સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર ગેરકાયદેસર વોકી-ટોકી વેચવા બદલ કાર્યવાહી કરી છે. CCPA એ એમેઝોન, ફ્લિપકાર્ટ, મીશો અને મેટા સહિત આઠ કંપનીઓ પર કુલ 44 લાખ રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો છે.

આ પ્લેટફોર્મ્સ પર એવા વોકી-ટોકી વેચવામાં આવી રહ્યા હતા જેમની પાસે જરૂરી લાયસન્સ કે ટેકનિકલ મંજૂરી નહોતી. આ કાર્યવાહી કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન એક્ટ 2019 અને ટેલિકોમ કાયદાઓના ઉલ્લંઘન માટે કરવામાં આવી છે.

ઓથોરિટીએ તપાસમાં જાણ્યું કે આ વેબસાઇટ્સ પર 16,970 થી વધુ એવા ઉત્પાદનો લિસ્ટેડ હતા, જે સુરક્ષા ધોરણો પર ખરા ઉતરતા નહોતા.

એમેઝોન-મેટા સહિત 4 મોટી કંપનીઓ પર 10-10 લાખનો દંડ

ગ્રાહક બાબતોના સચિવ નિધિ ખરેએ જણાવ્યું કે મીશો, મેટા (ફેસબુક માર્કેટપ્લેસ), ફ્લિપકાર્ટ અને એમેઝોન પર 10-10 લાખ રૂપિયાનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત ચિમિયા, જિયોમાર્ટ, ટોક પ્રો અને માસ્કમેન ટોય્ઝ પર 1-1 લાખ રૂપિયાનો દંડ લાગ્યો છે.

અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, મીશો, મેટા, ચિમિયા, જિયોમાર્ટ અને ટોક પ્રોએ દંડની રકમ જમા કરાવી દીધી છે, જ્યારે બાકીની કંપનીઓના ચુકવણીની રાહ જોવાઈ રહી છે. આ મામલો ત્યારે સામે આવ્યો જ્યારે તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ પ્લેટફોર્મ પર્સનલ મોબાઈલ રેડિયો (PMR)ને કોઈપણ લાયસન્સની માહિતી વગર વેચી રહ્યા હતા.

મંજૂરી વગર અને ખોટી ફ્રીક્વન્સી પર ચાલતા હતા ડિવાઇસ

ભારતમાં વોકી-ટોકીનો ઉપયોગ કરવા માટે કડક નિયમો છે. વર્તમાન નિયમો અનુસાર, લાયસન્સ વગર ફક્ત તે જ વોકી-ટોકીનો ઉપયોગ કરી શકાય છે જે 446.0 થી 446.2 મેગાહર્ટ્ઝ (MHz)ની ફ્રીક્વન્સી પર કામ કરે છે.

CCPA ની તપાસમાં સામે આવ્યું કે ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર વેચાતા ઘણા ડિવાઇસ આ નિર્ધારિત મર્યાદાની બહારની ફ્રીક્વન્સી પર કામ કરી રહ્યા હતા. સાથે જ, આ ઉપકરણો પાસે ‘ઇક્વિપમેન્ટ ટાઇપ અપ્રુવલ’ (ETA) સર્ટિફિકેટ પણ નહોતું, જે કોઈપણ વાયરલેસ ડિવાઇસને ભારતમાં વેચવા માટે ફરજિયાત છે.

કયા પ્લેટફોર્મ પર કેટલી ગડબડ મળી?

સુરક્ષા માટે આ ડિવાઇસ શા માટે મોટો ખતરો છે?

CCPA એ ચેતવણી આપી છે કે પરવાનગી વગરના આ રેડિયો ડિવાઇસ દેશની સુરક્ષા માટે ગંભીર ખતરો બની શકે છે. આ ડિવાઇસ પોલીસ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને અન્ય ઇમરજન્સી સેવાઓના કોમ્યુનિકેશન નેટવર્કમાં અવરોધ ઊભો કરી શકે છે. જો આ ડિવાઇસ સંવેદનશીલ ફ્રીક્વન્સીમાં દખલ કરે છે, તો તેનાથી મહત્વપૂર્ણ સરકારી ઓપરેશન્સ અટકી શકે છે અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે સમાધાન થઈ શકે છે.

કંપનીઓની દલીલ ફગાવી દેવાઈ

સુનાવણી દરમિયાન ઘણી કંપનીઓએ દલીલ કરી હતી કે તેઓ ફક્ત એક ‘વચેટિયા’ છે અને થર્ડ-પાર્ટી સેલર જે સામાન વેચી રહ્યા છે, તેના માટે તેઓ જવાબદાર નથી. જોકે, CCPA એ આ દલીલને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી.

પ્રાધિકરણે કહ્યું કે જે પ્લેટફોર્મ ઉત્પાદનોની લિસ્ટિંગ, હોસ્ટિંગ અને પ્રમોશન કરી રહ્યા છે, તેઓ પોતાની જવાબદારીમાંથી છટકી શકતા નથી. કંપનીઓએ પોતાની ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ગેરકાયદેસર સામાનની લિસ્ટિંગને રોકવી જોઈએ.

ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ માટે નવી ગાઈડલાઈન્સ જાહેર

ઈ-કોમર્સ કંપનીઓની જવાબદારી નક્કી કરવા માટે CCPA એ ‘રેડિયો ઉપકરણોની ગેરકાયદેસર લિસ્ટિંગ અને વેચાણની રોકથામ’ માટે નવી ગાઈડલાઈન્સ-2025 અધિસૂચિત કરી છે. તેને દૂરસંચાર વિભાગ (DoT) અને ગૃહ મંત્રાલય સાથે સલાહ લીધા પછી તૈયાર કરવામાં આવી છે.

હવે કંપનીઓ માટે આ કામ કરવું જરૂરી બનશે: