બ્રિટને અમેરિકાને ઈરાન પર હુમલો કરવા માટે પોતાનો એરબેઝ આપવાની ના પાડી દીધી છે. અમેરિકા આ ​​લશ્કરી થાણાઓનો ઉપયોગ કરવા માંગતું હતું, પરંતુ બ્રિટને ઇનકાર કર્યો. આનાથી બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધતો જોવા મળી રહ્યો છે.

ડેઇલી મેલના રિપોર્ટ અનુસાર, આ નિર્ણયથી અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ નારાજ છે. કહેવાય છે કે તેમણે બ્રિટિશ વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મરના તે કરારમાંથી સમર્થન પાછું ખેંચી લીધું છે, જેમાં ચાગોસ દ્વીપ સમૂહને મોરેશિયસને સોંપવાની વાત હતી.

અમેરિકા ઈરાન પર સંભવિત હુમલાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ માટે તે ડિએગો ગાર્સિયા અને બ્રિટનના RAF ફેરફોર્ડ એરબેઝનો ઉપયોગ કરવા માંગે છે. ડિએગો ગાર્સિયા, ચાગોસ દ્વીપ સમૂહનો સૌથી મોટો દ્વીપ છે. 1970ના દાયકાથી તે બ્રિટન અને અમેરિકાનો સંયુક્ત સૈન્ય અડ્ડો રહ્યો છે.

જોકે, જૂના કરારો મુજબ, બ્રિટનના કોઈપણ સૈન્ય મથકનો ઉપયોગ ત્યારે જ થઈ શકે છે જ્યારે બ્રિટિશ વડાપ્રધાન તેની મંજૂરી આપે. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો પણ કહે છે કે જો કોઈ દેશ જાણતો હોય કે સૈન્ય કાર્યવાહી ખોટી છે અને તેમ છતાં મદદ કરે છે, તો તેને પણ જવાબદાર ઠેરવી શકાય છે.

ટ્રમ્પે કહ્યું- ચાગોસ આઇલેન્ડ્સ છોડવું બહુ મોટી ભૂલ

ટ્રમ્પે ચાગોસ આઇલેન્ડ્સને લઈને બ્રિટનની ટીકા કરી છે. તેમણે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ટ્રુથ સોશિયલ પર ગુરુવારે લખ્યું કે 100 વર્ષની લીઝ કોઈ દેશના મામલામાં યોગ્ય નિર્ણય નથી. ડિએગો ગાર્સિયા જેવું ઠેકાણું છોડવું બહુ મોટી ભૂલ હશે.

ટ્રમ્પે કહ્યું કે જો ઈરાન અમેરિકા સાથે સમજૂતી નહીં કરે, તો અમેરિકાને હિંદ મહાસાગરમાં આવેલા ડિએગો ગાર્સિયા અને ફેરફોર્ડના એરફિલ્ડનો ઉપયોગ કરવો પડી શકે છે. આવા સંજોગોમાં આ ઠેકાણાઓનું નિયંત્રણ અત્યંત જરૂરી છે.

જ્યારે બ્રિટિશ સરકારનું કહેવું છે કે મોરેશિયસ સાથેની સમજૂતી સુરક્ષા કારણોસર જરૂરી છે. તેમનો તર્ક છે કે તેનાથી લાંબા અને મોંઘા કાનૂની વિવાદથી બચી શકાશે. એવું કહેવાય છે કે આ સમગ્ર સમજૂતી પર લગભગ 35 અબજ પાઉન્ડ સુધીનો ખર્ચ આવી શકે છે.

ડિએગો ગાર્સિયા, હિંદ મહાસાગરમાં સ્થિત ચાગોસ ટાપુઓનો એક ભાગ છે. બ્રિટને 1814માં નેપોલિયનને હરાવ્યા પછી આ ટાપુઓ પર કબજો કર્યો હતો. 1965માં તેમને મોરેશિયસથી અલગ કરીને ‘બ્રિટિશ હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્ર’ બનાવી દેવામાં આવ્યું.

1968માં જ્યારે મોરેશિયસને આઝાદી મળી, ત્યારે એવું નક્કી થયું હતું કે જ્યારે આ ટાપુઓની રક્ષા માટે જરૂર નહીં રહે, ત્યારે તેમને મોરેશિયસને પરત કરી દેવામાં આવશે. બાદમાં ડિએગો ગાર્સિયા પર અમેરિકા અને બ્રિટને મળીને એક સંયુક્ત સૈન્ય મથક બનાવ્યું હતું.

