કેન્દ્ર સરકારે ડીઝલ અને એર ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) પર એક્સપોર્ટ ડ્યુટી એટલે કે વિન્ડફોલ ટેક્સ વધાર્યો છે. ડીઝલ પર નિકાસ શુલ્ક ₹34 પ્રતિ લિટર વધારીને ₹55.5 કરવામાં આવ્યો છે, જે અગાઉ ₹21.5 હતો. જ્યારે, ATF એટલે કે જેટ ફ્યુઅલ પરની ડ્યુટી ₹29.5થી વધારીને ₹42 પ્રતિ લિટર કરવામાં આવી છે. નાણા મંત્રાલયે શનિવારે (11 એપ્રિલ) નોટિફિકેશન બહાર પાડીને નવા દરો તાત્કાલિક અસરથી લાગુ કર્યા છે. જ્યારે, પેટ્રોલ પરની એક્સપોર્ટ ડ્યુટી હાલ પૂરતી શૂન્ય જ રહેશે. તાજેતરમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ પર એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં જે ₹10-₹10નો મોટો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો, તેનો ફાયદો સામાન્ય જનતાને મળતો રહેશે. ઘરેલું બજારમાં ફ્યુઅલનો સપ્લાય વધારવા નિર્ણય લેવાયો સરકારે આ નિર્ણય દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સ્થિર રાખવા માટે લીધો છે. આ પગલું તે આશંકાઓને દૂર કરે છે જેમાં કહેવામાં આવી રહ્યું હતું કે મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થવાથી ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ મોંઘું થઈ શકે છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઘરેલું બજારમાં ઇંધણની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો વધે છે, ત્યારે ઓઇલ કંપનીઓ વધુ નફો કમાવવા માટે વિદેશોમાં ઇંધણ વેચવાનું શરૂ કરી દે છે. એક્સપોર્ટ ડ્યુટી વધારવાથી નિકાસ મોંઘી થઈ જાય છે, જેનાથી કંપનીઓ ઘરેલું બજારમાં સપ્લાય આપવાને પ્રાથમિકતા આપે છે. મિડલ ઈસ્ટ તણાવ અને ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોની અસર છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલી સૈન્ય ગતિવિધિઓને કારણે ગ્લોબલ એનર્જી માર્કેટ અસ્થિર રહ્યું છે. હાઈ-સ્પીડ ડીઝલ પર એક્સાઈઝ ડ્યુટી અને સેસ પણ વધ્યો ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના રિપોર્ટ અનુસાર, સરકારે એક્સપોર્ટ ડ્યુટી ઉપરાંત અન્ય શુલ્કોમાં પણ ફેરફાર કર્યો છે. 15 દિવસ પહેલા જ નિકાસ શુલ્ક વધાર્યો હતો આ પહેલા સરકારે 26 માર્ચે નિકાસ શુલ્કમાં સુધારો કર્યો હતો. તે સમયે ડીઝલ પર ડ્યુટી ₹21.50 પ્રતિ લિટર અને ATF પર ₹29.5 પ્રતિ લિટર નક્કી કરવામાં આવી હતી. હવે માત્ર 15 દિવસની અંદર તેમાં ફરીથી મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. જાણકારોનું કહેવું છે કે સરકારની નજર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોના ઉતાર-ચઢાવ પર છે અને તેના આધારે ટેક્સ દરોની સમીક્ષા કરવામાં આવી રહી છે. વિન્ડફોલ ટેક્સ શું હોય છે? વિન્ડફોલ ટેક્સ તે કંપનીઓ પર લાદવામાં આવે છે જેમને કોઈ ખાસ પરિસ્થિતિ (જેમ કે યુદ્ધ અથવા ગ્લોબલ સપ્લાય ચેઇનમાં મુશ્કેલી)ને કારણે અચાનક ખૂબ જ વધારે નફો થવા લાગે છે. ભારતમાં ઓઇલ કંપનીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમતોનો ફાયદો ઉઠાવતા રોકવા અને સરકારી તિજોરી ભરવા માટે તેને ‘એક્સપોર્ટ ડ્યુટી’ તરીકે લાદવામાં આવે છે.