વર્ષ 2008માં જ્યારે આખી દુનિયા મંદીની કગારે ઊભી હતી, અમેરિકન શેરબજાર ક્રેશ થઈ ગયું હતું અને મોટી-મોટી અબજો ડોલરની કંપનીઓ ડુબી રહી હતી. ત્યારે એક વ્યક્તિ જેનું નામ ઇલોન મસ્ક હતું તે પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો દાવ રમી રહ્યા હતા. ત્રણ રોકેટ લોન્ચ નિષ્ફળ ગયા હતા. બીજી કંપની ટેસ્લા પણ ડૂબી રહી હતી. તેણે પોતાની પાસે રહેલે એક-એક પૈસો છેલ્લા રોકેટ લોન્ચ પર લગાવી દીધો. જો આ નિષ્ફળ જાત તો તે કંગાળિયા થઈ જાત. તેમની પૂર્વ પત્ની તાલુલહ રાઈલી જણાવે છે, “મસ્ક એકલા-એકલા વાતો કરવા લાગ્યા હતા, હાથ ફેલાવીને જોર-જોરથી બૂમો પાડતા હતા. અમને લાગતું હતું કે ક્યાંક તેમને હાર્ટ એટેક ન આવી જાય.” તાલુલાહ રાઈલી એક એક્ટ્રેસ અને રાઈટર પણ છે, જે મસ્કની પૂર્વ પત્ની છે. પરંતુ આજે આ જ રોકેટ કંપની સ્પેસએક્સના IPOએ મસ્કને દુનિયાનો પહેલા ટ્રિલિયોનેર બનાવી દીધો છે. એટલે કે તેમની નેટવર્થ 94 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ થઈ ગઈ છે. આજે 28 જૂન 2026ના રોજ મસ્ક 55 વર્ષના થયા છે. આ પ્રસંગે સ્પેસએક્સની કહાની… જ્યારે મસ્કે પોતાના બધા પૈસા જોખમી બિઝનેસમાં દાવ પર લગાવી દીધા… આ કહાનીની શરૂઆત 1990ના દાયકાથી થાય છે. તેમણે સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી ડ્રોપઆઉટ કરીને ‘ઝિપ 2’ નામની ઓનલાઈન સિટી ગાઈડ શરૂ કરી, જેને કોમ્પેકે 37 મિલિયન ડોલરમાં ખરીદી. આ પછી તેમણે ‘x.com’ બનાવ્યું જે આગળ જતાં પેપાલ બન્યું. જ્યારે તેને eBay દ્વારા 1.5 બિલિયન ડોલરમાં ખરીદવામાં આવ્યું, ત્યારે મસ્કના ભાગે 180 મિલિયન ડોલર આવ્યા. મસ્કે આ બધી રકમને ત્રણ અત્યંત જોખમી બિઝનેસમાં લગાવી દીધા. 100 મિલિયન ડોલર સ્પેસએક્સમાં, 70 મિલિયન ડોલર ટેસ્લામાં અને 10 મિલિયન ડોલર સોલરમાં. તે કટાક્ષ જેણે મસ્કને રોકેટ સાયન્ટિસ્ટ બનાવી દીધા… વર્ષ 2001માં મસ્ક રશિયા ગયા હતા. તેઓ જૂની રીફર્બિશ્ડ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ બેલિસ્ટિક મિસાઇલ ખરીદવા માંગતા હતા. રશિયનોએ તેમની મજાક ઉડાવતા કટાક્ષ કર્યો, “કદાચ આ વ્યક્તિ એલિયન્સને પણ પૈસા ટ્રાન્સફર કરવા માંગે છે, mars.com. આખી ગેલેક્સીમાં ફ્રી મની ટ્રાન્સફર!” જ્યારે મસ્કે એક રોકેટ માટે 8 મિલિયન ડોલર આપવાની વાત કરી, ત્યારે રશિયન અધિકારીએ હસતા હસતા કહ્યું, “8 મિલિયન ડોલરમાં હું તને રોકેટ્સનું બ્રોશર અને એક વોડકાની બોટલ મફત આપી શકું છું.” રશિયનોએ એક રોકેટની કિંમત 18 થી 21 મિલિયન ડોલર સુધી વધારી દીધી. મસ્ક સમજી ગયા કે તેમની સાથે વાત કરવી નકામી છે. તેમણે નક્કી કર્યું કે તેઓ પોતાનું રોકેટ જાતે બનાવશે. તેમણે ગણતરી કરી કે રોકેટ બનાવવામાં વપરાતા કાચા માલ જેમ કે ટાઇટેનિયમ, કોપર અને કાર્બન ફાઇબરની અસલી કિંમત રોકેટની ફાઈનલ કિંમતના 2%થી પણ ઓછી છે. એટલે કે બાકીનો 98% હિસ્સો સપ્લાયર્સનો નફો હતો. નાસા એક સાધારણ લૅચ એટલે કે દરવાજાની કુંડી પણ 1,500 ડોલરમાં ખરીદતી હતી કારણ કે તે “એરોસ્પેસ ગ્રેડ” હતી. મસ્કે તરત જ એક હાર્ડવેર સ્ટોર પરથી 