ઈરાન પર હુમલા માટે ડિએગો ગાર્સિયા મહત્ત્વપૂર્ણ હોઈ શકે છે

ઈરાન પર હુમલા માટે ડિએગો ગાર્સિયા એટલા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે હિંદ મહાસાગરની મધ્યમાં સ્થિત એક મોટો સૈન્ય મથક છે. અહીંથી અમેરિકા દૂર સુધી અને ઝડપથી સૈન્ય ઓપરેશન ચલાવી શકે છે.

તે ઈરાનની રાજધાની તેહરાનથી લગભગ 3,800 કિલોમીટર દૂર છે. આટલું અંતર હોવાને કારણે અમેરિકા અહીંથી સીધા ખતરાના દાયરામાં આવ્યા વિના લાંબા અંતરના મિશન લોન્ચ કરી શકે છે.

આ બેઝ પર મોટું એરફિલ્ડ છે, જ્યાં B-2 અને B-52 જેવા ભારે બોમ્બર વિમાનો ઉડાન ભરી શકે છે. અહીં મોટા ટેન્કર વિમાનો (જેમ કે KC-135) અને દેખરેખ રાખનારા વિમાનો પણ કામ કરી શકે છે. તેનો અર્થ એ છે કે લાંબા સમય સુધી અને દૂર સુધી હવાઈ કાર્યવાહી શક્ય છે.

માત્ર હવાઈ સુવિધા જ નહીં, અહીં ઊંડા પાણીનું બંદર પણ છે. એટલે કે મોટા જહાજો અને યુદ્ધ જહાજો અહીં રોકાઈ શકે છે, બળતણ લઈ શકે છે અને જરૂરી સામાન ભરી શકે છે.

આ સ્થળનો ઉપયોગ બ્રિટન અને અમેરિકા બંને મળીને કરે છે, પરંતુ અમેરિકા માટે તે એક મોટું ઓપરેશન સેન્ટર બની ગયું છે. અગાઉ પણ મિડલ ઈસ્ટ, અફઘાનિસ્તાન અને આફ્રિકામાં સૈન્ય કાર્યવાહી દરમિયાન તેનો ઉપયોગ થઈ ચૂક્યો છે.

મોરેશિયસ 50 વર્ષથી આ ટાપુઓ પર પોતાનો અધિકાર માંગી રહ્યું છે

મોરેશિયસ 1980ના દાયકાથી આ ટાપુઓ પર પોતાનો અધિકાર માંગતું રહ્યું છે અને તેણે આ મામલો આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતોમાં ઉઠાવ્યો.

વર્ષ 2019માં આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયે એક નિર્ણયમાં જણાવ્યું હતું કે 1968માં મોરેશિયસને આઝાદી આપતી વખતે ઉપનિવેશ સમાપ્ત કરવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ન હતી અને બ્રિટને શક્ય તેટલી વહેલી તકે ચાગોસ ટાપુઓનું વહીવટ સમાપ્ત કરવું જોઈએ.

ઋષિ સુનકના નેતૃત્વ હેઠળની કન્ઝર્વેટિવ સરકારે 2022માં જાહેરાત કરી હતી કે બ્રિટન અને મોરેશિયસ ચાગોસ ટાપુઓની સાર્વભૌમત્વ અંગે વાતચીત શરૂ કરશે.

સરકારે જણાવ્યું હતું કે સુરક્ષા અને કાનૂની વિવાદોથી બચવા માટે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરવી જરૂરી હતી, જેથી ડિએગો ગાર્સિયામાં બ્રિટન-અમેરિકાનો મિલિટરી બેઝ અવરોધ વિના ચાલુ રહે. આ જ કારણસર જુલાઈ 2024ની ચૂંટણી પહેલા મોરેશિયસ સાથે 11 રાઉન્ડની વાતચીત થઈ.

બ્રિટન-અમેરિકાની વર્ષો જૂની મિત્રતામાં કડવાશ

બ્રિટન અને અમેરિકાની મિત્રતા ખૂબ જૂની છે. બીજા વિશ્વ યુદ્ધથી લઈને NATO સુધી, ઇરાક-અફઘાનિસ્તાન યુદ્ધથી લઈને ગુપ્તચર નેટવર્ક ‘ફાઇવ આઇઝ’ સુધી, બંને દેશો મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં એક જ લાઇન પર ચાલતા રહ્યા છે. પરંતુ છેલ્લા કેટલાક સમયમાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે, બંને દેશોમાં ઘણા મુદ્દાઓ પર વિરોધ જોવા મળી રહ્યો છે.

દિવ્ય ભાસ્કરને Google પર મનપસંદ સોર્સ બનાવો