એક્ટર અન્નૂ કપૂર આ દિવસોમાં તેની ફિલ્મ ‘ઉત્તર દા પુત્તર’ ને લઈને ચર્ચામાં છે. આ ફિલ્મ એક અત્યંત સંવેદનશીલ છતાં વ્યંગાત્મક રીતે માણસના સૌથી મોટા દ્વિધા ‘કર્મ મોટું કે નસીબ’ પર સવાલ ઉઠાવે છે. દિવ્ય ભાસ્કર સાથેની ખાસ વાતચીતમાં અન્નૂ કપૂરે તેના અધૂરા સપનાઓ, બોલિવૂડના સંઘર્ષ, સોશિયલ મીડિયાના અંધવિશ્વાસ અને જીવનના કડવા અનુભવો પર ખુલીને વાત કરી.

અન્નૂ કપૂરે જણાવ્યું કે કેવી રીતે એક સમયે તેમની પાસે ડ્રાઈવરને આપવા માટે પૈસા નહોતા, પરંતુ એક વફાદાર સાથી અને તેની નિયતિએ તેમને આજે આ મુકામ પર પહોંચાડ્યા છે.

પ્રશ્ન: ‘ઉત્તર દા પુત્તર’ સવાલ પૂછે છે, કર્મ મોટું કે નસીબ? તમે કોને મોટું માનો છો?

જવાબ: હું તો એ જ માનું છું કે તમારા કર્મો પણ તમારું નસીબ જ નક્કી કરે છે. ભાગ્યથી બહાર કંઈ પણ નથી. જે રસ્તે તમારે જવાનું છે અને ત્યાં જઈને જે કર્મો કરવાના છે, તે બધું પહેલેથી જ નક્કી છે. આપણે તો માત્ર નિમિત્ત છીએ, કોઈ બીજું છે જે આપણને ચલાવી રહ્યું છે. સામાન્ય માણસના મનને સમજાવવા માટે એ કહેવું સારું લાગે છે કે ‘કર્મ ઠીક કર તો ભાગ્ય બદલાઈ જશે’, પરંતુ સત્ય એ જ છે કે આપણી એક-એક પળનો લેખા-જોખા પહેલેથી જ અલ્ગોરિધમની જેમ સેટ છે.

પ્રશ્ન: જો નસીબનું પૈડું અલગ ફરતું હોત, તો આજે અન્નૂ કપૂર અભિનેતા હોત કે કંઈક બીજું?

જવાબ: હું તો આઈએએસ (IAS) બનવા માંગતો હતો. ભણતરમાં રેકોર્ડ સારો હતો, શૈક્ષણિક રીતે પણ ઠીક હતો. પરંતુ ઘરના સંજોગો એવા નહોતા કે માતા-પિતા આગળ ભણાવી શકે. કોઈ શિષ્યવૃત્તિ આપનાર ગોડફાધર પણ નહોતો. જ્યારે ભણતર છૂટી ગયું, ત્યારે મજબૂરીમાં પિતાજીના થિયેટર સાથે જોડાવું પડ્યું. જેમ કોઈ કામ ન મળતા દીકરો પિતાની દુકાન પર બેસી જાય છે, મારી સાથે પણ એવું જ થયું. આજે લોકો તેને મારી સારી કિસ્મત કહે છે કે હું એક્ટર બન્યો, પરંતુ હું માનું છું કે હું જે બનવા માંગતો હતો, તે બની શક્યો નહીં.

પ્રશ્ન: શું ક્યારેય આ વાતને લઈને કિસ્મતથી કોઈ ફરિયાદ રહી?

જવાબ: તે ઉંમરે આઘાત લાગ્યો હતો, પણ સમય બધું શીખવી દે છે. મારા બાળપણનો એક મિત્ર હતો મંટુ. તે ભણવામાં ખૂબ તેજ હતો, સરસ્વતીનો ઉપાસક હતો, પણ તેના પિતા કરિયાણાના મોટા વેપારી હતા. પિતાએ તેને જબરદસ્તી અનાજની દુકાને બેસાડી દીધો. તે આખી જિંદગી રડતો રહ્યો કે તેનું મન ક્યાંક બીજે હતું, પણ તેના નસીબમાં 50 કરોડના બિઝનેસને 400 કરોડ બનાવવાનું લખ્યું હતું. જિંદગી હંમેશા ત્યાં નથી લઈ જતી જ્યાં તમે જવા માંગો છો, પણ ત્યાં લઈ જાય છે જ્યાં તમારે હોવું જોઈએ.

