અમેરિકન બિઝનેસમેન ઇલોન મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સ (SpaceX)નું એક મહાકાય બેકાબૂ રોકેટ ચંદ્રની સપાટી સાથે અથડાયું છે. 4 હજાર કિલો વજનનું અને લગભગ 5 માળની ઇમારત જેટલું મોટું આ રોકેટ લગભગ 8,690 કિમી/કલાકની ઝડપે અથડાયું. નાસા (NASA)એ કહ્યું કે, ‘આ ટક્કરથી પૃથ્વીને કોઈ ખતરો નથી. જોકે, આ ટક્કરની પુષ્ટિ તસવીરો આવ્યા પછી થશે.’

જાન્યુઆરી 2025માં અવકાશમાં મોકલાયું હતું રોકેટ

આ બેકાબૂ ટુકડો સ્પેસએક્સના ‘ફાલ્કન 9’ (Falcon 9) રોકેટનો ઉપરનો ભાગ છે. તેને જાન્યુઆરી 2025માં ફ્લોરિડાથી અમેરિકા અને જાપાનના બે લુનર લેન્ડરને અવકાશમાં મોકલવા માટે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. મિશન પૂરું થયા પછી રોકેટનો આ ભાગ અવકાશમાં તરતો રહી ગયો.

‘ફાલ્કન 9’ રોકેટનો ઉપરનો ભાગ અવકાશમાં તરતો રહી ગયો હતો.

છેલ્લા 18 મહિના દરમિયાન પૃથ્વી, ચંદ્ર અને સૂર્યના ગુરુત્વાકર્ષણના કારણે તેનો માર્ગ ધીમે ધીમે બદલાઈ ગયો. ખગોળશાસ્ત્રીઓએ ડેટાનો અભ્યાસ કરીને પહેલેથી જ અનુમાન લગાવ્યું હતું કે, આ રોકેટ ભટકીને સીધું ચંદ્ર તરફ જઈ રહ્યું છે અને તેની સાથે અથડાશે.

15 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ કેનેડી સ્પેસ સેન્ટરના ફ્લોરિડા સ્થિત લોન્ચ સેન્ટર 39Aથી ‘બ્લુ ઘોસ્ટ’ અને ‘હકુટો-આર’ને લઈને સ્પેસએક્સના ફાલ્કન 9 રોકેટે ઉડાન ભરી હતી.

આઈન્સ્ટાઈન ક્રેટર પાસે ટક્કર થઈ, દૂરબીનથી પણ જોવું મુશ્કેલ

આ ટક્કર ચંદ્રના ‘આઈન્સ્ટાઈન ક્રેટર’ પાસે થઈ. આ વિસ્તાર ચંદ્રના તે ભાગમાં છે, જ્યાં દિવસનો પ્રકાશ રહે છે અને જે પૃથ્વી પરથી દેખાય છે. જોકે, વૈજ્ઞાનિકોના મતે તેને સામાન્ય ટેલિસ્કોપથી જોવું અશક્ય હતું, કારણ કે ટક્કર સમયે બનેલો પ્રકાશ ખૂબ જ ઝાંખો હતો.

કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના ખગોળશાસ્ત્રી ડૉ. મેટ બોથવેલનું કહેવું છે કે, ટક્કરના કારણે ચંદ્રની ધૂળનો એક મોટો ગુબ્બારો ઉછળ્યો હશે, જે 100 કિલોમીટર સુધી ઉપર ગયો હશે અને ઘણી મિનિટો સુધી રહ્યો હશે.

‘ફાલ્કન 9’ના ટુકડાની ટક્કર ચંદ્રના ‘આઇનસ્ટાઇન ક્રેટર’ પાસે થઈ છે.

તસવીરો માટે રાહ જોવી પડશે, ઓર્બિટર ડેટા જાહેર કરશે

હાલમાં જ્યારે આ ઘટના બની, ત્યારે ચંદ્રની પરિક્રમા કરી રહેલું કોઈ પણ સ્પેસક્રાફ્ટ યોગ્ય સ્થિતિમાં નહોતું, તેથી લાઇવ તસવીરો મળી શકી નથી.

દક્ષિણ કોરિયાનું ‘દાનુરી’ ઓર્બિટર અને નાસાનું ‘લુનર રિકોનિસન્સ ઓર્બિટર’ (LRO) આવનારા દિવસોમાં ટક્કરવાળી જગ્યા ઉપરથી પસાર થશે અને તસવીરો લેશે. વૈજ્ઞાનિકો જૂની અને નવી તસવીરોની સરખામણી કરીને ચંદ્રની સપાટી પર બનેલા નવા નિશાનની ઓળખ કરશે.

