દુનિયાના સૌથી ધનિક ઉદ્યોગપતિ ઇલોન મસ્ક દુનિયાના પ્રથમ ટ્રિલિયોનર બની ગયા છે. તેમની નેટવર્થ 95 લાખ કરોડ રૂપિયાને પાર પહોંચી ગઈ છે. મસ્કની રોકેટ કંપની સ્પેસએક્સના IPOના લિસ્ટિંગ પછી તેમની સંપત્તિમાં આ રેકોર્ડ ઉછાળો આવ્યો છે. શુક્રવાર, 12 જૂનના રોજ અમેરિકી શેરબજાર નાસ્ડેક પર સ્પેસએક્સના શેરનું ટ્રેડિંગ 150 ડોલર પ્રતિ શેર પર શરૂ થયું. ફોર્બ્સ અનુસાર, IPO લિસ્ટ થયા પછી મસ્કની કુલ નેટવર્થ વધીને 1.1 ટ્રિલિયન ડોલર થઈ ગઈ છે, જે ગુરુવારે 982 બિલિયન ડોલર હતી. સવાલ-જવાબમાં સમજીએ આજની લિસ્ટિંગની સંપૂર્ણ એબીસીડી સવાલ 1: આજે થવા જઈ રહેલી સ્પેસએક્સની લિસ્ટિંગ આટલી ઐતિહાસિક શા માટે છે? જવાબ: સ્પેસએક્સ આ ઇશ્યૂ દ્વારા રેકોર્ડ 75 બિલિયન ડોલર એટલે કે લગભગ 7.15 લાખ કરોડ રૂપિયા એકત્ર કરી રહી છે. આ એકલો IPO વર્ષ 2024 અને 2025માં આવેલા તમામ અમેરિકી IPO દ્વારા એકત્ર કરાયેલી કુલ રકમ કરતાં પણ વધુ છે. આ દુનિયાનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો IPO છે. સવાલ 2: શું આ લિસ્ટિંગથી ઇલોન મસ્ક દુનિયાના પહેલા ‘ટ્રિલિયોનર’ બની જશે? જવાબ: હા. ફોર્બ્સ અનુસાર 11 જૂને ઇલોન મસ્કની નેટવર્થ 982 બિલિયન ડોલર એટલે કે લગભગ ₹94 લાખ કરોડ હતી. તેમની પાસે સ્પેસએક્સમાં લગભગ 866 બિલિયન ડોલરના શેર છે. આજે જેવી જ ટ્રેડિંગ શરૂ થઈ, તો બાકીની કંપનીઓની સંપત્તિ ભેળવીને મસ્કની કુલ નેટવર્થ 1 ટ્રિલિયન ડોલર એટલે કે લગભગ ₹95 લાખ કરોડને પાર પહોંચી ગઈ છે. સવાલ 3: એક ટ્રિલિયન ડોલરની રકમ કેટલી મોટી હોય છે, તેને સામાન્ય ભાષામાં કેવી રીતે સમજવી? જવાબ: 1 ટ્રિલિયન ડોલર એક એવી રકમ છે જે દુનિયાના મોટાભાગના દેશોની જીડીપી કરતાં પણ મોટી છે. દુનિયાના ફક્ત 20 દેશો એવા છે જેમની જીડીપી આનાથી વધારે છે. મસ્ક એકલા તાઇવાન, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ, સ્વીડન અને સિંગાપોર જેવા ધનિક દેશોની કુલ અર્થવ્યવસ્થા કરતાં પણ વધુ ધનિક બની જશે. જો કોઈ વ્યક્તિ દર કલાકે 10 લાખ ડોલર એટલે કે લગભગ 9.54 કરોડ રૂપિયા પણ ખર્ચ કરે, તો તેને 1 ટ્રિલિયન ડોલર ખતમ કરવામાં 114 વર્ષથી વધુનો સમય લાગશે. જેપી મોર્ગન ચેઝના સીઈઓ જેમી ડિમને તો મસ્કને ‘આપણા સમયના એડિસન અને આઇન્સ્ટાઇન’ સુધી કહી દીધા છે. સવાલ 4: માર્કેટ એક્સપર્ટ્સ જે ‘ઇલોન પ્રીમિયમ’ની વાત કરી રહ્યા છે, તે શું છે? જવાબ: રેનેસાં કેપિટલના સિનિયર સ્ટ્રેટેજિસ્ટ મેટ કેનેડીનું કહેવું છે કે ટ્રેડિશનલ ફાઇનાન્સના નિયમો સ્પેસએક્સ પર લાગુ પડતા નથી. જ્યારે કોઈ કંપની પરંપરાગત નાણાકીય માપદંડો જેવા કે નફો કે રેવન્યુથી પર જઈને માત્ર પોતાના માલિકના વિઝન અને શાખના દમ પર આટલું મોટું વેલ્યુએશન મેળવે છે, ત્યારે તેને બજારની ભાષામાં ‘ઇલોન પ્રીમિયમ’ અથવા ‘મસ્કોનોમી’ કહેવાય છે. રોકાણકારો તેમના પાછલા ટ્રેક રેકોર્ડને જોઈને તેમના આ નવા વિઝન પર આંખ મીંચીને દાવ લગાવી રહ્યા છે. સવાલ 5: કંપનીમાં સામાન્ય રોકાણકારોની ભાગીદારી અને મસ્કનું નિયંત્રણ કેવું રહેશે? જવાબ: કંપનીએ સામાન્ય રોકાણકારો માટે રેકોર્ડ 30%નો ક્વોટા રિઝર્વ રાખ્યો છે, જે લગભગ 22.5 બિલિયન ડોલર થાય છે. જ્યાં સુધી નિયંત્રણની વાત છે, મસ્ક આ IPOમાં પોતાનો એક પણ શેર વેચી રહ્યા નથી અને લિસ્ટિંગ પછી પણ કંપનીના મેજોરિટી વોટિંગ રાઇટ્સ તેમની પાસે જ રહેશે. સવાલ 6: બજારના ટેકનિકલ નિષ્ણાતોને આજે લિસ્ટિંગ સમયે કઈ વાતનો ડર છે? જવાબ: આ ઐતિહાસિક IPOને કારણે આજે ખુદ માર્કેટ સિસ્ટમનો પણ મોટો ટેસ્ટ થવાનો છે. જ્યારે 2012માં ફેસબુકનો મોટો IPO નાસ્ડેક પર આવ્યો હતો, ત્યારે ટેકનિકલ ખામીઓને કારણે તેની ઓપનિંગમાં વિલંબ થયો હતો. જોકે સ્પેસએક્સનો IPO ફેસબુક કરતાં ક્યાંય મોટો છે, તેથી વોલ સ્ટ્રીટની નજર નાસ્ડેકની ટેકનિકલ સિસ્ટમ પર ટકેલી છે કે તે આ લોડને કેવી રીતે સંભાળે છે. સવાલ 7: શું સ્પેસએક્સના મજબૂત ફાઇનાન્સિયલ્સ તેના ઊંચા વેલ્યુએશનને યોગ્ય ઠેરવે છે? જવાબ: ના, બિલકુલ નહીં. આ જ સૌથી મોટો વિવાદ છે. સ્પેસએક્સે ગયા વર્ષે લગભગ 19 બિલિયન ડોલરની આવક તો મેળવી, પરંતુ કંપનીએ અત્યાર સુધી કોઈ નફો કમાયો નથી. રેટિંગ એજન્સી ‘મોર્નિંગસ્ટાર’ના વિશ્લેષકોએ સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે કંપની ‘ઓવરવેલ્યુડ’ છે અને તેનું સાચું વેલ્યુએશન 780 બિલિયન ડોલર હોવું જોઈએ, જ્યારે તેને 1.77 ટ્રિલિયન ડોલર પર લિસ્ટ કરવામાં આવી રહી છે. સવાલ 8: આજે સાંજે ભારતીય સમય મુજબ લિસ્ટિંગ કેટલા વાગ્યે થશે? જવાબ: અમેરિકી બજાર નાસ્ડેક ભારતીય સમય મુજબ આજે સાંજે 7:00 વાગ્યે (પ્રી-માર્કેટ) ખુલશે. અત્યંત વોલ્યુમ અને ભારે માગને કારણે શરૂઆતના કેટલાક કલાકોમાં ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળી શકે છે. રાત્રે 11:30 વાગ્યા પછી તેના પર સામાન્ય ટ્રેડિંગ અને પ્રાઇસ મૂવમેન્ટ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ દેખાવા લાગશે.