આજના આધુનિક યુગમાં જ્યારે આપણે સિલિકોન ચિપ્સ અને ઇલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યુટર્સના ઉપયોગથી ટેવાયેલા છીએ, ત્યારે ૯૦ વર્ષ પહેલાં પાણીથી ચાલતું કમ્પ્યુટર બનાવવામાં આવ્યું હતું, તે વાત સાંભળીને નવાઈ લાગવી સ્વાભાવિક છે. વર્ષ ૧૯૩૬માં સોવિયેત વૈજ્ઞાનિક વ્લાદિમીર લુક્યાનોવે એક એવી અદભૂત સિસ્ટમ વિકસાવી હતી, જેણે તે સમયના ગણિતશાસ્ત્રીઓને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધા હતા.

પાણીથી ચાલતા કોમ્પ્યુટરની રસપ્રદ વાર્તા

આ કમ્પ્યુટર કોઈ ઇલેક્ટ્રિકલ સર્કિટ પર નહીં, પરંતુ કાચની નળીઓ અને વાલ્વના એક વિશાળ અને જટિલ નેટવર્ક પર આધારિત હતું. આ સિસ્ટમને ‘વોટર ઇન્ટિગ્રેટર’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ મશીનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અત્યંત જટિલ ગણિતના સમીકરણો, ખાસ કરીને ‘આંશિક વિભેદક સમીકરણો’ (Partial Differential Equations) ઉકેલવાનો હતો. ખાસ કરીને તે સમયના બાંધકામ ક્ષેત્રે કોંક્રિટમાં પડતી તિરાડોની સમસ્યાઓને સમજવા અને તેનું નિરાકરણ લાવવા માટે આ સિસ્ટમ ખાસ ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી.

આ સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરતી હતી?

તેની કામગીરી અત્યંત રસપ્રદ હતી. આમાં જોડાયેલી નળીઓમાં પાણીના પ્રવાહ અને સ્તરને નિયંત્રિત કરવા માટે નળ અને પ્લગનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. જ્યારે પાણીનું સ્તર ઉપર-નીચે થાય, ત્યારે તે ગણિતના સમીકરણોના પરિણામો દર્શાવતું હતું. અંતિમ પરિણામ મેળવવા માટે વૈજ્ઞાનિકોએ નિશ્ચિત નળીઓમાં પાણીનું સ્તર માપવું પડતું હતું. તે સમયે કમ્પ્યુટરની વ્યાખ્યા અત્યંત મર્યાદિત હતી, છતાં લુક્યાનોવનું આ મશીન જટિલ ગણતરીઓ ખૂબ જ ચોકસાઈપૂર્વક કરી શકતું હતું.

આજે પણ આ સિસ્ટમ પોલિટેકનિક મ્યુઝિયમમાં છે

આજે આ ઐતિહાસિક કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ મોસ્કોના ‘પોલિટેકનિક મ્યુઝિયમ’માં સુરક્ષિત રાખવામાં આવી છે. આ મશીન માત્ર એક વૈજ્ઞાનિક સાધન નથી, પરંતુ તે માનવ બુદ્ધિ અને શોધખોળના જુસ્સાનું પ્રતીક છે. આ શોધ સાબિત કરે છે કે ટેકનોલોજીનો વિકાસ માત્ર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ કુદરતી તત્વોના સચોટ ઉપયોગ દ્વારા પણ અશક્યને શક્ય બનાવી શકાય છે. જે લોકો વિજ્ઞાન અને તેના વિકાસના ઇતિહાસમાં રસ ધરાવે છે, તેમના માટે મોસ્કોનું આ મ્યુઝિયમ અને લુક્યાનોવનું આ ‘વોટર કમ્પ્યુટર’ એક અદભૂત અનુભવ સમાન છે.

આ પણ વાંચોઃ Hormuz ને ખોલાવવા માટે USનો નવો પ્લાન, અમેરિકાના દબાણ છતાં ભારતે સૈનિકો મોકલવાનો ઇનકાર!