સવારના લગભગ 10 વાગ્યા છે. લિથુઆનિયાની રાજધાની વિલનિયસની સાયબર સિટીમાં કાચની ઊંચી ઇમારતો વચ્ચે યુવા પ્રોફેશનલ્સ ઝડપી પગલાં ભરી રહ્યા છે. એક તરફ નોર્ડ સિક્યોરિટી જેવી વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત યુનિકોર્ન કંપનીની ઑફિસ છે, તો થોડા જ પગલાં દૂર હોસ્ટિંગરની છે. હોસ્ટિંગર એટલે એક એવું સ્ટાર્ટઅપ જેના યુઝર્સ 150થી વધુ દેશોમાં છે. અહીં ફ્યુચર, AI અને સ્ટાર્ટઅપ જેવા શબ્દો દરેક વાતચીતમાં સંભળાય છે. વિલનિયસને હવે યુરોપની ‘સિલિકોન વેલી’ પણ કહેવામાં આવે છે. યુરોપના આ નાના દેશ લિથુઆનિયાની વસતિ માત્ર 29 લાખની આસપાસ છે, પરંતુ અહીં હજારો સ્ટાર્ટઅપ્સ કામ કરી રહ્યા છે. આકાર અને વસતિમાં ભલે આ દેશ નાનો હોય, પરંતુ તેની વિચારસરણી મોટી અને વૈશ્વિક છે. યુનિકોર્ન લિથુઆનિયાના CEO ગિન્તારે વેરબિકાઇતે જણાવે છે કે આજે વિલનિયસ યુરોપનું સૌથી ઝડપથી વિકસતું સ્ટાર્ટઅપ સિટી છે. આ મામલે તે દુનિયામાં પણ 13મા નંબર પર છે. અહીં વ્યવસાય સ્થાનિક નહીં, વૈશ્વિક વિચારસરણી સાથે શરૂ થાય છે. અહીંના લોકો કહે છે કે જ્યારે અમે કોઈ સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કરીએ છીએ, ત્યારે તેને દુનિયાની સમસ્યાઓ અને જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવીએ છીએ, કારણ કે અમે ફક્ત લિથુઆનિયા સુધી સીમિત રહેવા માંગતા નથી. વસતિ એટલે કે પ્રતિ વ્યક્તિના હિસાબે લિથુઆનિયા દુનિયાના સૌથી વધુ યુનિકોર્ન સ્ટાર્ટઅપ ધરાવતા દેશોમાંનો એક છે. અહીં વિન્ટેડ, નોર્ડ સિક્યુરિટી, બીસીજી, ફ્લો, કાસ્ટ એઆઈ અને ઓક્સિલેબ્સ, 6 યુનિકોર્ન કંપનીઓ છે. વિન્ટેડે યુનિકોર્ન બનાવવાનું એક અલગ મોડેલ રજૂ કર્યું છે. તેણે જૂના કપડાં ખરીદવા અને વેચવાનું ઓનલાઈન મોડેલ શરૂ કર્યું અને તે અહીંની પ્રથમ યુનિકોર્ન બની. ઇન્વેસ્ટ લિથુઆનિયાના સ્ટ્રેટેજિસ્ટ ડાયના ગિરડેનાઇટ કહે છે કે વધતી સ્કિલ્ડ વર્કફોર્સ, ફાઇનાન્સિયલ ઇન્સેન્ટિવ અને સરકારની નીતિઓ જેવા મુખ્ય કારણો છે, જેના કારણે લિથુઆનિયા સ્ટાર્ટઅપ પાવરહાઉસ બની રહ્યું છે. શીખવા-શીખવવાની સંસ્કૃતિ, ભારત તેમનું મોટું બજાર ચાર કારણો… લિથુઆનિયા કેવી રીતે બની રહ્યું છે સ્ટાર્ટઅપ પાવરહાઉસ 1. ઝડપથી વિકસ્યું સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ દેશમાં 300થી વધુ ફિનટેક કંપનીઓ કાર્યરત છે. 2020થી 2025ની વચ્ચે સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમનું મૂલ્ય 5.9 ગણું વધીને આશરે 1.56 લાખ કરોડ રૂપિયા થઈ ગયું. 2025માં સ્ટાર્ટઅપ્સે આશરે 2400 કરોડ રૂપિયાની વેન્ચર કેપિટલ એકત્ર કરી. 2. વૈશ્વિક રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધ્યો એક્સેલ, જનરલ કેટાલિસ્ટ, ઇનસાઇટ પાર્ટનર જેવી વિશ્વની અગ્રણી રોકાણકાર કંપનીઓ, જેમણે ફેસબુક, સ્પોટિફાઇ, એરબીએનબી જેવી કંપનીઓમાં રોકાણ કર્યું છે, તેઓ પણ લિથુઆનિયાના સ્ટાર્ટઅપ્સમાં રોકાણ કરી રહી છે. જાહેર વાઇ-ફાઇ સ્પીડમાં લિથુઆનિયા પ્રથમ સ્થાને અને સાયબર સુરક્ષા સૂચકાંકમાં છઠ્ઠા સ્થાને છે. 3. AI પ્રતિભાથી બનેલો મજબૂત પાયો દેશમાં 77,600 થી વધુ ICT (માહિતી અને સંચાર ટેકનોલોજી) નિષ્ણાતો કાર્યરત છે. સરકારે AI વિકાસ માટે લગભગ 457 કરોડ રૂપિયાથી વધુનું રોકાણ કર્યું અને 2018માં જ રાષ્ટ્રીય AI વ્યૂહરચના લાગુ કરી દીધી. 13 હજાર વિદ્યાર્થીઓ ICTનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. મોટા પાયે રીસ્કિલિંગ કાર્યક્રમો ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે. 4. કંપની શરૂ કરવી સરળ અહીં નવી કંપનીનું રજીસ્ટ્રેશન થોડા જ દિવસોમાં થઈ જાય છે. સરકારી પ્રક્રિયાઓ સરળ અને ઓનલાઈન હોવાથી ઉદ્યોગસાહસિકોનો સમય અને ખર્ચ બંને બચે છે. કોર્પોરેટ પ્રોફિટ ટેક્સ 0-16%ની વચ્ચે, ફ્રી ઇકોનોમિક ઝોનમાં પ્રથમ 10 વર્ષ સુધી 0% ટેક્સ, RD પ્રોત્સાહન, પેટન્ટ બોક્સ, ઝડપી લાઇસન્સિંગ પ્રક્રિયા, વિશ્વસ્તરીય ડિજિટલ નેટવર્ક અને 2030 સુધીમાં 100% રિન્યુએબલ વીજળીનું લક્ષ્ય – આ તમામ એવા કારણો છે જેના કારણે રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધ્યો છે.