બ્રિટિશ પીએમ કીર સ્ટાર્મર બુધવારે 8 વર્ષ પછી ત્રણ દિવસની મુલાકાતે ચીન પહોંચ્યા છે. આ પહેલા 2018માં તત્કાલીન બ્રિટિશ પીએમ થેરેસા મે ચીન ગયા હતા. છેલ્લા 8 વર્ષમાં વૈશ્વિક રાજનીતિ ઘણી બદલાઈ ગઈ છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની આક્રમક નીતિઓ અને નિવેદનોને કારણે યુરોપિયન દેશો નવા ભાગીદારો શોધી રહ્યા છે, આવી સ્થિતિમાં ચીન તેમને એક મજબૂત વિકલ્પ દેખાઈ રહ્યું છે. ચીન રવાના થતા પહેલા સ્ટાર્મરે મીડિયાને કહ્યું હતું કે બ્રિટનને અમેરિકા અને ચીનમાંથી કોઈ એકને પસંદ કરવાની જરૂર નથી. અમેરિકા સાથેના સંબંધો જળવાઈ રહેશે, પરંતુ ચીનને અવગણવું યોગ્ય રહેશે નહીં. બીજી તરફ, ચીનના વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું કે આ યાત્રાથી બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસ વધશે અને સંબંધોમાં સ્થિરતા આવશે. બ્રિટન ભલે આજે ચીનને જરૂરી દેશ ગણાવી રહ્યું હોય, પરંતુ 2020માં કોરોનાના સમયે જ તેણે ચીની ટેક કંપની હુઆવેને જાસૂસીના શકમાં પોતાના દેશમાંથી હાંકી કાઢી હતી. બ્રિટિશ પીએમના ચીન પ્રવાસ સાથે જોડાયેલી 3 તસવીરો… થિયાનમેન સ્ક્વેર પર ચીન અને બ્રિટનનો ધ્વજ ફરકાવવામાં આવ્યો હતો. બેકગ્રાઉન્ડમાં ચીનના દિવંગત ચેરમેન માઓનો ફોટો છે. બ્રિટને ચીની કંપનીને 5G પ્રોજેક્ટમાંથી બહાર કાઢી હતી બ્રિટિશ સરકારે 2010માં ચીની કંપની હુઆવેને દેશમાં મોબાઈલ નેટવર્ક પર કામ કરવાની મંજૂરી આપી. તે જ સમયે હુઆવેની ઓફિસમાં ‘ધ સેલ’ નામની એક ખાસ ઓફિસ બનાવવામાં આવી હતી, જેના દ્વારા સરકાર કંપનીના કામ પર નજર રાખતી હતી. આને ઘણા વર્ષો સુધી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવ્યું હતું. આ ઓફિસમાં બ્રિટનના સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો કામ કરતા હતા. હુઆવેના ખર્ચે તેઓ તેના દરેક હાર્ડવેર અને સોફ્ટવેરની તપાસ કરતા હતા, જેથી કોઈ એવો કોડ ન હોય જેનો ખોટો ઉપયોગ કરી શકાય. તેમ છતાં બ્રિટનની સરકારને આ સિસ્ટમ પર સંપૂર્ણ ભરોસો ન થયો. લગભગ 10 વર્ષ સુધી હુઆવેને કામ કરવા દીધા પછી, સરકારે વર્ષ 2020માં નિર્ણય કર્યો કે તેને બ્રિટનના 5G નેટવર્કમાંથી બહાર કરી દેવામાં આવશે. તે જ વર્ષે સંસદની એક તપાસમાં કહેવામાં આવ્યું કે હુઆવે અને ચીની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી વચ્ચે મિલીભગતના સ્પષ્ટ પુરાવા છે. જે 5G ઇક્વિપમેન્ટ્સ પહેલાથી લાગેલા છે, તેમને હટાવવા પડશે. હવે ‘ધ સેલ’ એ વાતનું ઉદાહરણ બની ગયું છે કે