અમેરિકા-ઇઝરાયલની ઇરાન સાથે ચાલી રહેલા યુદ્ધ વચ્ચે સોના-ચાંદીના ભાવમાં સતત ઘટાડો ચાલુ છે. ઇન્ડિયા બુલિયન એન્ડ જ્વેલર્સ એસોસિએશન (IBJA) અનુસાર, 10 ગ્રામ 24 કેરેટ સોનું 12,077 રૂપિયા ઘટીને 1.35 લાખ રૂપિયા પર આવી ગયું છે. આ પહેલા તેની કિંમત 1.47 લાખ હતી. જ્યારે, એક કિલો ચાંદીની કિંમત 30,864 રૂપિયા ઘટીને 2.01 લાખ રૂપિયા પર આવી ગઈ છે. આ પહેલા શુક્રવારે તેની કિંમત 2.32 લાખ રૂપિયા પ્રતિ કિલો હતી. અમેરિકા-ઇરાન યુદ્ધના કારણે સોનું 24 દિવસમાં 23,956 અને ચાંદી 65,200 સસ્તી થઈ છે. આવું થવા પાછળના બે કારણો છે. એક, જેમણે સોના-ચાંદીમાં રોકાણ કર્યું હતું તે હવે વેચી રહ્યા છે. બીજું, યુદ્ધના કારણે ભાવ બહુ વધી ગયા હતા, તે હવે લિક્વીડિટીના કારણે ઘટી રહ્યા છે. માત્ર 50 દિવસમાં સોના-ચાંદીના ભાવમાં કડાકો થયો છે. 29 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ ચાંદીની કિંમત 4.25 લાખ રૂપિયા પ્રતિ કિલો હતી, જે આજે ઘટીને 2 લાખ રૂપિયાથી નીચે પહોંચી ગઈ છે. એટલે કે માત્ર બે મહિનાની અંદર ચાંદી 2.25 લાખ રૂપિયા પ્રતિ કિલો સસ્તી થઈ ચૂકી છે. સોમવારે ટ્રેડિંગ દરમિયાન ચાંદીની કિંમત 2 લાખ રૂપિયાથી નીચે ગગડી ગઈ હતી. જ્યારે સોનામાં 10 ટકાની લોઅર સર્કિટ લાગી ગઈ છે. સવાલ એ છે કે સોના ચાંદીના ભાવમાં એકાએક ધરખમ ભાવ ઘટાડો કેમ થયો? સોના અને ચાંદીના ઘટાડા પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે આ સુધારા પહેલા જ ભાવમાં તીવ્ર વધારો થયો હતો. યુદ્ધના શરૂઆતના તબક્કા દરમિયાન રોકાણકારોએ ભારે ખરીદી કરી હતી, જેના કારણે સોના અને ચાંદી ખૂબ ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગયા હતા. આના કારણે એવી પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ કે સોના અને ચાંદીની માંગ મજબૂત હતી અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં પુરવઠામાં પણ અછત હતી. હવે, ઊંચા સ્તરે ભાવ હોવાથી ઘણા રોકાણકારો બુકિંગ પ્રોફિટ લઈ રહ્યા છે. આનાથી તીવ્ર ઘટાડો થયો છે. બીજું મુખ્ય કારણ વૈશ્વિક સ્તરે વ્યાજ દરની અપેક્ષાઓમાં ફેરફાર છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ 110 ડોલરથી ઉપર રહેવાથી મોંઘવારીની ચિંતા વધી છે. આનાથી વ્યાજ દરમાં ઘટાડાની શક્યતા ઘટી ગઈ છે અને તેના બદલે દરમાં વધારાની શક્યતા વધી ગઈ છે. ઊંચા વ્યાજ દરો સોનાનું આકર્ષણ ઘટાડે છે કારણ કે તે બોન્ડ કે ડિપોઝિટ જેવું નિશ્ચિત વળતર આપતું