટી રાહત આપી છે. બાંગ્લાદેશની ઓથોરિટી ઇકોનોમિક ઝોનને વિકસાવી રહી હતી ચટગાંવમાં ભારતને આપવામાં આવેલો સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SEZ) મૂળભૂત રીતે મીરસરાઈ વિસ્તારમાં નેશનલ સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (NSEZ)ની અંદર પ્રસ્તાવિત હતો. આ પહેલાં બંગબંધુ શેખ મુજીબ શિલ્પા નગરના નામથી ઓળખાતો હતો. આ બાંગ્લાદેશનો સૌથી મોટો આર્થિક ક્ષેત્ર છે, જે ચટગાંવ જિલ્લાના મીરસરાઈ ઉપજિલ્લામાં સ્થિત છે અને ઢાકા-ચટગાંવ હાઈવે સાથે લગભગ 60 કિલોમીટર દૂર ચટગાંવ બંદરગાહથી જોડાયેલો છે. બાંગ્લાદેશની ઇકોનોમિક ઝોન્સ ઓથોરિટી (BEZA) તેને વિકસાવી રહી હતી. આ ઝોનમાં ભારતીય રોકાણકારોને પ્રાથમિકતા મળતી હતી 2015માં ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે એક કરાર થયો હતો. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ઢાકા યાત્રા દરમિયાન શેખ હસીના સાથેની સંયુક્ત ઘોષણામાં ભારતના રોકાણકારો માટે એક ઇન્ડિયન ઇકોનોમિક ઝોન (IEZ) સ્થાપિત કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. આ ગવર્નમેન્ટ-ટુ-ગવર્નમેન્ટ (G2G) આધાર પર હતું, જેમાં ભારતીય રોકાણકારોને પ્રાથમિકતા મળતી અને ભારતની લાઇન ઓફ ક્રેડિટ (LoC) થી ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતું. મીરસરાઈમાં લગભગ 850-900 એકર જમીન ફાળવવામાં આવી હતી. એક અન્ય નાનો ઝોન મોંગલા (બાગેરહાટ) માં પણ પ્રસ્તાવિત હતો. તેનો ઉદ્દેશ્ય દ્વિપક્ષીય વેપાર વધારવો, ભારતીય રોકાણ આકર્ષિત કરવું, રોજગારનું સર્જન કરવું અને બાંગ્લાદેશમાં ભારતીય કંપનીઓ માટે વિશેષ સુવિધાઓ પૂરી પાડવાનો હતો. 2019 માં BEZA અને અદાણી પોર્ટ્સ એન્ડ SEZ વચ્ચે MoU પર હસ્તાક્ષર થયા હતા અને ભારતે $115 મિલિયન LoC થી સમર્થન આપ્યું હતું. ભારતને સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SEZ) થી શું ફાયદા મળે છે? 1. ભારતીય કંપનીઓ માટે વિશેષ સુવિધાઓ: 2. ભારતીય નિકાસને પ્રોત્સાહન: 3. પ્રાદેશિક વેપાર અને સપ્લાય ચેઇનમાં મજબૂતી: 4. રોજગાર સર્જન: 5. વ્યૂહાત્મક ફાયદા: હવે જાણો પ્રોજેક્ટ શા માટે રદ થયો પ્રોજેક્ટ વર્ષોથી અટકેલો રહ્યો. ફંડનો માત્ર 1% જ ઉપયોગ થયો અને ભારતીય ઠેકેદારોમાં રસ ઓછો રહ્યો. 2024માં શેખ હસીનાની સરકારના પતન પછી, મુહમ્મદ યુનુસની વચગાળાની સરકારે ઓક્ટોબર 2025 સુધીમાં આ પ્રોજેક્ટને સત્તાવાર રીતે રદ કર્યો. જાન્યુઆરી 2026માં BEZAના એક્ઝિક્યુટિવ ચેરમેન ચૌધરી આશિક મહમૂદ બિન હારુને પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જાહેરાત કરી કે મીરસરાઈમાં ફાળવેલી ખાલી જમીનને હવે ડિફેન્સ ઇકોનોમિક ઝોન અથવા મિલિટરી ઇકોનોમિક ઝોન તરીકે વિકસાવવામાં આવશે. આ નિર્ણય BEZA ની ગવર્નિંગ બોર્ડ મીટિંગમાં લેવામાં આવ્યો, જેની અધ્યક્ષતા મુખ્ય સલાહકાર મુહમ્મદ યુનુસે કરી હતી. આ પાછળનું કારણ છે કે બાંગ્લાદેશ હવે તેની સંરક્ષણ ક્ષમતા વધારવા માંગે છે. તે સ્થાનિક હથિયારો અને સૈન્ય ઉપકરણોના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે. બાંગ્લાદેશ સ્થાનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં નિકાસ વધારવા માંગે છે. બાંગ્લાદેશ-ચીન વચ્ચે 20 હજાર કરોડની જેટ ડીલ બાંગ્લાદેશ સરકારે ઓક્ટોબર 2025માં ચીનના J-10CE મલ્ટીરોલ ફાઇટર જેટની ખરીદીને મંજૂરી આપી હતી. 