30 ડોલરનો બાથરૂમ લૅચ મંગાવ્યો અને પોતાની ટીમને કહ્યું “આ લૅચ ચંદ્ર પર પણ દરવાજો બંધ કરશે અને મંગળ પર પણ.” આ રીતે તેમણે ખર્ચને 49 ગણો ઘટાડી દીધો. તેમણે 200 ડોલર પ્રતિ કિલોમાં વેચાતા કાર્બન ફાઇબરની જગ્યાએ 3 થી 4 ડોલર પ્રતિ કિલોવાળા સ્ટેનલેસ સ્ટીલનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો. ત્રણ નિષ્ફળતા પછી મસ્કને સફળતા મળી… જ્યારે ફાલ્કન-9 એ રોકેટ સાયન્સના નિયમો બદલી નાખ્યા… જ્યારે મસ્કે રિયુઝેબલ રોકેટ બનાવવાની વાત કરી હતી, ત્યારે રશિયન નિષ્ણાતોએ હસતાં હસતાં કહ્યું હતું, “રોકેટને ફરીથી ઉડાડવું એવું જ છે જેમ પાણી પીને પાછું બોટલમાં થૂંકવું અને પછી તેને પી લેવું! આ બકવાસ છે.” પરંતુ સ્પેસએક્સે તેને પણ સાચું કરી બતાવ્યું. કંપનીએ 22 ડિસેમ્બર 2015ના રોજ પહેલું રિયુઝેબલ રોકેટ ફાલ્કન 9 લોન્ચ અને લેન્ડ કરાવ્યું. ઈલોન મસ્ક દુનિયાનું સૌથી શક્તિશાળી રોકેટ સ્ટારશિપ પણ બનાવી રહ્યા છે. તેઓ આ સંપૂર્ણપણે રિયુઝેબલ રોકેટથી મનુષ્યોને મંગળ ગ્રહ પર મોકલવા માંગે છે. એક રોકેટના ફર્સ્ટ સ્ટેજ પર 36 થી 48 મિલિયન ડોલરનો ખર્ચ આવે છે. જૂની કંપનીઓ તેને સમુદ્રમાં કચરાની જેમ ફેંકી દેતી હતી, પરંતુ સ્પેસએક્સનું ફાલ્કન 9 રોકેટ ઉપર જાય છે અને તેનું ફર્સ્ટ સ્ટેજ પાછું આવીને સીધું જમીન પર કે શિપ પર વર્ટિકલી લેન્ડ કરી જાય છે. સુનીતા વિલિયમ્સને પણ મસ્કનું સ્પેસક્રાફ્ટ પાછું લાવ્યું આજે ઇલોન મસ્કની આ જ કોસ્ટ-કટિંગ સ્ટ્રેટેજીને કારણે સ્પેસએક્સનો ગ્લોબલ કોમર્શિયલ લોન્ચ માર્કેટના 60% હિસ્સા પર એકલાનો કબજો છે. આજે પરિસ્થિતિ એવી છે કે જ્યાં બોઇંગ જેવી સદીઓ જૂની કંપનીનું સ્પેસક્રાફ્ટ સુનીતા વિલિયમ્સને સ્પેસ સ્ટેશનથી પાછા લાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યું, ત્યાં સ્પેસએક્સનું ‘ડ્રેગન સ્પેસક્રાફ્ટ’ તેમને સુરક્ષિત પાછા લાવ્યું. સ્પેસએક્સનો ચંદ્ર પર પણ કોલોની બનાવવાનો પ્લાન ઈલોન મસ્કનો ચંદ્ર પર પણ AI સેટેલાઇટ ફેક્ટરી સ્થાપવાનો પ્લાન છે. મસ્કે હાલમાં તેની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ આના દ્વારા સૂર્યની ઊર્જા કેપ્ચર કરવા માંગે છે. મસ્કનો પ્લાન છે કે પૃથ્વીની મર્યાદિત વીજળી પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ચંદ્રને એક મોટી ફેક્ટરી બનાવવામાં આવે, જ્યાંથી લાખો AI સેટેલાઇટ્સ અવકાશમાં મોકલી શકાય. ચંદ્રની ઓછી ગુરુત્વાકર્ષણ શક્તિને કારણે આ સેટેલાઇટ્સને ખૂબ ઓછા ખર્ચે તહેનાત કરી શકાશે. આ સેટેલાઇટ્સમાં લાગેલા પેનલ સૂર્યની અમર્યાદિત ઊર્જાને કેપ્ચર કરશે. શરૂઆતમાં આ ઊર્જાનો ઉપયોગ સ્પેસ ડેટા સેન્ટર્સ ચલાવવામાં થશે, જેનાથી AIને અમર્યાદિત વિચારવાની અને કામ કરવાની શક્તિ મળશે. પૃથ્વી પર ઓછી ઊર્જાને કારણે આવું શક્ય નથી. ત્યારબાદ આવનારા વર્ષોમાં જ્યારે આપણી પાસે સૂર્યની અમર્યાદિત ઊર્જાને કેપ્ચર કરવાની ટેકનોલોજી આવી જશે, ત્યારે સ્પેસશીપ ચલાવવા માટે ઇંધણની ચિંતા રહેશે નહીં. આ જહાજો આપણને બીજા ગ્રહો સુધી લઈ જશે. અવકાશમાં જ ખાવા-પીવાની વ્યવસ્થા થઈ શકશે.