ક્રિશ્ચિયન ડાયોર, પ્રાડા, ગુચી જેવા વિશ્વના 30થી વધુ ટોચના લક્ઝરી બ્રાન્ડ્સના કપડાં પર ભારતમાં ભરતકામ થાય છે. આ જાણીતી બ્રાન્ડ્સ તેમના કપડાંનું ખાસ ભરતકામ મુંબઈની ‘ચાણક્ય ઇન્ટરનેશનલ’ પાસેથી કરાવે છે. અહીંના કારીગરો હાથના ભરતકામથી 5,000 વર્ષ જૂના વારસાને બચાવી રહ્યા છે. ચાણક્ય ઇન્ટરનેશનલની શરૂઆત ગુજરાતના વિનોદ શાહે 1984માં કરી હતી. તેનો હેતુ ભારતીય કપડાં પર સામૂહિક રીતે કરવામાં આવેલી કારીગરીને સમગ્ર વિશ્વમાં ઓળખ અપાવવાનો હતો. વિશ્વના સૌથી મોંઘા ડિઝાઇનર અને રેડીમેડ કપડાંમાં ભારતીય ભરતકામની માંગ સૌથી વધુ છે. તેની ગુણવત્તાનો કોઈ મુકાબલો નથી. પશ્ચિમી દેશોમાં આ કળા લુપ્ત થઈ ગઈ છે. ભારત સદીઓથી દુનિયાને કપડાં નિકાસ કરી રહ્યું છે. 16મી અને 17મી સદીમાં પણ ભારતમાંથી ફ્રાન્સ સહિત ઘણા દેશોને મલમલ, સિલ્ક અને ભરતકામ કરેલા કપડાં મોકલવામાં આવતા હતા. આ જ જૂનો વારસો આજે પણ ભારતીય કલાને આધુનિક બનાવી રહ્યો છે. વિનોદ શાહની પુત્રી, 49 વર્ષીય કરિશ્મા સ્વાલી છેલ્લા 30 વર્ષથી ચાણક્યની મેનેજિંગ અને ક્રિએટિવ ડિરેક્ટર છે. કરિશ્મા અહીં 2,400 કારીગરોનું નેતૃત્વ કરે છે. બાળપણમાં જ્યારે તે પહેલીવાર પિતાની વર્કશોપમાં ગઈ, ત્યારે ત્યાં સામૂહિક કામ જોઈને તેમને અહેસાસ થયો કે સાથે મળીને કામ કરવાથી પરિણામ અપેક્ષા કરતાં વધુ સુંદર હોય છે. ડિયોર ફોલ 2023 શો દરમિયાન ચાણક્ય ઇન્ટરનેશનલને એક મોટી ટેક્સટાઇલ કલાકૃતિ બનાવવાની જવાબદારી મળી હતી. આમાં 1,008 માસ્ટર્સ અને મહિલાઓએ મળીને એક વિશાળ પરંપરાગત તોરણ બનાવ્યું હતું, જેનો ઉપયોગ ઘરોમાં સ્વાગત માટે થાય છે. કરિશ્માએ તાજેતરમાં વેનિસ બિયેનાલે અને રોમની વેટિકન લાઇબ્રેરીમાં ચાણક્યની કલાકૃતિઓનું પ્રદર્શન કર્યું છે. કરિશ્માનું માનવું છે કે આ કલાની સૌથી મોટી તાકાત એ છે કે AI ક્યારેય હાથની આ કારીગરીની જગ્યા લઈ શકતું નથી. હુનર- નવી પેઢીને ભરતકામ શીખવી રહ્યા છે, AI પણ માનવીય કલાની જગ્યા લઈ શકતું નથી કરિશ્માએ નવી પેઢી માટે ‘ચાણક્ય સ્કૂલ ઑફ ક્રાફ્ટ’ ખોલ્યું છે. સૌથી મોટો પડકાર અભ્યાસક્રમ બનાવવાનો નહોતો, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓનું ન આવવું હતું. કરિશ્માએ પોતે ગરીબ વસાહતોમાં ઘરે-ઘરે જઈને મહિલાઓને મફત કૌશલ્ય શીખવવા માટે મનાવ્યા. ત્યારે શંકા વચ્ચે ફક્ત 22 મહિલાઓ પોતાના પતિઓ અને સાસુ સાથે આવી, જેઓ બહાર બેસીને રાહ જોતા હતા. આજે 10 વર્ષ પછી શાળામાં 1,400 મહિલાઓ છે અને લાંબી વેઇટિંગ લિસ્ટ છે.