પ્રશ્ન: આજકાલ સોશિયલ મીડિયા પર નસીબ ચમકાવવાનું મોટું બજાર છે. કોઈ વીંટી વેચી રહ્યું છે તો કોઈ વાસ્તુ. આ અંધશ્રદ્ધાને તમે કેવી રીતે જુઓ છો?

જવાબ: આ બધું માનવીય ડર અને આશાનો ધંધો છે. કોઈ નીલમ પહેરાવી રહ્યું છે, કોઈ પન્ના. જો સંયોગથી કંઈક સારું થઈ ગયું, તો લોકો પથ્થરને ચમત્કારી માની લે છે. હકીકત એ છે કે આ પથ્થરોની કોઈ રીસેલ વેલ્યુ નથી. જૂના સમયમાં રોમનમાં ‘સેલરી’ શબ્દ મીઠા (સલેરિયા) પરથી આવ્યો હતો, કારણ કે ત્યારે મીઠાની કિંમત હતી, સોનાની નહીં. કોવિડના સમયગાળાએ આપણને બધાને શીખવી દીધું હતું કે તિજોરીમાં બંધ સોનું નહીં, પરંતુ મફતમાં મળતી ઓક્સિજનનો એક સિલિન્ડર સૌથી મોટી સંપત્તિ હતી. બધું સમય અને જરૂરિયાતનો ખેલ છે.

પ્રશ્ન: તમે એક્ટિંગ, સિંગિંગ, હોસ્ટિંગ બધું કરો છો. તો ‘ઉત્તર દા પુત્તર’માં એક્ટિંગ અને ડિરેક્શન એક સાથે કેમ ન કર્યું? રાજકારણમાં આવવાની પણ ઓફર મળી હશે?

જવાબ: ભાઈ, બંને વસ્તુઓ એક સાથે સંભાળવી મારા બસની વાત નથી. હું એટલો ટેલેન્ટેડ નથી. બિલકુલ તેમ જ, જેમ રાજકારણ મારા બસની વાત નથી. સારા વક્તા હોવું અલગ વાત છે અને દેશ ચલાવવો બિલકુલ અલગ. હું ગરીબ હોઈ શકું છું, પરંતુ એટલો મૂર્ખ નથી કે મારી સીમાઓને ન ઓળખું.

ફિલ્મના નિર્માતા સંદીપ કપૂરે પહેલા મને ડિરેક્ટ કરવાનું કહ્યું હતું, પણ મેં ના પાડી દીધી. પછી તેમણે મને આ વિરોધાભાસી પાત્ર આપ્યું. ફિલ્મમાં હું એક એવા ફિઝિક્સ પ્રોફેસરનો રોલ કરી રહ્યો છું જે પોતે મેટાફિઝિક્સ (અંધશ્રદ્ધા/અધ્યાત્મ)ના ચક્કરમાં ઓબ્સેસ્ડ થઈ જાય છે.

પ્રશ્ન: ચાર દાયકાની કારકિર્દીમાં તમે ઘણા ઉતાર-ચઢાવ જોયા. જીવનનો સૌથી મોટો પાઠ તમને ક્યાંથી મળ્યો?

જવાબ: હું કોઈને જ્ઞાન આપતો નથી, કારણ કે હું પોતાને અજ્ઞાની માનું છું. હા, અનુભવ ચોક્કસ શેર કરી શકું છું. વર્ષ 1985-86 ની વાત છે, હું જયપુરથી કોટા જઈ રહ્યો હતો. ટોંક પાસે એક ખેતરમાં ગાડી રોકાવીને મેં એક ખેડૂત પાસેથી પાણી માંગ્યું. તેણે ખૂબ સન્માનથી પિત્તળના ગ્લાસમાં ઠંડું પાણી પીવડાવ્યું અને તાજી ગાજર ખવડાવી. મારા મોંમાંથી નીકળ્યું ‘મજા આવી ગઈ’.

તે સાધારણ ખેડૂતે મને એક એવી વાત કહી જે મોટા મોટા લેખકો પણ લખી શકતા નથી. તેણે કહ્યું- “કંવર સાહેબ, આ મજા પણ ઘણી અઘરી વસ્તુ છે. ન આવે તો કરોડ રૂપિયામાં પણ ન આવે, અને આવી જાય તો એક ગ્લાસ ઠંડા પાણીમાં પણ આવી જાય.” તે દિવસે મને સમજાયું કે સાચું સુખ પૈસામાં નથી, સંતોષમાં છે. મને ‘કબીર’, ‘અંતાક્ષરી’ અને ‘વિકી ડોનર’ જેવી ફિલ્મોમાં કામ કરીને આ જ આત્મિક શાંતિ મળી.

