કેન્દ્ર સરકારે 8મા પગાર પંચના નિયમો અને શરતો એટલે કે ટર્મ્સ ઓફ રેફરન્સ (TOR) ને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ પછી, હવે લગભગ 55 લાખ સેવારત કર્મચારીઓ અને 69 લાખ પેન્શનરોના પગાર, પેન્શન અને ભથ્થામાં મોટા ફેરફારોની અપેક્ષા છે. જ્યારે, પંચને તેની ભલામણો સુપરત કરવા માટે 18 મહિનાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.

ફિટમેન્ટ ફેક્ટર શું છે અને તે શા માટે જરૂરી છે?

ફિટમેન્ટ ફેક્ટર એ ગુણાંક એટલે કે મલ્ટિપ્લાયર છે જેનો ઉપયોગ કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ અને પેન્શનરોના મૂળ પગારને સુધારવા માટે થાય છે. નવું પગાર માળખું નક્કી કરવામાં તેની ભૂમિકા સૌથી મહત્વપૂર્ણ હોય છે.

7મા પગાર પંચમાં 2.57 નો ફિટમેન્ટ ફેક્ટર લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો, જે 2016 થી અમલમાં આવ્યો હતો. આ અંતર્ગત જો કોઈ કર્મચારીનો મૂળ પગાર ₹15,000 હતો, તો તે વધીને ₹38,550 થઈ ગયો હતો.

કર્મચારી યુનિયનોની માગ અને નિષ્ણાતોનો અંદાજ

8મા પગાર પંચ માટે કેન્દ્રીય કર્મચારી યુનિયનો અને એસોસિએશનોએ મુખ્યત્વે ફિટમેન્ટ ફેક્ટર વધારવા અને લઘુત્તમ મૂળભૂત પગારમાં મોટો વધારો કરવાની માગ કરી છે. કેટલાક યુનિયનોએ ફિટમેન્ટ ફેક્ટરને 3 થી 5 કે તેથી વધુ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. જોકે, પેન્શન નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આટલી મોટી માગ નાણાકીય વાસ્તવિકતાઓ સાથે સુસંગત ન હોઈ શકે.

પેન્શન નિષ્ણાતોના મતે, પંચ લઘુત્તમ વેતનની ગણતરી કરવાની રીતમાં ફેરફાર કરી શકે છે. આ માટે પરિવારના વપરાશ એકમો (કન્ઝમ્પશન યુનિટ્સ) ને ત્રણથી વધારીને પાંચ કરી શકાય છે અને ફિટમેન્ટ ફેક્ટરને 2.64 કરવા પર વિચાર કરી શકાય છે.

કર્મચારીઓની ઇનહેન્ડ સેલરી કેટલી વધી શકે છે?

પગારમાં થતો અંતિમ વધારો આ વાત પર નિર્ભર કરશે કે પંચ શું ભલામણ કરે છે અને સરકાર કોને મંજૂરી આપે છે. તેને બે અલગ-અલગ ઉદાહરણોથી સમજી શકાય છે…

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો સરકાર કર્મચારી યુનિયનોની માગ કરતાં ઓછો ફિટમેન્ટ ફેક્ટર પણ રાખે છે, તો પણ સરકારી ખર્ચમાં મોટો વધારો થશે અને કર્મચારીઓને તેમના પગારમાં એક સન્માનજનક ઉછાળો જોવા મળશે.

7મા પગાર પંચમાં કેટલો ફાયદો થયો હતો?

તુલના માટે, 7મા કેન્દ્રીય વેતન આયોગે સૌથી નીચલા સ્તરના કર્મચારીઓનો લઘુત્તમ પગાર વધારીને દર મહિને ₹18,000 કર્યો હતો.

આ સાથે, નવી ભરતી થયેલા ક્લાસ-I અધિકારીઓનો પગાર ₹56,100 નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. તેના કારણે 1 જાન્યુઆરી 2016 થી કુલ પગાર અને પેન્શનમાં 14.29% નો કુલ વધારો નોંધાયો હતો.

રાજ્યોનો પ્રવાસ કરી રહી છે 8મા વેતન આયોગની ટીમ

વર્તમાનમાં, 8મું વેતન આયોગ અલગ-અલગ રાજ્યોનો પ્રવાસ કરી રહ્યું છે. આયોગની ટીમ ત્યાં કર્મચારી એસોસિએશનો અને યુનિયનો સાથે મુલાકાત કરી રહી છે.

આ દરમિયાન, કર્મચારીઓની માંગણીઓ અને તેમના પ્રસ્તાવોના મેમોરેન્ડમ નોંધવામાં આવી રહ્યા છે. યુનિયનોએ મુખ્યત્વે પગાર સુધારણા અને નિવૃત્તિ પછી મળતા લાભોમાં સુધારાની માંગણી કરી છે.

ક્યારે લાગુ પડશે 8મું વેતન આયોગ અને ક્યારે આવશે રિપોર્ટ?

કેન્દ્ર સરકારે ઓક્ટોબર 2025માં 8મા પગાર પંચની શરતો એટલે કે ટર્મ્સ ઑફ રેફરન્સ (TOR) ને મંજૂરી આપી હતી અને પેનલને રિપોર્ટ સુપરત કરવા માટે 18 મહિનાનો સમય આપ્યો હતો. જોકે 7મા પગાર પંચના સ્થાને 8મા પગાર પંચને 1 જાન્યુઆરી 2026થી લાગુ માનવામાં આવ્યું છે, પરંતુ પંચને પોતાનું કામ પૂરું કરવામાં લગભગ 18 મહિનાનો સમય લાગવાની અપેક્ષા છે.

પંચે મેમોરેન્ડમ જમા કરાવવાની છેલ્લી તારીખને વધારીને 15 જૂન 2026 કરી દીધી છે. આ પછી તમામ હિતધારકો (સ્ટેકહોલ્ડર્સ) ના સૂચનોની તપાસ કરવામાં આવશે અને અંતિમ ભલામણો તૈયાર થશે.

કર્મચારી સંગઠનોનું કહેવું છે કે જો રિપોર્ટ જૂન-જુલાઈ 2027 સુધીમાં સુપરત કરવામાં આવે છે, તો સરકાર પર એરિયર (બાકી રકમ) ચૂકવવાની જવાબદારી ઘણી વધી જશે. ભલામણો સ્વીકારવામાં અને લાગુ થયા પછી, કેન્દ્ર સરકાર વચગાળાના સમયગાળાનું પૂરું એરિયર કર્મચારીઓને આપશે.

હાલમાં કર્મચારી સંગઠનો વધુ મલ્ટિપ્લાયર અને નિવૃત્તિ લાભો માટે દબાણ કરી રહ્યા છે, જ્યારે નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અંતિમ નિર્ણય દેશની નાણાકીય પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને જ લેવામાં આવશે.

શું હોય છે વેતન આયોગ?

કેન્દ્રીય વેતન આયોગ કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓના પગાર, ભથ્થાં, પેન્શન અને અન્ય લાભોની સમીક્ષા કરવા માટે ગઠિત એક પેનલ હોય છે.

સામાન્ય રીતે દેશમાં દર 10 વર્ષે એક નવા વેતન આયોગની રચના કરવામાં આવે છે, જે બદલાતી અર્થવ્યવસ્થા અને મોંઘવારીના હિસાબે સરકારી કર્મચારીઓના જીવનધોરણને સુધારવા માટે ભલામણો આપે છે.

દિવ્ય ભાસ્કરને Google પર મનપસંદ સોર્સ બનાવો