કોઈપણ ફિલ્મ કે વેબ સિરીઝની સફળતા એ વાત પર પણ નિર્ભર કરે છે કે કયા પાત્ર માટે કયા કલાકારની પસંદગી કરવામાં આવી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય સિનેમામાં કાસ્ટિંગની વિચારસરણી સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. એક સમય એવો પણ હતો જ્યારે કલાકારો એક જ પ્રકારના પાત્રોમાં સીમિત રહી જતા હતા. એકવાર જગદીશ રાજ ખુરાનાએ 144 ફિલ્મોમાં પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટરની ભૂમિકા ભજવીને ગિનિસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ બનાવ્યો હતો. પરંતુ હવે દરેક પાત્ર માટે સૌથી યોગ્ય ચહેરો શોધવામાં આવે છે. તાજેતરમાં OTT પર સ્ટ્રીમ થયેલી ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા એ ટાઇટન સ્ટોરી’માં નસીરુદ્દીન શાહનું જેઆરડી ટાટા બનવું હોય, ‘છાવા’માં અક્ષય ખન્નાનું ઔરંગઝેબ, ‘સ્કેમ 1992’માં પ્રતીક ગાંધીનું હર્ષદ મહેતા કે ‘સેમ બહાદુર’માં વિકી કૌશલ… આ પાત્રોએ સાબિત કર્યું કે સચોટ કાસ્ટિંગ વાર્તાને નવી ઊંચાઈ આપી શકે છે. ચાલો, આ જ ફિલ્મોના કાસ્ટિંગ ડિરેક્ટર્સ પાસેથી જાણીએ કે સાચા કલાકારને પસંદ કરવાની આ પ્રક્રિયા કેવી રીતે પૂર્ણ થાય છે. દેશના ત્રણ જાણીતા કાસ્ટિંગ ડિરેક્ટર્સ જણાવી રહ્યા છે કે કાસ્ટિંગની પ્રક્રિયા કેવી રીતે બદલાઈ છે ટેસ જોસેફ, પ્રોજેક્ટ્સ – સિતારે જમીન પર, ધ નેમસેક, ધ વ્હાઇટ ટાઇગર, ધ મંકી મેન કાસ્ટિંગ મહિનાઓ સુધી ચાલે છે. જેમ કે ‘સિતારે જમીન પર’ની કાસ્ટિંગ લગભગ નવ મહિના ચાલી હતી. ટીમે ન્યુરોડાઇવર્જન્ટ સમુદાયને સમજવા માટે પહેલા ઓસ્ટ્રેલિયાની સંસ્થા ‘બસ સ્ટોપ ફિલ્મ્સ’ સાથે વર્કશોપ કરી. ત્યારબાદ 800-1000 ઓડિશન ટેપ જોવામાં આવ્યા. ઘણીવાર ‘ટુ એક્ટર્સ, ટુ મિનિટ્સ, વન સીન’ સેશન કરાવવામાં આવે છે, જેમાં બે કલાકારોને એક સીન આપીને જોવામાં આવે છે કે તેઓ એકબીજાને કેટલું સાંભળે છે, કેવી રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને સાથે મળીને અભિનય કેટલો સહજ બનાવી શકે છે. યશ નાગરકોટી પ્રોજેક્ટ્સ – મેડ ઇન ઇન્ડિયા- એ ટાઇટન સ્ટોરી, ડબ્બા કાર્ટલ કોઈ બાયોગ્રાફીમાં કાસ્ટિંગ ફોટો જોઈને થતું નથી. પહેલા પુસ્તકો અને ઉપલબ્ધ સ્ત્રોતોમાંથી વ્યક્તિને સમજવામાં આવે છે, પછી એવો કલાકાર પસંદ કરવામાં આવે છે, જે પાત્રમાં સૌથી સ્વાભાવિક લાગે. ‘મેડ ઇન ઇન્ડિયા: એ ટાઇટન સ્ટોરી’માં નસીરુદ્દીન શાહનું વ્યક્તિત્વ પહેલેથી જ જેઆરડી ટાટાની ખૂબ નજીક હતું, તેથી ભારે મેકઅપની જરૂર પડી ન હતી. જ્યારે જિમ સરભે ઝેરક્સેસ દેસાઈનું પાત્ર ભજવવા માટે વિગ પહેરવાને બદલે આખા શૂટ દરમિયાન દરરોજ પોતાના વાળ શેવ કર્યા, જેથી સ્ક્રીન પર વાસ્તવિક લાગે. વૈભવ વિશાંત, પ્રોજેક્ટ્સ: છાવા, મામલા લીગલ હૈ, ઇક્કીસ, રાખ, મેદાન, કાલા-પાણી લગભગ 15 વર્ષ પહેલાં સુધી ફિલ્મોમાં કાસ્ટિંગનો અલગ વિભાગ નહોતો. કલાકારોને પસંદ કરવાની જવાબદારી નિર્દેશક અને તેમની ટીમ જ સંભાળતી હતી. પરંતુ ફિલ્મોનો વ્યાપ વધ્યો, નવા ચહેરાઓની જરૂરિયાત વધી અને કાસ્ટિંગ એક અલગ વ્યવસાય બની ગયો. હવે કાસ્ટિંગ ટીમો નાના શહેરો અને સ્થાનિક કલાકારો સુધી પહોંચે છે. ‘મામલા લીગલ હૈ’ જેવી સિરીઝમાં પણ અલગ-અલગ રાજ્યોના થિયેટર કલાકારોને તક મળી. આજે સાચા કલાકારને શોધવા માટે તે દુનિયા સુધી જવું પડે છે, જ્યાં તે પાત્ર ખરેખર અસ્તિત્વમાં છે. હવે ઓસ્કરમાં પણ સાચી કાસ્ટિંગ માટે એવોર્ડ ઓસ્કર એવોર્ડ્સમાં પણ હવે કાસ્ટિંગ માટે અલગ શ્રેણી શરૂ કરવામાં આવી છે. તેનું પ્રથમ સન્માન 2026ના ઓસ્કર સમારોહમાં આપવામાં આવ્યું. હોલિવૂડ ફિલ્મ ‘વન બેટલ આફ્ટર અનધર’ માટે કાસ્ટિંગ કરવા બદલ કેસેન્ડ્રા કુલુકુંડિસને કાસ્ટિંગની શ્રેણીમાં પ્રથમ ઓસ્કર એવોર્ડ મળ્યો.