પ્રશ્ન 1: બુકિંગ સમયે એપ પર ગ્રાહકોને કયા પ્રકારના મેસેજ બતાવીને ભ્રમિત કરવામાં આવતા હતા?

જવાબ: જ્યારે ગ્રાહક એપ પર રાઇડ બુક કરતો હતો, ત્યારે એપ પહેલા એક નિશ્ચિત ભાડું બતાવતી હતી. બુકિંગ પ્રક્રિયા શરૂ થતાં જ અલગ-અલગ મેસેજ આવવા લાગતા હતા. એપ પર લખેલું આવતું હતું – જેટલું વધારે ભાડું આપશો, રાઇડ મળવાની શક્યતા તેટલી વધારે હશે. આ ઉપરાંત એપ પર એક બીજો મેસેજ દેખાતો હતો – ડ્રાઇવર 60 રૂપિયામાં રાઇડ સ્વીકાર નથી કરી રહ્યા, 10, 20 કે 30 રૂપિયા વધારીને જુઓ.

પ્રશ્ન 2: રેપિડોના આ અલ્ગોરિધમથી ગ્રાહકો પર શું અસર પડતી હતી?

જવાબ: રેપિડોના આ અલ્ગોરિધમથી ગ્રાહકના મનમાં ગેરસમજ ઊભી થતી હતી. તેને લાગતું હતું કે વધારે પૈસા આપ્યા વિના જલ્દી ગાડી નહીં મળે. બુકિંગના સમયે ગ્રાહક ઉતાવળમાં હોય છે. તે એપની સર્વિસ પર નિર્ભર હોય છે. તેથી રાઇડ છૂટી જવાની બીકે તે મજબૂરીથી વધારે પૈસા આપી દેતો હતો.

પ્રશ્ન 3: ઓથોરિટીએ તેને ‘કન્ફર્મ શેમિંગ’ અને ‘ડાર્ક પેટર્ન’ શા માટે કહ્યું?

જવાબ: સરકારે ‘ડાર્ક પેટર્ન ગાઈડલાઈન્સ, 2023’ બનાવી છે. આ પ્રકારના વર્તનને આ નિયમો હેઠળ ‘કન્ફર્મ શેમિંગ’ માનવામાં આવ્યું છે. ગ્રાહક જ્યારે બુકિંગના છેલ્લા સ્ટેપ પર પહોંચી જાય છે ત્યારે વધારાના પૈસા માંગવા તેના પર માનસિક દબાણ લાવે છે. પૈસા ન વધારવા પર રાઈડ ન મળવાનો ડર બતાવવામાં આવે છે. આ કારણે ગ્રાહક વધુ પૈસા આપવા મજબૂર થઈ જાય છે.

પ્રશ્ન 4: રેપિડોના ‘સેટ યોર પ્રાઈસ’ સ્લાઈડર ફીચરમાં શું ગડબડ પકડાઈ?

જવાબ: CCPA એ ‘સેટ યોર પ્રાઈસ’ વાળા સ્લાઈડર ફીચરની પણ તપાસ કરી. તેમાં જાણવા મળ્યું કે સ્લાઈડરની ડિઝાઇન ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરવા માટે બનાવવામાં આવી હતી:

પ્રશ્ન 5: રાઇડ શરૂ થતા પહેલા ટિપ માંગવા પર CCPA એ શું વાંધો ઉઠાવ્યો?

જવાબ: CCPA મુજબ શરૂઆતના ભાડામાં જ અંતર, સમય, ટ્રાફિક અને ટોલનો ખર્ચ શામેલ હોય છે. તેમાં ડ્રાઇવરની કમાણીનો હિસ્સો પણ શામેલ હોય છે. તેથી, સેવા શરૂ થતા પહેલા ટિપ માંગવાનો કોઈ અર્થ નથી.

ટિપ હંમેશા સેવા પૂરી થયા પછી ગ્રાહક પોતાની મરજીથી આપે છે. તેને રાઇડ મેળવવાની શરત બનાવી શકાય નહીં. ‘મોટર વ્હીકલ એગ્રીગેટર ગાઇડલાઇન્સ, 2025’માં પણ નિયમો સ્પષ્ટ છે. ટિપનો વિકલ્પ ફક્ત રાઇડ પૂરી થયા પછી મળવો જોઈએ, બુકિંગ દરમિયાન નહીં.

પ્રશ્ન 6: પોતાની સફાઈમાં રેપિડોએ શું દલીલો કરી?

જવાબ: રેપિડોએ કેન્દ્રીય ઓથોરિટી સમક્ષ પોતાની સફાઈમાં ત્રણ મુખ્ય વાતો કહી:

પ્રશ્ન 7: CCPAએ રેપિડોની સફાઈને શા માટે નકારી કાઢી?

જવાબ: CCPAએ રેપિડોની તમામ દલીલોને નકારી કાઢી. ઓથોરિટીએ કહ્યું કે એપના મેસેજ અને ડિઝાઇનનો સમય ખોટો છે. આ ગ્રાહક પર ત્યારે દબાણ બનાવે છે જ્યારે તે વાહન મેળવવા માટે એપ પર નિર્ભર હોય છે. આ ઉપરાંત, કંપની એ સાબિત કરી શકી નથી કે વધુ પૈસા આપવાથી ખરેખર રાઇડ મળવાની શક્યતા વધે છે. તેથી, આ દાવો સંપૂર્ણપણે પાયાવિહોણો અને ભ્રામક હોવાનું જણાયું.

પ્રશ્ન 8: શું અન્ય કેબ-બાઇક કંપનીઓ સામે પણ આવી કોઈ કાર્યવાહી ચાલી રહી છે?

જવાબ: હા, આ કાર્યવાહી ભારતીય કેબ અને બાઇક એગ્રીગેટર કંપનીઓની મોટી તપાસનો એક ભાગ છે. CCPA ના ચીફ કમિશનર નિધિ ખરે અને કમિશનર અનુપમ મિશ્રા આ તપાસનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે.

ઓથોરિટીએ ઉબર, ઓલા, રેપિડો અને નમ્મા યાત્રી જેવી કંપનીઓને નોટિસ જારી કરી છે. તમામને ‘ડાર્ક પેટર્ન ગાઇડલાઇન્સ 2023’ નું પાલન કરવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા છે. કંપનીઓ પાસેથી સેલ્ફ-ડિક્લેરેશન માંગવામાં આવ્યું છે. હાલમાં ઉબર અને ઓલા વિરુદ્ધ તપાસ ચાલુ છે.

દિવ્ય ભાસ્કરને Google પર મનપસંદ સોર્સ બનાવો