અમેરિકા-ઇઝરાયલ અને ઇરાન યુદ્ધને કારણે માર્ચમાં રસોઈ ગેસ (LPG) સપ્લાય પર મોટી અસર પડી છે. સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, ગયા મહિને એટલે કે માર્ચમાં ઘરેલુ LPGના વપરાશમાં 13%નો મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો. સપ્લાયમાં આવેલી આ કમીનું મુખ્ય કારણ સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ જળમાર્ગનું બંધ થવું અને ખાડી દેશોમાંથી સપ્લાય પ્રભાવિત થવું છે. માર્ચમાં 2.379 મિલિયન ટન વપરાશ રહ્યો પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના પેટ્રોલિયમ પ્લાનિંગ એન્ડ એનાલિસિસ સેલ (PPAC)ના આંકડા અનુસાર, માર્ચમાં LPGનો વપરાશ 2.379 મિલિયન ટન રહ્યો. આ ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં થયેલા 2.729 મિલિયન ટન વપરાશની સરખામણીમાં લગભગ 13% ઓછો છે. ભલે માર્ચમાં વપરાશ ઓછો રહ્યો હોય, પરંતુ સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં LPGનો કુલ વપરાશ 6% વધીને 33.212 મિલિયન ટન રહ્યો છે. તેનું મુખ્ય કારણ સરકાર દ્વારા લાકડા અને અન્ય પ્રદૂષિત ઇંધણની જગ્યાએ સ્વચ્છ ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવાનું છે. યુદ્ધને કારણે આયાતમાં અવરોધ ભારત તેની LPG જરૂરિયાતનો લગભગ 60% હિસ્સો આયાત કરે છે. તેનો મોટો હિસ્સો સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝના માર્ગે આવે છે. ઈરાન પર અમેરિકા અને ઈઝરાયલના હુમલાઓ અને તેહરાનની જવાબી કાર્યવાહી પછી આ માર્ગ અસરકારક રીતે બંધ થઈ ગયો છે. સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) થી થતી સપ્લાયમાં વિક્ષેપ પડ્યા પછી સરકારે ઘરેલું રસોઈની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે હોટલો અને ઉદ્યોગો જેવી કોમર્શિયલ સંસ્થાઓની સપ્લાયમાં કાપ મૂક્યો છે. કોમર્શિયલ અને ઘરેલું ગેસ વેચાણના આંકડા PPAC ડેટા અનુસાર, માર્ચમાં ઘરેલું LPG સિલિન્ડરના વેચાણમાં 8.1%નો ઘટાડો થયો અને તે 2.219 મિલિયન ટન રહ્યું. જ્યારે નોન-ડોમેસ્ટિક અથવા કોમર્શિયલ યુઝર્સના વેચાણમાં લગભગ 48%નો ઘટાડો થયો છે. જથ્થાબંધ LPGના વેચાણમાં તો 75.5%નો ભારે ઘટાડો નોંધાયો છે. જોકે, સરકારનો દાવો છે કે LPGનો પુરવઠો સામાન્ય છે અને ઘરેલુ માગ પૂરી કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ ડેટા તેનાથી વિપરીત સ્થિતિ દર્શાવી રહ્યો છે. ઉત્પાદન વધારવા માટે રિફાઇનરીઓને નિર્દેશ પુરવઠાની અછતને પૂરી કરવા માટે સરકારે રિફાઇનરીઓને નિર્દેશ આપ્યા છે કે તેઓ પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદન કરવાને બદલે LPG આઉટપુટ વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે. તેના કારણે માર્ચમાં ઘરેલું LPG ઉત્પાદન વધીને 1.4 મિલિયન ટન થયું, જે ગયા વર્ષે 1.1 મિલિયન ટન હતું. સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ 2025-26 (એપ્રિલ 2025 થી માર્ચ 2026) દરમિયાન કુલ LPG ઉત્પાદન 13.1 મિલિયન ટન રહ્યું, જ્યારે છેલ્લા બે વર્ષમાં તે 12.8 મિલિયન ટન હતું. પેટ્રોલ-ડીઝલની માગ વધી યુદ્ધના કારણે જ્યાં LPG અને વિમાન ઇંધણ (ATF) પ્રભાવિત થયા છે, ત્યાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના વેચાણમાં સારો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. પેટ્રોલ: તેનું વેચાણ 7.6% વધીને 3.78 મિલિયન ટન રહ્યું. ડીઝલ: તેનો વપરાશ 8.1% વધીને 8.727 મિલિયન ટન સુધી પહોંચી ગયો. ATF: ખાડી દેશોમાં હવાઈ ક્ષેત્ર બંધ થવા અને ફ્લાઇટ્સ રદ થવાથી જેટ ફ્યુઅલ (ATF) નો વપરાશ લગભગ સ્થિર રહ્યો. ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ શું છે અને તે શા માટે જરૂરી છે? આ ફારસની ખાડી અને ઓમાનની ખાડી વચ્ચેનો એક સાંકડો જળમાર્ગ છે. દુનિયાના કુલ પેટ્રોલિયમનો લગભગ 20% હિસ્સો આ જ માર્ગેથી પસાર થાય છે. સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક અને કુવૈત જેવા મોટા નિકાસકારો તેના પર નિર્ભર છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું 50% ક્રૂડ ઓઇલ અને 54% LNG આ જ માર્ગેથી મંગાવે છે. અહીં તણાવ થવાથી ભારતની એનર્જી સિક્યોરિટી પર સીધી અસર પડે છે.