20 વિમાનોની ડિલિવરી 2027 સુધીમાં કરવામાં આવશે, જેની કુલ કિંમત 2.2 અબજ ડોલર (લગભગ 20 હજાર કરોડ) હશે, જેમાં તાલીમ અને સ્પેરપાર્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે. ચુકવણી 10 વર્ષમાં કરવામાં આવશે. J-10CE વિમાન 4.5 પેઢીની ટેકનોલોજી, AESA રડાર, PL-15E મિસાઈલ અને અદ્યતન ડેટા લિંકથી સજ્જ હશે. આ સાથે બાંગ્લાદેશ ચીન અને પાકિસ્તાન પછી ત્રીજો દેશ બનશે, જેની પાસે આ આધુનિક પેઢીના ફાઇટર જેટ હશે. બાંગ્લાદેશનો આ અત્યાર સુધીનો કોઈપણ દેશ સાથે જેટ ખરીદીનો સૌથી મોટો સોદો છે. ચટગાંવમાં બની રહેલા ડ્રોન પ્લાન્ટમાં પણ શરૂઆતની રકમ ચીને પોતાના ખજાનામાંથી લગાવી છે. ચીન સરકારનું સૈન્ય ઉપક્રમ CETC આ પ્લાન્ટનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે. CETC એ સોમાલિયા, લિબિયા અને મોરોક્કો જેવા ઘણા આફ્રિકન દેશોમાં પણ ડિફેન્સ પ્રોડક્શન યુનિટ્સ સ્થાપિત કર્યા છે. ચીનની એરફોર્સ બાંગ્લાદેશી પાઇલટ્સને તાલીમ આપી રહી છે ચીનની એરફોર્સે J-10CE ફાઇટર જેટ્સ માટે બાંગ્લાદેશી પાઇલટ્સને તાલીમ આપવાનું પણ શરૂ કરી દીધું છે. ઢાકા નજીક કુર્મિટોલા અને કોક્સ બજાર એરબેઝની પસંદગી કરવામાં આવી છે. સૂત્રો અનુસાર, મેન્ટેનન્સ અને ટેક તાલીમ પણ આપવામાં આવી રહી છે. આવનારા વર્ષોમાં ચીન બાંગ્લાદેશને ટેક ટ્રાન્સફર પણ કરશે. આ પહેલા 20 બાંગ્લાદેશી પાઇલટ્સ ચીનના ગ્વાંગઝુમાં જઈને છ મહિનાની તાલીમ લઈ ચૂક્યા છે. આધુનિક વાયુસેના તૈયાર કરી રહ્યું છે બાંગ્લાદેશ બાંગ્લાદેશ હવાઈ ક્ષમતામાં ઝડપથી વૃદ્ધિ કરી રહ્યું છે અને ફોર્સ ગોલ-2030 હેઠળ આધુનિક વાયુસેના કાફલો તૈયાર કરવાની દિશામાં પગલાં ભરી ચૂક્યું છે. આ પહેલની શરૂઆત 2009માં થઈ હતી, પરંતુ 2017 પછી નોંધપાત્ર પ્રગતિ જોવા મળી. રક્ષા નિષ્ણાત મેજર જનરલ (નિવૃત્ત) એએનએમ મુનીરુઝ્ઝમાને મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે બાંગ્લાદેશ વાયુસેના લાંબા સમયથી નવા લડાકુ વિમાનો ખરીદવાની યોજના બનાવી રહી છે. તેમણે કહ્યું, ‘આજની દુનિયામાં નવા-નવા સંબંધો બની રહ્યા છે, તેથી કોઈ દેશ પાસેથી વિમાન ખરીદતા પહેલા તેની અસરોનું વિશ્લેષણ કરવું જરૂરી છે.’ વર્તમાનમાં બાંગ્લાદેશ વાયુસેના પાસે 212 વિમાનો છે, જેમાંથી 44 લડાકુ વિમાનો છે. આમાં 36 ચીની F-7 જેટ, 8 રશિયન MiG-29B, અને કેટલાક Yak-130 હળવા લડાકુ વિમાનો શામેલ છે. ભારત ચીની મિસાઈલ નષ્ટ કરી ચૂક્યું છે મે મહિનામાં પાકિસ્તાને સંઘર્ષ દરમિયાન ભારત વિરુદ્ધ જે ફાઈટર જેટ્સનો ઉપયોગ કર્યો હતો તેમાં J-10CE ફાઈટર જેટ પણ શામેલ હતું. ભારતના સ્વદેશી હથિયારો (જેમ કે બ્રહ્મોસ અને આકાશતીર) એ તેમને નિષ્ફળ બનાવ્યા હતા. આ ઉપરાંત, ચીનની PL-15 અને HQ-9P મિસાઈલે JF-17 ફાઈટર જેટને પણ નિષ્ફળ બનાવ્યું હતું. 9 મેના રોજ પંજાબના હોશિયારપુર જિલ્લામાં એક ખેતરમાંથી PL-15E મિસાઈલના ટુકડા પણ મળી આવ્યા હતા. આ મિસાઈલ ચીનમાં બની હતી. ત્યારબાદ 12 મેના રોજ વાયુસેનાએ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં પહેલીવાર તેનો કાટમાળ બતાવ્યો હતો. પાકિસ્તાને JF-17 લડાકુ વિમાનમાંથી ચીનમાં બનેલી PL-15E મિસાઈલ છોડી હતી, પરંતુ તેને હવામાં જ નિષ્ફળ બનાવી દેવામાં આવી, જેના કારણે તે પોતાના નિશાન સુધી પહોંચી શકી નહીં. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, પહેલીવાર કોઈ સંઘર્ષમાં PL-15E મિસાઈલનો ઉપયોગ થયો છે.