પ્રશ્ન: તમારા જીવનનો સૌથી પડકારજનક અથવા એવો સમયગાળો કયો હતો જેણે તમને અંદરથી હચમચાવી દીધા?

જવાબ: મારી જર્નીમાં આવા ઘણા વળાંકો આવ્યા. 4 મે 1992 થી એક એવો ભયાનક સમયગાળો શરૂ થયો હતો, જે સાડા ચાર મહિના સુધી ચાલ્યો. હું એક હજાર રૂપિયા ભાડાના નાના રૂમમાં રહેતો હતો. ખિસ્સામાં એક પૈસાનો પણ રોકડ નહોતો, ન કોઈ ચેક, ન કોઈ શૂટિંગ. હું આખો દિવસ ખાલી રહેતો હતો, રાત્રે મિત્રોના ઘરે પત્તા રમતો હતો અને સવારે મોડેથી ઊઠીને સીધો લંચ કરી શકું અને ભોજન બચી જાય.

તે સમયે મારા ડ્રાઈવર કેશવ દત્તે જે કર્યું, તે હું ક્યારેય ભૂલી શકતો નથી. જ્યારે મેં તંગીના કારણે તેને કહ્યું કે તું ક્યાંક બીજે કામ કરી લે, હું તને HLL માં મોટા અધિકારી પાસે નોકરી અપાવી દઉં છું, જ્યાં તને 750 ને બદલે 2000 રૂપિયા પગાર મળશે. ત્યારે તે ડ્રાઈવરે મને કહ્યું હતું કે “સર, હું બ્રાહ્મણ છું. તમને તમારા સારા સમયમાં છોડી દઈશ, પણ ખરાબ સમયમાં છોડીને ગયો તો મને પાપ લાગશે. કોઈ વાંધો નહીં સર, જો તમે પગાર ન આપી શકતા હો તો.” આવા વફાદાર લોકો નસીબથી મળે છે.

પ્રશ્ન: પછી તમે તે ખરાબ સમયમાંથી કેવી રીતે બહાર આવ્યા? ટર્નિંગ પોઈન્ટ શું હતો?

જવાબ: સાડા ચાર મહિના પછી એક વ્યક્તિ આવ્યો અને દિલ્હીમાં એક વીડિયો ફિલ્મ માટે મને ₹5000 એડવાન્સ આપી ગયો, જેનાથી થોડો ટેકો મળ્યો. ત્યારબાદ વર્ષ 1993 આવ્યું. 3 સપ્ટેમ્બર 1993ના શુક્રવારે, હું હંમેશની જેમ મારા મિત્રના ઘરે પત્તા રમી રહ્યો હતો. રાત્રે 8 વાગ્યે ટીવી પર એક નવો શો શરૂ થયો. મારા મિત્રની પત્નીએ કહ્યું ‘અરે અન્નૂજી, તમે ટીવી પર દેખાઈ રહ્યા છો!’

મેં પાછળ ફરીને જોયું, તે ઝી ટીવી પર ‘અંતાક્ષરી’નો પહેલો એપિસોડ હતો, જેને મેં દોઢ મહિના પહેલા શૂટ કર્યો હતો. મેં પત્તા હાથમાંથી મૂકી દીધા. આખો શો પૂરો થયા પછી મારા મિત્રએ મને કહ્યું હતું કે “પંડિતની જીભ છે, આજ પછી તારે જીવનમાં ક્યારેય પાછળ ફરીને જોવાની જરૂર નહીં પડે.” અને નિયતિએ ખરેખર એવું જ કર્યું.

પ્રશ્ન: છેલ્લો પ્રશ્ન, ‘ઉત્તર દા પુત્તર’ જોયા પછીF દર્શકો પોતાની સાથે શું લઈને જશે?

જવાબ: અમે કોઈ ઉપદેશ આપતી ફિલ્મ નથી બનાવી રહ્યા. અમે દર્શકો માટે બસ એક પ્રશ્ન છોડી રહ્યા છીએ કે તમારા જીવનમાં જે કંઈ પણ બની રહ્યું છે, તે ફક્ત તમારું કર્મ છે કે તેની પાછળ કોઈ છુપાયેલું નસીબ પણ છે? લોકો હસતાં-હસતાં આ કડવી સચ્ચાઈને જોશે અને સિનેમાઘરમાંથી બહાર નીકળીને થોડું રોકાઈને વિચારશે, તો અમારી મહેનત સફળ થઈ જશે.

દિવ્ય ભાસ્કરને Google પર મનપસંદ સોર્સ બનાવો