ચીન સાથેના સંબંધોમાં બ્રિટનને કેટલી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે. એક તરફ ગુપ્તચર એજન્સીઓની સુરક્ષા સંબંધિત ચિંતાઓ છે, બીજી તરફ ખાનગી કંપનીઓ સસ્તી ટેકનોલોજી ઇચ્છે છે અને સરકારને અર્થતંત્ર સુધારવાની આશા છે. નિષ્ણાતો અને પૂર્વ રાજદ્વારીઓનું કહેવું છે કે અલગ-અલગ સરકારો ચીનને લઈને યોગ્ય બેલેન્સ બનાવી શકી નથી. આને કારણે બ્રિટનની પોલિસીમાં શંકા અને ડર જોવા મળે છે. એક્સપર્ટ્સ બોલ્યા- ચીન એક એવી વાસ્તવિકતા જેનો સામનો કરવો જરૂરી સ્ટાર્મરની આ યાત્રા ચીનને લઈને બનેલી શંકા અને ડરને ઓછો કરવાનો પ્રયાસ છે. આ મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે યુરોપ અને ચીન વચ્ચે રાજદ્વારી હિલચાલ તેજ છે. હાલના અઠવાડિયામાં ફિનલેન્ડ અને આયર્લેન્ડના વડાપ્રધાન પણ ચીન જઈ ચૂક્યા છે. જર્મન ચાન્સેલર પણ ફેબ્રુઆરીમાં ચીન જવાની સંભાવના છે. ફિનલેન્ડના વડાપ્રધાન પેટરી ઓર્પો ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગને મળ્યા. ચીન દ્વારા જારી કરાયેલા નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે શી જિનપિંગે કહ્યું કે ચીન અને યુરોપિયન યુનિયન ભાગીદારો છે, હરીફ નથી અને સહયોગ મતભેદો કરતાં વધુ મહત્વનો છે. વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મરે પણ સ્વીકાર્યું છે કે ચીનને લઈને બ્રિટનનું વલણ ક્યારેક ખૂબ નરમ રહ્યું છે, તો ક્યારેક ખૂબ કડક. તેમનું કહેવું છે કે તેઓ ચીન સાથે ‘ગોલ્ડન એરા’ કે ‘આઇસ એજ’ જેવી સ્પષ્ટ વિચારસરણીમાં વિશ્વાસ કરતા નથી. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે બ્રિટન હવે ચીનને ન તો મિત્ર માની રહ્યું છે અને ન દુશ્મન, પરંતુ એક એવી વાસ્તવિકતા માની રહ્યું છે જેનો સામનો કરવો જરૂરી છે. કિંગ્સ કોલેજ લંડનના પ્રોફેસર કેરી બ્રાઉને કહ્યું કે બ્રિટનને અન્ય વિકલ્પો શોધવા પડશે અને અન્ય દેશો પણ આવું કરી રહ્યા છે. કીર સ્ટાર્મરના ચીન પ્રવાસનો હેતુ… 10 વર્ષ પહેલા બ્રિટિશ પીએમએ ચીનના રાષ્ટ્રપતિને બીયર પીવડાવી હતી CNN અનુસાર, એક સમયે બ્રિટનને લાગતું હતું કે ચીન સાથે મિત્રતા કરીને તેને દરેક પ્રકારનો ફાયદો મળી શકે છે. 2010 પછી તત્કાલીન પીએમ ડેવિડ કેમરન અને નાણા મંત્રી જ્યોર્જ ઓસ્બોર્ને ચીન સાથેના સંબંધો મજબૂત કર્યા. તેમનો પ્રયાસ હતો કે લંડનને ચીની રોકાણનું મોટું કેન્દ્ર બનાવવામાં આવે અને ન્યુક્લિયર એનર્જી જેવી મોટી પરિયોજનાઓમાં પણ ચીનને સામેલ કરવામાં આવે. 