નીરજ પાંડેની ‘તસ્કરી’ નેટફ્લિક્સ ગ્લોબલ ટોપ 10 નોન-ઇંગ્લિશ ટીવી લિસ્ટમાં નંબર 1 સ્પોટ પર પહોંચનારી પહેલી ભારતીય સિરીઝ બની ગઈ છે. આ માત્ર શો માટે જ નહીં, પરંતુ મોટા પાયે ભારતીય વાર્તા કહેવા માટે પણ એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષણ છે. આ શોને નીરજ પાંડે સાથે રાઘવ એમ. જયરાથ અને બી.એ ફિદાએ ડિરેક્ટ કર્યો છે. આ સિરીઝમાં ઇમરાન હાશ્મી સાથે ઝોયા અફરોઝ, અમૃતા ખાનવિલકર, શરદ કેલકર, નંદીશ સિંહ સંધુ અને અનુરાગ સિંહા લીડ રોલમાં છે. આ સિરીઝ એરપોર્ટ કસ્ટમ અને સ્મગલિંગની હાઈટેક દુનિયાની વાર્તા છે. તાજેતરમાં આ સિરીઝને લઈને રાઘવ એમ. જયરાથે દિવ્ય ભાસ્કર સાથે ખાસ વાતચીત કરી. પ્રસ્તુત છે કેટલાક મુખ્ય અંશ.. પ્રશ્ન: ચારેબાજુ ‘તસ્કરી’ની ચર્ચા થઈ રહી છે. દર્શકો તરફથી જે રીતે પ્રતિક્રિયાઓ આવી રહી છે, તે બધું તમે જોઈ રહ્યા છો. કેવું લાગી રહ્યું છે? જવાબ: ખૂબ સારું લાગી રહ્યું છે. હું હંમેશા કહું છું કે આ અમારી બાય-પ્રોડક્ટ છે, જ્યારે અમે કોઈ સારી વસ્તુ બનાવીએ છીએ. હાલમાં તો હું, મારી ફેમિલી, અમારી આખી ટીમ, કલાકારો અને તેમાં સામેલ તમામ પ્રતિભાઓ. બધા ટોપ ઓફ ધ વર્લ્ડ અનુભવી રહ્યા છે. પ્રશ્ન: ઇમરાન હાશ્મીએ એક વીડિયો પોસ્ટ કર્યો છે, જેમાં તે દર્શકો, ચાહકો અને તમને બધાનો આભાર માની રહ્યા છે. કહી રહ્યા છે કે આ સિરીઝને આટલો પ્રેમ મળ્યો. આ વિશે તમે શું કહેવા માંગશો? જવાબ: મને લાગે છે કે ઇમરાને બિલકુલ સાચું કહ્યું. અમને જેટલો પ્રેમ મળી રહ્યો છે, તે ટીમની મહેનતનું પરિણામ છે. વાર્તા પર આટલું સંશોધન કરવામાં આવ્યું. કસ્ટમવાળા લોકોની મહેનત પણ ઓછી નથી, તેઓ રોજ લડે છે, સિસ્ટમની ખામીઓ પૂરે છે. ગુનેગારો નવી ટેકનિક બનાવતા રહે છે, તેઓ તેમને રોકે છે. અમે તેમનાથી જ પ્રેરિત થયા. નીરજ પાંડે સર સાથે કો-ડાયરેક્ટ કરવાની તક મળી. અમે બધા ખુશ છીએ, ખૂબ પ્રેમ મળ્યો. આને કસ્ટમ ડિપાર્ટમેન્ટને પણ સમર્પિત કરવા માંગીશ. પ્રશ્ન: આ વાર્તાનો આઈડિયા ક્યાંથી આવ્યો? જવાબ: નીરજ સર વધુ સારી રીતે જણાવી શકશે. પરંતુ એરપોર્ટ પર શૂટિંગ દરમિયાન કસ્ટમવાળાઓને જોતા રહીએ છીએ. બેગેજ ચેક કરતી વખતે સવાલ પૂછે છે, તે જિજ્ઞાસુ લાગે છે. કસ્ટમ્સના લોકોને મળ્યા તો તેમની વાર્તાઓ જાણવા મળી. યુનિફોર્મવાળાઓને હંમેશા સન્માન મળે છે. મારા પિતા આર્મીમાં હતા, ચંદીગઢ કનેક્શન છે. દરેક જગ્યાએ ફર્યા, લોકલ કલ્ચર અનુભવ્યું. કસ્ટમ ને બતાવવાનો આઈડિયા ત્યાંથી જ આવ્યો, તેમને સલામ. પ્રશ્ન: કસ્ટમની ડ્યુટી હીરો જેવી લાગે છે, પરંતુ સામાન્ય લોકોને તેની વાસ્તવિકતા ખબર નથી. તમે તેને વાસ્તવિક રાખ્યું, ન ગોળીઓ-બોમ્બ, ન હીરોવાળી ફીલ. વાસ્તવિકતા અને સિનેમાઈ સંતુલન કેવી રીતે કર્યું કે તે આકર્ષક બની? જવાબ: સ્ક્રીપ્ટમાં નીરજ સરે વાસ્તવિક રાખ્યું. સંશોધનમાં નક્કી કર્યું કે કોઈ ગાડી ઉડાવવી, બોમ્બ કે ગોળીઓ નહીં હોય. કસ્ટમવાળા દિમાગથી રમે છે. એરપોર્ટ પર બેગ ચેક કરતા પહેલા ખબર પડી જાય છે. તમારી બોડી લેંગ્વેજ, ચાલ પરથી કહી દે છે કે એક્સ્ટ્રા ફોન, આઈપેડ કે બોટલ છે કે નહીં. ટ્રાફિક પોલીસ જેવું. પ્રશ્ન: તમે નીરજ પાંડે સાથે આસિસ્ટન્ટ તરીકે વર્ષો સુધી કામ કર્યું છે. ડિસ્કવરીની ‘સિક્રેટ્સ’ પછી આ સ્વતંત્ર હતું. પહેલીવાર ક્યારે ખબર પડી કે ‘તસ્કરી’ પર તમે લીડ કરશો? જવાબ: ‘સિક્રેટ્સ ઓફ બુદ્ધ’ ડોક્યુમેન્ટરી દરમિયાન રિસર્ચ ચાલી રહી હતી. નીરજ સરની તસ્કરીવાળી સ્ક્રિપ્ટ લખાઈ રહી હતી, મને રસ પડ્યો. એક દિવસ સરે સ્ક્રિપ્ટ આપી અને કહ્યું કે વાંચીને નોટ્સ બનાવો. 10 દિવસ પછી પાછા ફર્યા, વિપુલજી સાથે ફાઇનલ ડ્રાફ્ટ જોયો. 5-6મા એપિસોડના રીડિંગ પર અચાનક સરે પૂછ્યું, “કરવા માંગશો?” હું આશ્ચર્યચકિત રહી ગયો. તે સ્વપ્ન પૂરું થઈ ગયું. નીરજ સરે તક આપી, અહીંથી જ તસ્કરીની જર્ની શરૂ થઈ. પ્રશ્ન: સ્ક્રિપ્ટના રીડિંગ સમયે કાસ્ટિંગ ફાઇનલ થઈ રહી હતી કે પછી? જવાબ: નીરજ સર પહેલા વાર્તા લખે છે, પછી કિરદાર કાગળ પર બનાવે છે. જેમાં પર્સનાલિટી, બાઉન્ડ્રીઝ, ડાયલોગ્સ નક્કી થાય છે. 7મા એપિસોડ પછી ચર્ચા શરૂ થઈ. ટ્રિકી રોલ હતો, કોઈએ નામ સૂચવ્યું નહીં. નીરજ સરે ઇમરાન હાશ્મીનું નામ લીધું. બધા ઇમરાન હાશ્મીના નામ પર સહમત થઈ ગયા. પ્રશ્ન: ઇમરાનનું નામ સાંભળીને તમને કેવું લાગ્યું? જવાબ: ખૂબ સારું લાગ્યું, કારણ કે ઇમરાન સર ફેન્ટાસ્ટિક એક્ટર છે. તેમણે ‘શંઘાઈ’ અને ‘હક’ જેવી ફિલ્મોમાં વિવિધ રોલ ભજવ્યા. એક્સપેરિમેન્ટ કરે છે. અર્જુન મીણાના કિરદાર માટે પરફેક્ટ લાગ્યા. એક સેકન્ડમાં ફિટ થઈ ગયા. પરિણામ સામે છે, ઓડિયન્સને તેમનો રોલ અને વાર્તા પસંદ આવી રહી છે. પ્રશ્ન: પહેલા દિવસનું શૂટ કેવું રહ્યું? અને તમે એક્ટર્સને તેમના કેરેક્ટરના નામથી બોલાવો છો, જેમ કે ઇમરાનને અર્જુન. એની પાછળ શું કારણ છે? જવાબ: કોઈ પ્લાન કરેલું કારણ નહોતું. શૂટિંગ દરમિયાન તે જ દુનિયામાં રહેવા માંગતો હતો. ઇમરાન સરને અર્જુન, અમૃતાને મિતાલી કહેતો હતો. બધા કલાકારોને તેમના પાત્રના નામથી જ બોલાવતો હતો. એક દિવસ અમૃતાએ કહ્યું કે મારું નામ પણ અમૃતા જ છે. મેં કહ્યું કે શૂટ પૂરું ન થાય ત્યાં સુધી તું એ જ પાત્ર છે. પ્રશ્ન: ઇમરાન હાશ્મી સાથે પહેલા દિવસનું શૂટ કેવું રહ્યું? જવાબ: ખૂબ સારો અનુભવ રહ્યો. નીરજ સર માર્ગદર્શન આપવા આવ્યા. આઉટડોર શૂટ, બધા પાત્રો-ટીમ એક સાથે. ઇમરાન જી ખૂબ જ પ્રોફેશનલ અને સમર્પિત અભિનેતા છે. એટલી તૈયારી સાથે આવે છે કે ફર્સ્ટ ટેકમાં જાદુ બતાવી દે છે. પહેલા 2-3 દિવસ સેટલ થવામાં લાગે છે. અમારો ક્રૂ જૂનો હતો, પણ ડિરેક્ટર બનીને કમાન્ડ આપવો મારા માટે નવો હતો. પહેલો દિવસ થકવી નાખનારો રહ્યો, પણ છેલ્લા દિવસે હવે લોકો ખૂબ જ ભાવુક થઈ ગયા હતા. પ્રશ્ન: ઇમરાન સાથે પહેલી મુલાકાત ક્યારે થઈ? જવાબ: પહેલી મુલાકાત તો ઓફિસમાં જ થઈ હતી. જ્યારે તેઓ સ્ક્રિપ્ટનું નરેશન સાંભળવા આવ્યા હતા. સીધા નીરજ સરના કેબિનમાં ગયા. અમને લાગ્યું કે 2-3 કલાક પછી કેબિનમાંથી બહાર નીકળશે, પણ નીરજ સરે એવું બ્રિલિયન્ટ નરેશન આપ્યું કે 3-4 મિનિટમાં જ બહાર આવી ગયા. પછી કેટલાક દિવસો સુધી ઓફિસમાં રીડિંગ્સ કરી, પાત્ર સમજાવ્યું. એકવાર ફ્લશ આઉટ થયું, પછી સીધા શૂટ પર મળ્યા. પ્રશ્ન: ઇમરાન સાથે તમે આટલો સમય વિતાવ્યો, સૌથી સારી વાતો કઈ લાગી? જવાબ: બ્રિલિયન્ટ વ્યક્તિ છે. બધાની મહેનત સમજે છે, બધાને સરખી રીતે ટ્રીટ કરે છે. ખૂબ જ સમર્પિત અભિનેતા છે. ડાયલોગ વિચારીને એવી રીતે બોલે છે કે ફર્સ્ટ ટેકમાં જાદુ દેખાય છે. કેમેરામાં તેમની આંખોમાંથી ભાવનાઓ દેખાય છે. સેટ છોડીને ક્યારેય જતા નહોતા. પ્રશ્ન: એરપોર્ટ જેવા લાઇવ લોકેશન પર શૂટિંગ કરવું કેટલું મુશ્કેલ રહ્યું? જવાબ: ખૂબ મુશ્કેલ હતું. ઇમરાનને જોવા માટે ભીડ જમા થઈ જતી હતી. ભીડને કારણે 2 કલાકમાં ઘણા સીન શૂટ કરવા પડ્યા. એરપોર્ટ પર એન્ટ્રી માટે 3-4 કલાક પહેલા પહોંચવું પડતું હતું. કેમેરા, જુનિયર આર્ટિસ્ટ બધા સ્કેન થતા હતા. કોસ્ચ્યુમ લઈ જવું હોય તો કાતર પણ મળતી નહોતી. મેકઅપનો સામાન સીમિત, હળવું ટ્રિમ કરવું પણ મુશ્કેલ હતું. એકવાર અંદર ગયા પછી, પેકઅપ થયા પછી જ પાછા આવી શકાતું હતું. પ્રશ્ન: સવારનો સમય એરપોર્ટ પર ખૂબ ભીડવાળો હોય છે? જવાબ: હા, મુસાફરો ફ્લાઇટ પકડવા જતા, પરંતુ ઇમરાન સરને જોવા માટે ફ્લાઇટ ચૂકી જતા હતા. ભીડ આમતેમ ભાગતી હતી. અમે કહેતા હતા કે ઇમરાન સર ત્યાં ગયા, પછી છુપાવીને સીન શૂટ કરતા હતા. ક્યારેક પાછળ કોઈ દેખાઈ જતું તો રીટેક કરવો પડતો હતો. પ્રશ્ન: સીરીઝની સૌથી સુંદર વસ્તુ કઈ લાગી, અને સૌથી ભાવનાત્મક ક્ષણ કઈ હતી? જવાબ: છેલ્લા દિવસનું શૂટ સૌથી ભાવનાત્મક હતું, કારણ કે ટીમથી અલગ થવું પડે છે. પછી એડિટિંગ, મ્યુઝિક, ગ્રાફિક્સનું કામ શરૂ થયું. નેટફ્લિક્સે એ પૂરો સાથ આપ્યો, ડેડલાઇન રાખી. આર્મીમાંથી શિસ્ત મળી, પણ નીરજ સરનું સ્તર અલગ જ રહ્યું. રેકીમાં સૌથી આગળ રહેતા હતા. સેટ પર આખો દિવસ ઊભા રહેતા હતા. પ્રશ્ન: નીરજ પાંડે સાથે તમે ઘણા પ્રોજેક્ટમાં કામ કરી ચૂક્યા છો. તે પહેલા ટીવી શો (KBC, બિગ બોસ, સચ કા સામના) માં ફ્લોર ડિરેક્ટર તરીકેનો અનુભવ અને શીખ શું રહી? જવાબ: ખૂબ જ અલગ લર્નિંગ રહી. 2007માં ઇન્ડસ્ટ્રીમાં આવ્યો. ‘એ વેડનસડે’ ફિલ્મ જોયા પછી નીરજ સર સાથે જોડાવાનું મન હતું. ‘સ્પેશિયલ 26’ પહેલા મને ટીવીમાં તક મળી. સંદીપ કૌલ, આનંદ સર, સિદ્ધાર્થ બાસુ, હુઝૈફા ભાઈ, અરુણ જીએ માર્ગદર્શન આપ્યું. નોન-ફિક્શનમાં રિયાલિઝમ હાઈ હતું. પ્રશ્ન: ટીવીમાં લાઇવ શો પર રીટેક લઈ શકાતા નથી, અનુભવ કેવો રહ્યો? શું શીખ્યા? જવાબ: લાઇવમાં પરફેક્શન જરૂરી હોય છે, રીટેકની હિંમત હોતી નથી. જ્યારે નીરજ સર સાથે ફિલ્મ ‘બેબી’માં કામ કરી રહ્યો હતો ત્યારે અક્ષય સર પાસેથી શીખ્યો કે રીટેક કેટલું સરળ હોય છે. રીટેકનો મતલબ અલગ-અલગ એંગલથી શૉટ લેવો પણ હોય છે. India’s Got Talent પર રો ટેલેન્ટ જોયું. નાના શહેરોમાંથી આવેલા બાળકો, મોટિવેટ થાય છે. ટીઆરપીથી ઉપર ક્રૂનો પેશન જોયું. નીરજ સર, શીતલ ભાટિયા સરે પ્રેમ, ઠપકો અને ક્રિએટિવ ફ્રીડમ આપી. ડોક્યુથી ફિક્શન સુધી કો-ડાયરેક્ટનો ચાન્સ આપ્યો. પ્રશ્ન: શરૂઆતમાં જ્યારે તમે નોન-ફિક્શન શોઝ કરી રહ્યા હતા. જ્યારે અમિતાભ બચ્ચન જેવા મોટા-મોટા સ્ટાર્સને મળવાનું થયું ત્યારે શું ક્યારેય સ્ટાર-સ્ટ્રક અનુભવ્યું હતું? જવાબ: જી હા, બિલકુલ. આટલા મોટા કલાકારોનો એક અલગ જ ઓરા હોય છે. તેમની સામે આવતા જ માણસ થોડો ખોવાઈ જાય છે. તેઓ માત્ર પાત્રો નથી હોતા, એક સંપૂર્ણ હાજરી હોય છે. પ્રશ્ન: અમિતાભ બચ્ચન સાથે પહેલી મુલાકાત કેવી રહી? જવાબ: સાચું કહું તો અવાજ જ નહોતો નીકળતો. પહેલી વાર જ્યારે તેમણે મને કંઈક કહ્યું, તો હું એટલો નર્વસ હતો કે સમજી જ ન શક્યો કે તેમણે શું કહ્યું. પછી કંટ્રોલ રૂમ જઈને લોકો ને પૂછ્યું કે તેમણે શું કહ્યું હતું. બધા લોકો મારા પર હસવા લાગ્યા હતા, પણ ધીમે ધીમે આદત પડી, પણ પહેલી મુલાકાતમાં તો માણસ બિલકુલ થંભી જાય છે. પ્રશ્ન: અને બાકીના સ્ટાર્સ સાથે પણ આવું થયું? જવાબ: હા, જેમ કે હું માધુરી દીક્ષિતનો બહુ મોટો ફેન છું. એક ડાન્સ શોમાં મારે તેમને સ્ક્રિપ્ટ સમજાવવા વેનિટીમાં જવાનું હતું. તેમણે સ્મિત કર્યું અને હું 10-15 સેકન્ડ સુધી બસ તેમને જોતો જ રહી ગયો. પછી તેમણે પોતે મને બેસાડ્યો, ત્યારે જઈને હું નોર્મલ થયો. શાહરુખ ખાન સર પણ ઘણી વાર KBCના સેટ પર આવ્યા. આટલા મોટા કલાકારો સાથે કામ કરતી વખતે સ્ટાર-સ્ટ્રકથી વધુ તેમના ઓરાથી વ્યક્તિ સંમોહિત થઈ જાય છે. પ્રશ્ન: નીરજ પાંડે સાથે કામ કરતી વખતે કોઈ યાદગાર અનુભવ? જવાબ: ઘણા બધા. તેમને શૂટ કરતા જોવા એ પોતે જ એક શીખ છે. તેઓ ત્યાં સુધી લખવાનું શરૂ કરતા નથી જ્યાં સુધી તેમને સંપૂર્ણ સ્પષ્ટતા ન હોય. ઘણી વાર આપણે સ્ક્રિપ્ટ વાંચીને વિચારીએ છીએ કે સીન આમ હશે, પરંતુ શૂટ પર તેઓ તેને સંપૂર્ણપણે ઉલટાવી દે છે અને તે જ જાદુ હોય છે. નાની-નાની વસ્તુઓથી તેઓ સીનનું આખું ડાયનેમિક બદલી નાખે છે અને પાત્રો ખૂબ જ વાસ્તવિક લાગવા માંડે છે. પ્રશ્ન: ડિરેક્ટર તરીકે એક્ટર સાથે તેમનો સંબંધ કેવો રહે છે? જવાબ: મારા હિસાબે બધા કલાકારો તેમની સાથે કામ કરવાનું એટલા માટે પસંદ કરે છે, કારણ કે તેમને પોતાના પાત્રની સંપૂર્ણ સમજ હોય ​​છે. દરેક પ્રશ્નનો જવાબ, દરેક વસ્તુનું કારણ તેમની પાસે હોય છે. તેઓ કલાકારોને આઝાદી પણ આપે છે, પરંતુ તેમને સ્પષ્ટ ખબર હોય છે કે પાત્ર કેવી