Instrument (સાધન) Type (પ્રકાર) Tax Treatment (ટેક્સ ટ્રીટમેન્ટ) Eligibility (પાત્રતા) Lock-in (લૉક-ઇન) Risk/Return (=) (જોખમ/વળતર) Liquidity (પ્રવાહિતા) Target Investor (લક્ષિત રોકાણકાર) PPF (Public Provident Fund)12 સરકારી નાની બચત EEE: રોકાણ અને વ્યાજ કરમુક્ત, પાકતી મુદત કરમુક્ત નિવાસી ભારતીય (વાલી દ્વારા સગીરો સહિત) 15 વર્ષ (7 વર્ષ પછી આંશિક ઉપાડ) સરકાર સમર્થિત (7.1% વાર્ષિક હાલમાં) 5-7 વર્ષ પછી આંશિક, 15 વર્ષ પછી પૂર્ણ જોખમથી દૂર રહેતા બચતકારો NPS Tier-I પેન્શન ફંડ રોકાણ પર EEE; ટેક્સપાત્ર લમ્પ સમ (બહાર નીકળતી વખતે 80% ફરજિયાત એન્યુઈટી) કોઈપણ ભારતીય (18-60 વર્ષ), પગારના 60% મર્યાદા/સ્વ-આવક 15 વર્ષ અથવા 60 વર્ષની વય સુધી (જે વહેલું હોય)14 મિશ્રિત: ઇક્વિટી (10-12%) + સરકારી બોન્ડ્સ (7%) બહાર નીકળવાની ઉંમર સુધી લૉક-ઇન (સ્વૈચ્છિક આંશિક ઉપાડ માન્ય) નિવૃત્તિ આયોજન કરનારા SCSS (Senior Citizen SS)12 નાની બચત (પોસ્ટ) સેક્શન 80C હેઠળ ₹1.5 લાખ સુધી EEE ઉંમર ≥60 (અથવા 55 વર્ષ વહેલા નિવૃત્ત થયેલ) 5 વર્ષ (3 વર્ષ લંબાવી શકાય) સરકાર-ગેરંટીડ (8.2% વાર્ષિક) ત્રિમાસિક વ્યાજ, લૉક-ઇન પછી આંશિક ઉપાડ ઓછું જોખમ લેતા નિવૃત્ત લોકો SSA (Sukanya Samriddhi)12 નાની બચત સેક્શન 80C હેઠળ EEE (મહત્તમ ₹1.5 લાખ) કન્યા (ઉંમર <10 વર્ષ) છોકરી 21 વર્ષની થાય ત્યાં સુધી (અથવા લગ્ન સુધી) સરકાર (8.2% વાર્ષિક) 18 વર્ષ કે લગ્ન પછી આંશિક (50%) ઉપાડ કન્યા માટે બચત કરતા માતા-પિતા KVP (Kisan Vikas Patra)15 નાની બચત જો 5 વર્ષની મેચ્યોરિટી સુધી રાખવામાં આવે તો EEE (₹115 મહિના સુધી) વ્યક્તિઓ (પુખ્ત/સગીર) 115 મહિના (₹9.6 વર્ષ) 7.5% વાર્ષિક (115 મહિનામાં બમણું) દંડ સાથે અકાળે ઉપાડ શક્ય રૂઢિચુસ્ત રોકાણકારો NSC (Savings Cert.)12 નાની બચત EEE (વ્યાજના પુનઃરોકાણ માટે બેવડી મુક્તિ) વ્યક્તિઓ 5 વર્ષ 7.7% વાર્ષિક આંશિક ઉપાડની મંજૂરી નથી (માત્ર પૂર્ણ પાકતી મુદતે) રૂઢિચુસ્ત બચતકારો SGB (Sovereign Gold Bond)2 સરકારી બોન્ડ (સોના સાથે જોડાયેલ) E (1લી કૂપન અને એક્ઝિટ) – E (કૂપન પર સ્લેબ મુજબ ટેક્સ) – E (ફાઈનલ) * (FY27 થી) * ૧ કોઈપણ ભારતીય 8 વર્ષ (5મા વર્ષ પછી બહાર નીકળવાની વિન્ડો) 2.5% કૂપન + સોનાનો ભાવ (ઐતિહાસિક 6-7% ભાવ સહિત) માસિક/નિશ્ચિત પેઆઉટ (ભૌતિક સોનું નહીં) ડાયવર્સિફાયર, મધ્યમ જોખમ (સોનું) SGrB (Sov. Green Bond)1 સરકારી બોન્ડ (ગ્રીન પ્રોજેક્ટ્સ) E-E-T (કૂપન/રિડેમ્પશન પર સ્લેબ રેટ મુજબ ટેક્સ) કોઈપણ ભારતીય/NRIs 30 વર્ષ (ઇશ્યુ મુજબ) 7-8% સરકારી વળતર વાર્ષિક ટ્રેડેબલ સરકારી બોન્ડ (લિક્વિડ) ESG-કેન્દ્રિત રોકાણકારો Bank Savings (BSBD) બચત ખાતું વ્યાજ સંપૂર્ણપણે ટેક્સપાત્ર (10 લાખ પછી કોઈ મુક્તિ નથી) બધા (ઝીરો-બેલેન્સ, KYC એકાઉન્ટ) કંઈ નહીં ઓછું (0-4% વ્યાજ) સંપૂર્ણ પ્રવાહિતા (લિક્વિડ) ઇમરજન્સી ફંડ, મૂળભૂત બચત Bank FD ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ સ્લેબ મુજબ વ્યાજ ટેક્સપાત્ર; (વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે +0.5% વળતર) તમામ પુખ્ત વયના લોકો સામાન્ય રીતે 7-10 વર્ષ (PMS); ટેક્સ-ફ્રી FD માટે 7 વર્ષ ઓછું થી મધ્યમ (6-7%) અકાળે ઉપાડ માન્ય (દંડ સાથે) મૂડી સુરક્ષા Debt MF/Inst-Bond ડેટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ વ્યાજ રોકાણકારના હાથમાં ટેક્સપાત્ર (@ સ્લેબ); 36 મહિના પછી ઇન્ડેક્સેશન સાથે LTCG 20% બધા કોઈ લૉક-ઇન નથી (ટેક્સ-સેવિંગ ફંડ સિવાય) ઓછું (6-8% 2025 યીલ્ડમાં) ઊંચું (સામાન્ય રીતે T+2 રિડેમ્પશન) આવક ઈચ્છતા, મધ્યમ જોખમ Equity MF / ETF ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ / ETF ₹1 લાખથી ઉપર ઇક્વિટી LTCG 10%; ડિવિડન્ડ પર 10% ટેક્સ બધા (ન્યૂનતમ KYC) કોઈ ફરજિયાત લૉક-ઇન નથી (ELSS 3 વર્ષ) ઊંચું (10-12% ઐતિહાસિક) લિક્વિડ (T+1 રિડેમ્પશન) લાંબા ગાળાના ગ્રોથ શોધનારા Life-cycle (Target-date) MF8 ઇક્વિટી/ડેટ MF ઇક્વિટી ટેક્સ નિયમો (ઉપર મુજબ); દા.ત. <15% ડેટ, <85% ઇક્વિટી બધા (નિવૃત્તિ વર્ષ મુજબ પસંદ કરો) કોઈ વધારાનું લૉક-ઇન નથી મધ્યમ થી ઊંચું (ઓટો-બેલેન્સ્ડ) લિક્વિડ ગ્લાઈડ-પાથ શોધતા નિવૃત્તિ બચતકારો ULIP (unit-linked ins.)11 વીમો-રોકાણ યોજના Post-FY2026: ₹2.5 લાખથી વધુ પ્રીમિયમ પર LTCG તરીકે ટેક્સ; ₹2.5 લાખ સુધી હજુ પણ 10(10D) હેઠળ EEE (3 વર્ષના લૉકને આધીન) બધા (જીવન વીમો પાત્ર, ઉંમર 18-55) 5 વર્ષ (+ પોલિસી ટર્મ, સામાન્ય રીતે 15-25 વર્ષ) ઊંચું (અંદર ઇક્વિટી/ડેટ પસંદગી) પ્રથમ 5 વર્ષ માટે પ્રવાહિતા નથી; પછી આંશિક/એન્યુઈટી વીમો + વળતર ઈચ્છતા યુવાન રોકાણકારો, <₹2.5L પ્રીમિયમ Digital Gold કોમોડિટી (અનિયંત્રિત) *(ટેક્સ-મુક્ત નથી: 20% LTCG પર સોનાના વેચાણ તરીકે ગણવામાં આવે છે) † તમામ (પ્લેટફોર્મ: MMTC-PAMP, Paytm, વગેરે) કોઈ લૉક-ઇન નથી (પરંતુ ઘણીવાર ન્યૂનતમ ₹100) સોના જેવું જ (6-7% વાર્ષિક) તાત્કાલિક ખરીદ/વેચાણ (ડિજિટલ) ગોલ્ડ-સેવી બચતકારો (ભૌતિક મુશ્કેલી વિના) REIT/InvIT ઈન્ફ્રા/રિયલ એસ્ટેટ ETF ભાડા/વિતરણ હાથમાં ટેક્સપાત્ર (LLP: TDS વગેરે); કોઈ કેપિટલ-ગેઈન મુક્તિ નથી (F&O 10%) માન્યતા પ્રાપ્ત રોકાણકારો (NSE પર ટ્રેડ યુનિટ્સ) ≥3 વર્ષની ભલામણ મધ્યમ (4-8% યીલ્ડ) લિસ્ટેડ (T+1) આવક + ફુગાવા સામે રક્ષણ Pension Funds (APY, Atal Pension) સરકારી પેન્શન પેન્શન આવક તરીકે ટેક્સપાત્ર નબળા અસંગઠિત કામદારો (APY) મૃત્યુ/નિયમ મુજબ બહાર નીકળવા સુધી નાનું નજીવું (₹1000-5000/મહિને ગેરંટી) ઓછું (માત્ર એન્યુઈટી પેઆઉટ) ઓછી આવક ધરાવતા લોકો માટે નિવૃત્તિ સુરક્ષા