નથી. અમેરિકા-ઈઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવના કારણે સોનું સતત સસ્તું થઈ રહ્યું છે. તાજેતરમાં સોનાની કિંમત અંદાજે 6% ઘટીને 4,214.89 ડોલર પ્રતિ ઔંસ થઈ ગઈ છે. સોનાના ભાવમાં છેલ્લા સતત નવ દિવસથી ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. ગયા અઠવાડિયે સોનામાં 10% થી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જે છેલ્લા 43 વર્ષમાં સૌથી મોટો ઘટાડો માનવામાં આવે છે. આ પહેલા જાન્યુઆરીમાં સોનું 5,594.82 ડોલર પ્રતિ ઔંસના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયું હતું, પરંતુ હવે તે સ્તરથી 20% થી વધુ નીચે આવી ગયું છે. એક્સપર્ટ્સનું કહેવું છે કે યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે મોંઘવારી વધવાનો ડર છે અને વ્યાજ દરો પણ વધી શકે છે. આ જ કારણસર લોકો સોનામાં રોકાણ ઓછું કરી રહ્યા છે, જેનાથી તેની કિંમતમાં સતત ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર મિડલ ઈસ્ટમાં વધતા તણાવ અને આર્થિક દબાણને કારણે ખાડી દેશોને વધુ રોકડની જરૂર પડી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં તેઓ પોતાના રોકાણ, ખાસ કરીને સોનું વેચીને ફંડ એકત્ર કરી રહ્યા છે. જ્યારે બજારમાં અચાનક સપ્લાય વધે છે, ત્યારે કિંમતો પર દબાણ આવે છે અને સોનાની સાથે પણ આવું જ થયું છે. KCM ટ્રેડના મુખ્ય માર્કેટ એનાલિસ્ટ ટિમ વોટરરે રોઇટર્સને જણાવ્યું કે, “ઈરાની યુદ્ધ તેના ચોથા અઠવાડિયામાં પ્રવેશી રહ્યું છે અને ઓઈલના ભાવ 100 ડોલરના સ્તરની આસપાસ લટકતા હોવાથી અપેક્ષાઓ રેટ કટથી હટીને સંભવિત રેટ વધારાની તરફ વળી ગઈ છે. જેનાથી સોનાના આકર્ષણને નુકસાન થયું છે. તેમણે ઉમેર્યું કે સોનાની લિક્વિડીટી હવે તેની વિરુદ્ધ કામ કરી રહી છે. એશિયન શેરબજારોમાં ભારે વેચવાલી સોનામાં લાંબા પોઝિશનને દૂર કરવા તરફ દોરી રહી છે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, રોકાણકારો અન્ય બજારોમાં ખાસ કરીને ઇક્વિટીમાં થયેલા નુકસાનને પહોંચી વળવા માટે સોનું વેચી રહ્યા છે. ચાંદી, જે સોના કરતાં વધુ અસ્થિર છે તેમાં પણ વધુ તીવ્ર ઘટાડો થયો છે. વૈશ્વિક સ્તરે, સ્પોટ સિલ્વર લગભગ 3.2% નીચે છે જે એક સરખો ટ્રેન્ડ દર્શાવે છે. સોના અને ચાંદી એટલા માટે ઘટી રહ્યા નથી કારણ કે તેઓએ તેમનો સેઈફ હેવનનો દરજ્જો ગુમાવ્યો છે, પરંતુ એટલા માટે કે ભાવ પહેલેથી જ ખૂબ વધી ગયા હતા, અને વૈશ્વિક નાણાકીય પરિસ્થિતિઓ હવે બદલાઈ રહી છે. અલગ-અલગ શહેરોમાં સોનાના ભાવ અલગ હોવાના 4 કારણો સોનાની કિંમત: ₹1.76 લાખથી ₹1.35 લાખ સુધી સોનામાં આ વર્ષની શરૂઆતમાં તેજી જોવા મળી હતી, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં નફાખોરી અને વૈશ્વિક કારણોસર તેમાં ઘટાડો થયો છે. શરૂઆતનું સ્તર (31 ડિસેમ્બર 2025): ₹1.33 લાખ ઓલ ટાઈમ હાઈ (29 જાન્યુઆરી 2026): ₹1.76 લાખ (માત્ર એક મહિનામાં ભારે ઉછાળો) વર્તમાન સ્થિતિ: તેના સર્વોચ્ચ સ્તરથી સોનું અત્યાર સુધી ₹41 હજાર સસ્તું થઈ ગયું છે. ચાંદીની કિંમતોમાં ભારે ઘટાડો: ₹3.86 લાખથી ₹2.30 લાખ સુધી ચાંદીમાં સોનાની સરખામણીમાં ઘણો વધુ ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યો છે. તે તેના ઓલ ટાઈમ હાઈથી ખૂબ જ ઝડપથી નીચે આવી છે. શરૂઆતનું સ્તર (31 ડિસેમ્બર 2025): ₹2.30 લાખ ઓલ ટાઈમ હાઈ (29 જાન્યુઆરી 2026): ₹3.86 લાખ (ઐતિહાસિક વધારો) ઘટાડાનો આંકડો: છેલ્લા 55 દિવસમાં ચાંદી ₹1.84 લાખ સસ્તી થઈ ગઈ છે. સોનું 55 દિવસમાં ₹40,980 અને ચાંદી ₹1.84 લાખ સસ્તી ઘટાડાના મુખ્ય કારણો: મેટલ છોડીને ‘કેશ’ પર ભરોસો સામાન્ય રીતે યુદ્ધના માહોલમાં સોના-ચાંદીના ભાવ વધે છે, પરંતુ આ વખતે સ્થિતિ થોડી અલગ છે: કોમોડિટી નિષ્ણાત અજય કેડિયાના મતે સોના-ચાંદીના ભાવમાં આગળ પણ આ ઘટાડો ચાલુ રહી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, રોકાણકારોએ હાલમાં સોના-ચાંદીમાં રોકાણ કરવાનું ટાળવું જોઈએ. જ્વેલર્સ પાસેથી સોનું ખરીદતી વખતે આ 2 બાબતોનું ધ્યાન રાખો 1. સર્ટિફાઇડ ગોલ્ડ જ ખરીદો: હંમેશા બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ (BIS) નો હોલમાર્ક લગાવેલું સર્ટિફાઇડ ગોલ્ડ જ ખરીદો. આ નંબર આલ્ફાન્યુમેરિક એટલે કે આ રીતે હોઈ શકે છે- AZ4524. હોલમાર્કિંગથી ખબર પડે છે કે સોનું કેટલા કેરેટનું છે. 2. કિંમત ક્રોસ ચેક કરો: સોનાનું સાચું વજન અને ખરીદીના દિવસે તેની કિંમત ઘણા સ્રોતો (જેમ કે ઇન્ડિયા બુલિયન એન્ડ જ્વેલર્સ એસોસિએશનની વેબસાઇટ) પરથી ક્રોસ ચેક કરો. સોનાનો ભાવ 24 કેરેટ, 22 કેરેટ અને 18 કેરેટના હિસાબે અલગ-અલગ હોય છે. અસલી ચાંદીને ઓળખવાના 4 રીતો મેગ્નેટ ટેસ્ટ: અસલી ચાંદી ચુંબક સાથે ચોંટતી નથી. જો ચોંટી જાય તો નકલી છે. આઇસ ટેસ્ટ: ચાંદી પર બરફ મૂકો. અસલી ચાંદી પર બરફ ખૂબ ઝડપથી પીગળશે. સ્મેલ ટેસ્ટ: અસલી ચાંદીમાં ગંધ હોતી નથી. નકલીમાં કોપર જેવી ગંધ આવી શકે છે. ક્લોથ ટેસ્ટ: ચાંદીને સફેદ કપડાથી ઘસો. જો કાળો નિશાન આવે તો અસલી છે.