ચંદ્ર પર પહેલાથી જ 190 ટન કચરો મોજૂદ છે

આ ટક્કર પછી ચંદ્ર પર માણસો દ્વારા છોડવામાં આવેલી અથવા દુર્ઘટનાગ્રસ્ત થયેલી વસ્તુઓની સંખ્યા વધીને લગભગ 3,000 થઈ ગઈ છે. તેમનું કુલ વજન લગભગ 190 ટન થઈ ગયું છે.

સપ્ટેમ્બર 1959માં સોવિયત સંઘનું ‘લુના 2’ ચંદ્રની સપાટી પર પહોંચનારું પ્રથમ માનવ નિર્મિત ઓબ્જેક્ટ હતું. આ ઉપરાંત નાસાના એકલા એપોલો પ્રોગ્રામ સાથે સંકળાયેલી 796 વસ્તુઓ ચંદ્ર પર હાજર છે.

ચંદ્ર પર કોઈ વાતાવરણ કે પર્યાવરણ નથી, તેથી આ કચરાથી ત્યાં કોઈ ઇકોસિસ્ટમને નુકસાન થતું નથી. જોકે, વૈજ્ઞાનિકો ચિંતિત છે કે ભવિષ્યમાં વધતા લુનર ટ્રાફિકને કારણે ઐતિહાસિક એપોલો લેન્ડિંગ સાઇટ્સને નુકસાન ન પહોંચે અને નવા સ્પેસક્રાફ્ટના ટકરાવાનું જોખમ ન વધે.

ચંદ્ર પર માણસો દ્વારા છોડવામાં આવેલી અથવા દુર્ઘટનાગ્રસ્ત થયેલી વસ્તુઓની સંખ્યા વધીને લગભગ 3,000 થઈ ગઈ છે.

NASA અને વૈજ્ઞાનિકોને આ ટક્કરથી શું ફાયદો થશે?

સાયન્સ મ્યુઝિયમના સ્પેસ હેડ લિબ્બી જેક્સન અનુસાર, આ વૈજ્ઞાનિકો માટે ખૂબ જ રોમાંચક પ્રયોગ છે કારણ કે રોકેટની સ્પીડ, વજન અને આકારનો ડેટા પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ હતો.

સામાન્ય રીતે જ્યારે કોઈ કુદરતી ઉલ્કાપિંડ ચંદ્ર સાથે ટકરાય છે, ત્યારે વૈજ્ઞાનિકો પાસે તેનો શરૂઆતનો ડેટા હોતો નથી. આ ટક્કરથી બનેલા નવા ખાડા અને ઉડેલી ધૂળના સ્તરનો અભ્યાસ કરીને વૈજ્ઞાનિકો એ સમજી શકશે કે અબજો વર્ષો પહેલા ચંદ્ર અને આપણા સૌરમંડળનું નિર્માણ કેવી રીતે થયું હતું.

અહીં ઉપલો ભાગ અથડાયો, ત્યાં 18મી વખત ઉડવા માટે તૈયાર બૂસ્ટર

સ્પેસએક્સના ફાલ્કન 9 રોકેટનો નીચલો ભાગ ફરીથી વાપરી શકાય તેવો હોય છે. તેને બૂસ્ટર કહેવાય છે અને તે લેન્ડિંગ કરીને પૃથ્વી પર પાછો આવે છે. જે જાન્યુઆરી 2025ના મિશનનો ઉપલો ભાગ ભટકીને ચંદ્ર સાથે અથડાયો, તે જ રોકેટના નીચલા બૂસ્ટરને 10 ઓગસ્ટે 18મી વખત લોન્ચ કરવામાં આવશે.

નોલેજ પાર્ટ: જાણો શું છે સ્પેસ ડેબ્રિસ અને આઈન્સ્ટાઈન ક્રેટર?

માણસ દ્વારા અવકાશમાં મોકલવામાં આવેલા રોકેટના છૂટા પડેલા ટુકડાઓ, નિષ્ક્રિય સેટેલાઇટ્સ અને કાટમાળને સ્પેસ ડેબ્રિસ કહેવાય છે. જ્યારે ચંદ્રના પશ્ચિમી કિનારે એક મોટો ખાડો આવેલો છે, જેનો વ્યાસ લગભગ 170 કિલોમીટર છે. તેને આઈન્સ્ટાઈન ક્રેટર નામ આપવામાં આવ્યું છે.

દિવ્ય ભાસ્કરને Google પર મનપસંદ સોર્સ બનાવો