પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કીએ ‘મુસ્લિમ નાટો’ની દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું છે. ત્રણેય દેશોએ શુક્રવારે એકબીજાની સુરક્ષા માટે સાથે મળીને કામ કરવા માટે સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. આને ‘મક્કા જોઈન્ટ ડિફેન્સ પેક્ટ’ કહેવામાં આવી રહ્યું છે. કરાર મુજબ, જો ત્રણેયમાંથી કોઈ એક દેશ પર હુમલો થાય છે, તો તેને ત્રણેય દેશો પર હુમલો માનવામાં આવશે. આ કરાર પર પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફ, સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન અને તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તૈયપ એર્દોગને સંયુક્ત સંરક્ષણ શિખર સંમેલન દરમિયાન હસ્તાક્ષર કર્યા. કરાર હેઠળ, ત્રણેય દેશો પરસ્પર સંરક્ષણ સહયોગ વધારશે. આ માટે સંયુક્ત સૈન્ય તાલીમ, સુરક્ષા સંબંધિત માહિતીની આપ-લે અને સુરક્ષા સંકલન વધારવા પર કામ કરવામાં આવશે. સાથે જ ત્રણેય દેશો વચ્ચે વ્યૂહાત્મક સહયોગ પણ મજબૂત કરવામાં આવશે. અમેરિકા પર વિશ્વાસ ઘટવાથી પણ જરૂરિયાત વધી નવા સૈન્ય ગઠબંધનની જરૂરિયાત એવા સમયે વધુ વધી છે, જ્યારે અમેરિકાની સુરક્ષા નીતિને લઈને અન્ય દેશોમાં સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. અલ જઝીરા અનુસાર, સાઉદી અરેબિયા અને અમુક હદ સુધી તુર્કી લાંબા સમયથી અમેરિકાને પોતાનો મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા સહયોગી માનતા રહ્યા છે. પરંતુ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નેતૃત્વમાં અમેરિકાની વિદેશ નીતિને લઈને વધતી અનિશ્ચિતતા વચ્ચે ઘણા દેશો અન્ય વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસને સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે તેના સહયોગીઓને પોતાની સુરક્ષા માટે પોતે વધુ જવાબદારી ઉઠાવવી પડશે. મિડલ ઈસ્ટમાં એ ચિંતા પણ છે કે અમેરિકાની વિદેશ નીતિમાં ઇઝરાયલને સૌથી વધુ પ્રાથમિકતા મળે છે. આવી સ્થિતિમાં સાઉદી અરેબિયા અને અન્ય દેશો માટે પોતાની સુરક્ષાના નવા રસ્તા શોધવા જરૂરી માનવામાં આવી રહ્યું છે. અલગ-અલગ મોરચે ઝઝૂમી રહેલા ત્રણેય દેશો આ કરાર એવા સમયે થયો છે, જ્યારે મિડલ ઈસ્ટમાં ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ સતત વધ્યો છે. પાકિસ્તાન ફેબ્રુઆરીથી અફઘાનિસ્તાન સાથે સરહદી સંઘર્ષમાં ફસાયેલું છે. મે 2025માં પાકિસ્તાન અને ભારત વચ્ચે પણ ઘણા દિવસો સુધી ફાયરિંગ થયું હતું. જ્યારે, સાઉદી અરેબિયા પર ઈરાન અને તેના સમર્થક જૂથો દ્વારા હુમલા થતા રહ્યા છે. તુર્કી પણ લાંબા સમયથી પોતાના દેશની અંદર અને બહાર કુર્દ સશસ્ત્ર જૂથો સામે લડતું રહ્યું છે. ઈઝરાયલ સાથે તેનો તણાવ પણ વધ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં, ત્રણેય દેશોએ પોતાની અલગ-અલગ સૈન્ય શક્તિને એકસાથે લાવીને કોઈપણ ખતરા સામે એકબીજાને મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ત્રણેય દેશોની તાકાત એકસાથે આવી આ કરારમાં ત્રણેય દેશોની અલગ-અલગ તાકાત જોડાય છે. અલ જઝીરા અનુસાર, પાકિસ્તાન પાસે યુદ્ધનો લાંબો અનુભવ ધરાવતી સેના, મોટી માત્રામાં હથિયારો અને પરમાણુ હથિયારો છે. પાકિસ્તાન મુસ્લિમ બહુમતીવાળા દેશોમાં એકમાત્ર એવો દેશ છે જેની પાસે પરમાણુ હથિયારો છે. તુર્કી NATOનું એક મહત્વપૂર્ણ સભ્ય છે. તેની પાસે આધુનિક ડ્રોન ટેકનોલોજી અને મજબૂત સંરક્ષણ ઉદ્યોગ છે. જ્યારે, સાઉદી અરેબિયા પાસે મોટી આર્થિક તાકાત છે, જે આવા સૈન્ય સહયોગને પૈસા અને અન્ય મદદ આપી શકે છે. કરારમાં સૈન્ય મદદ કેટલી જરૂરી હશે? અલ જઝીરા અનુસાર, મક્કા જોઈન્ટ ડિફેન્સ પેક્ટનો ઉદ્દેશ્ય ત્રણેય દેશો સામે આવતા કોઈપણ ખતરાને રોકવાનો છે. પરંતુ કરારની વાસ્તવિક તાકાત એ વાત પર નિર્ભર કરશે કે તેના સભ્યો એકબીજાને મદદ કરવા માટે કેટલી હદ સુધી જવા તૈયાર છે. કિલોવેન ગ્રુપ એડવાઈઝરી ફર્મના ચેરમેન હાર્લન ઉલમેને અલ જઝીરાને જણાવ્યું કે, એવું માનવામાં આવે છે કે મક્કા ઘોષણામાં એવી વાત હોઈ શકે છે કે એક દેશ પર હુમલો બધા પર હુમલો ગણાશે. પરંતુ તેમાં ‘હોવું જોઈએ’ અને ‘ચોક્કસપણે થશે’ વચ્ચે મોટો ફરક છે. તેમના મતે, હજુ એ સ્પષ્ટ નથી કે આ કરાર કોઈ સભ્યને બીજાના યુદ્ધમાં ઉતરવા માટે મજબૂર કરશે કે નહીં.