રીતે આગળ વધશે, કેવી રીતે વર્તન કરશે. આ જ સ્પષ્ટતાથી શાનદાર સહયોગ થાય છે. પ્રશ્ન: અક્ષય કુમાર, સુશાંત સિંહ રાજપૂત જેવા કલાકારોને તેમણે જે રીતે રજૂ કર્યા, તેના પર તમારું શું કહેવું છે? જવાબ: કમાલ છે. સુશાંત જીએ ‘એમએસ ધોની’ માટે ખૂબ મહેનત કરી હતી. નીરજ સર પોતે સ્પોર્ટ્સ-લવર છે, ખૂબ એથ્લેટિક છે. તેમને રમતોની સમજ છે, તેથી તેઓ આવા પાત્રોને ખૂબ જ સચ્ચાઈથી રજૂ કરી શકે છે. ભલે અક્ષય સર હોય, કેકે મેનન સર, ઇમરાન હાશ્મી, બધા પાત્રો ખૂબ જ સ્પષ્ટ અને વાસ્તવિક લાગે છે. પ્રશ્ન: ‘તસ્કરી’ પર સૌથી સારો અને સૌથી ક્રિટિકલ ફીડબેક શું મળ્યો? જવાબ: સૌથી સુંદર ફીડબેક એ છે કે લોકો શોને બિન્જ-વોચ કરી રહ્યા છે. રાત્રે 3:30 થી 5 વાગ્યાની વચ્ચે સૌથી વધુ મેસેજ આવે છે. એનો મતલબ લોકો આખી રાત શો જોઈ રહ્યા છે. ક્રિટિકલ ફીડબેક મોટાભાગે પર્સનલ ઓપિનિયન છે, જેમ કે કોઈને કોઈ પાત્ર થોડું અલગ જોઈતું હતું. પરંતુ આ પણ દર્શાવે છે કે લોકો પાત્રો સાથે જોડાયેલા છે. પ્રશ્ન: એક ડાયલોગને લઈને લોકોએ કહ્યું કે ભૂલ થઈ ગઈ? જવાબ: હા, એક સીનમાં એક પાત્ર ડરના માર્યા ખોટું બોલી જાય છે. લોકો બોલ્યા કે ડાયલોગ ખોટો છે. પરંતુ તે જાણી જોઈને એવું રાખવામાં આવ્યું હતું, કારણ કે પાત્ર આઘાતમાં હતું. આ વાત પોતે જ એક કોમ્પ્લિમેન્ટ છે કે લોકો આટલા ધ્યાનથી જોઈ રહ્યા છે. પ્રશ્ન: હવે જ્યારે શોને આટલી ઓળખ મળી રહી છે, આગળની યોજના શું છે? જવાબ: અમે એવી વાર્તાઓ બનાવવા માંગીએ છીએ જે પ્રેક્ષકોને ભાવનાત્મક યાત્રા પર લઈ જાય. ભલે ડ્રામા હોય, થ્રિલર, ફેન્ટેસી, સુપરહીરો કે વોર, શૈલી મહત્વની નથી, વાર્તા મહત્વની છે. ઘણી બધી સ્ક્રિપ્ટ્સ લખેલી છે, હવે તેમને એકસાથે ભેગી કરી રહ્યા છીએ. જલ્દી જ આગલો પ્રોજેક્ટ જાહેર કરીશું. પ્રશ્ન: શું શૂટ દરમિયાન ઇમરાન હાશ્મીને કોઈ નવી સ્ક્રિપ્ટ સંભળાવી? જવાબ: ના. શૂટ દરમિયાન અમે ફક્ત તે જ પ્રોજેક્ટ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ છીએ. એક કામ પૂરું થયા પછી જ બીજા પર જઈએ છીએ, નહીં તો ગૂંચવણ થઈ જાય છે. હા, કિસ્સાઓ અને રિસર્ચ સંબંધિત ઘણી વાતો થઈ. ઇમરાન જી સાથે કામ કરવાનો અનુભવ શાનદાર રહ્યો અને યોગ્ય સમય આવ્યે અમે તેમને ફરીથી નવી વાર્તા પિચ કરીશું.