2015માં જ્યારે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ બ્રિટન આવ્યા, ત્યારે આ સંબંધોને ‘ગોલ્ડન એરા’ કહેવામાં આવ્યું. તે સમયે કેમરન તેમને એક જૂના પબમાં બિયર પીવડાવવા પણ લઈ ગયા હતા. પરંતુ તે પછી પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ. 2016માં બ્રિટનના યુરોપિયન યુનિયન (EU)માંથી બહાર નીકળવાના નિર્ણયથી ઘણી યોજનાઓ અટકી પડી. પછી ચીનની ‘મેડ ઇન ચાઇના 2025′ યોજનાને કારણે બ્રિટનનો ચીનને થતો નિકાસ પણ નબળો પડવા લાગ્યો. ટ્રમ્પને કારણે મોટી સત્તાઓની રાજનીતિ બદલાઈ હોંગકોંગમાં ચીનની સખ્તાઈએ સંબંધોને વધુ બગાડ્યા. તેના જવાબમાં બ્રિટને ત્યાંના લાખો લોકોને પોતાની નાગરિકતા આપવાની ઓફર કરી. પછી 2020માં બ્રિટને હુઆવે પર પ્રતિબંધ મૂક્યો અને 2023માં ચીને એક ન્યુક્લિયર પ્રોજેક્ટમાં પૈસા રોકવાનું બંધ કરી દીધું. જોકે હવે પરિસ્થિતિ બદલાતી દેખાઈ રહી છે. ટ્રમ્પના નેતૃત્વમાં મોટી તાકાતોની રાજનીતિ બદલાતી જોવા મળી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં, સ્ટાર્મર તેમની ચીન યાત્રા પર બ્રિટનની મોટી કંપનીઓના વરિષ્ઠ અધિકારીઓને સાથે લઈને આવ્યા છે જેથી ચીન સાથે વેપાર વધારી શકાય. ટ્રમ્પની નીતિઓએ યુરોપ અને ચીનને નજીક લાવ્યા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ટ્રમ્પનું વલણ યુરોપ અને ચીનને નજીક લાવી રહ્યું છે. બીજિંગના એક રિસર્ચરે કહ્યું કે ટ્રમ્પની નીતિઓના કારણે EUને ચીન સાથે જોડાવું પડ્યું છે અને સંબંધો ઝડપથી સુધરી રહ્યા છે. લંડન યુનિવર્સિટીના એક પ્રોફેસરે કહ્યું કે અગાઉની સરકાર વધુ કડક નિયમો પર ભાર મૂકતી હતી, જ્યારે વર્તમાન સરકાર આર્થિક સંબંધો સુધારવા પર વધુ ધ્યાન આપી રહી છે. બંને દેશોના હિતો એકસરખા નથી, પરંતુ બ્રિટન પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને સુધારવા માટે ચીન સાથે સંબંધો સુધારવા માંગે છે. બ્રિટનમાં આ યાત્રાના સમયને લઈને પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. થોડા દિવસ પહેલા જ બ્રિટને લંડનના ફાઇનાન્સિયલ વિસ્તાર પાસે ચીનને એક મોટી દૂતાવાસ બનાવવાની મંજૂરી આપી છે. આ નિર્ણય પહેલા સુરક્ષા ચિંતાઓને કારણે ટળતો રહ્યો હતો, કારણ કે ત્યાંથી જરૂરી ડેટા લઈ જતી કેબલ્સ પસાર થાય છે. કેટલાક પૂર્વ મંત્રીઓ અને ચીનના ટીકાકારો માને છે કે સંબંધો સુધારવાના પ્રયાસમાં ચીનના માનવાધિકાર રેકોર્ડને અવગણવામાં આવી રહ્યો છે, ખાસ કરીને શિનજિયાંગ અને હોંગકોંગને લઈને. સ્ટાર્મર પાસેથી અપેક્ષા છે કે તેઓ આ મુદ્દાઓ ઉઠાવશે.