ઈરાનમાં ચાલી રહેલા પ્રદર્શનો વચ્ચે અમેરિકન અધિકારીઓએ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને ઈરાન પર સંભવિત સૈન્ય હુમલાના વિકલ્પો વિશે માહિતી આપી.

ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, જો ઈરાન સરકાર પ્રદર્શનકારીઓ પર કાર્યવાહી કરશે તો ટ્રમ્પ સૈન્ય કાર્યવાહી કરવા પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી શકે છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે રાષ્ટ્રપતિએ હજુ અંતિમ નિર્ણય લીધો નથી.

ટ્રમ્પે શનિવારે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું, ‘ઈરાન આઝાદી તરફ જોઈ રહ્યું છે, જે પહેલા ક્યારેય બન્યું નથી. અમેરિકા મદદ માટે તૈયાર છે.’ જ્યારે, ઈરાનની સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાગર ગાલીબાફે રવિવારે ચેતવણી આપી કે જો અમેરિકા કે ઈઝરાયેલે ઈરાન પર હુમલો કર્યો તો બંનેને સખત જવાબ આપવામાં આવશે.

ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ બોલ્યા- અમેરિકા-ઈઝરાયેલ રમખાણો ભડકાવી રહ્યા છે

ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પજશકિયાનને રવિવારે કહ્યું કે અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ ઈરાનમાં રમખાણો ભડકાવીને અરાજકતા અને અવ્યવસ્થા ફેલાવવા માંગે છે. તેમણે ઈરાનીઓને તોફાનીઓ અને આતંકવાદીઓથી દૂર રહેવા જણાવ્યું.

પજશકિયાનનું કહેવું છે કે અધિકારીઓ પ્રદર્શનકારીઓની વાત સાંભળશે. પરંતુ તોફાનીઓની નહીં, જેઓ સમગ્ર સમાજને તબાહ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

પજશકિયાનને કહ્યું, ‘અમે લોકોની સમસ્યાનું સમાધાન કરીશું, પરંતુ તોફાનીઓને સમગ્ર સમાજને ખતમ કરવાની મંજૂરી આપી શકીએ નહીં.’ ઈરાનના સરકારી ટેલિવિઝને રવિવારે રાષ્ટ્રપતિનો એક ઇન્ટરવ્યુ ટેલિકાસ્ટ કર્યો, જેમાં પજશકિયાનને આ વાતો કહી.

ઈરાન પર હુમલાની આશંકાને લઈને ઇઝરાયેલ હાઈ એલર્ટ પર

ઈરાન પર અમેરિકાના હુમલાની આશંકાને લઈને ઇઝરાયેલ હાઈ એલર્ટ પર છે. રોઇટર્સે ઇઝરાયેલી સૂત્રોને ટાંકીને જણાવ્યું છે કે પરિસ્થિતિને જોતા ઇઝરાયેલી સુરક્ષા એજન્સીઓ સતર્કતા વધારી રહી છે.

ઇઝરાયેલ અને ઈરાન જૂનમાં 12 દિવસનું યુદ્ધ લડી ચૂક્યા છે, જેમાં અમેરિકાએ ઇઝરાયેલ સાથે મળીને હવાઈ હુમલા કર્યા હતા. શનિવારે ઇઝરાયેલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ અને અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો વચ્ચે ફોન પર વાતચીત થઈ.

રિપોર્ટ અનુસાર, આ વાતચીતમાં ઈરાનમાં અમેરિકી દખલગીરીની સંભાવના પર ચર્ચા થઈ. અમેરિકી અધિકારીએ કોલની પુષ્ટિ કરી, પરંતુ વાતચીતના મુદ્દાઓનો ખુલાસો કર્યો નથી.

બ્રિટનમાં ઈરાનના દૂતાવાસનો ધ્વજ ઉતાર્યો

બ્રિટનની રાજધાની લંડનમાં પણ ઈરાનના દૂતાવાસની બહાર પ્રદર્શનો થયા. આ દરમિયાન એક પ્રદર્શનકારીએ ઈરાની દૂતાવાસનો ઇસ્લામિક ગણરાજ્યનો ધ્વજ હટાવીને 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પહેલાં ઉપયોગમાં લેવાતો ધ્વજ ફરકાવ્યો.

સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા વીડિયોમાં પ્રદર્શનકારીએ સિંહ અને સૂર્યના નિશાનવાળો ત્રિરંગો ધ્વજ લગાવ્યો. પ્રત્યક્ષદર્શીઓ અનુસાર, આ ધ્વજ ઘણી મિનિટો સુધી દૂતાવાસ પર લહેરાતો રહ્યો, જે પછી તેને હટાવી દેવામાં આવ્યો.

આ ધ્વજ ઈરાનમાં શાહના શાસનકાળ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવાતો હતો. પ્રદર્શન દરમિયાન ‘ડેમોક્રેસી ફોર ઈરાન’ અને ‘ફ્રી ઈરાન’ જેવા નારા લાગ્યા.

લંડન પોલીસે જણાવ્યું કે ધ્વજ હટાવવાની ઘટના બાદ સુરક્ષા વધારી દેવામાં આવી છે, જેથી કોઈપણ પ્રકારની અવ્યવસ્થા રોકી શકાય અને ઈરાની દૂતાવાસની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી શકાય. પોલીસે જણાવ્યું કે આ મામલે 3 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે, જ્યારે અન્ય એક શંકાસ્પદની શોધખોળ ચાલુ છે.

દેશ પાછા ફરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે રઝા પહેલવી

રઝા પહેલવીએ શનિવારે જણાવ્યું હતું કે તેઓ દેશ પાછા ફરીને ચાલી રહેલા પ્રદર્શનોમાં સામેલ થશે. 65 વર્ષના રઝા પહેલવી લગભગ 50 વર્ષથી અમેરિકામાં નિર્વાસનમાં રહી રહ્યા છે. શનિવારે સવારે તેમણે કહ્યું કે તેઓ પોતાના દેશ પાછા ફરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.

સોશિયલ મીડિયા પર કરવામાં આવેલી એક પોસ્ટમાં રઝા પહેલવીએ લખ્યું- હું પણ મારા દેશ પાછા ફરવાની તૈયારી કરી રહ્યો છું જેથી અમારી રાષ્ટ્રીય ક્રાંતિની જીતના સમયે હું તમારા બધાની સાથે, ઈરાનની મહાન જનતાની વચ્ચે ઊભો રહી શકું. મને પૂરો ભરોસો છે કે તે દિવસ હવે ખૂબ નજીક છે.

ક્રાઉન પ્રિન્સને સત્તા સોંપવાની માગ

ઈરાનમાં 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી અયાતુલ્લા રુહોલ્લાહ ખોમેની સત્તામાં આવ્યા. તેઓ 1979થી 1989 સુધી 10 વર્ષ સુપ્રીમ લીડર રહ્યા. તેમના પછી સુપ્રીમ લીડર બનેલા અયાતુલ્લા અલી ખામેની 1989થી અત્યાર સુધી 37 વર્ષથી સત્તામાં છે.

ઈરાન આજે આર્થિક સંકટ, ભારે મોંઘવારી, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો, બેરોજગારી, ચલણના ઘટાડા અને સતત જન આંદોલનો જેવા ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. 47 વર્ષ પછી હવે શાસનથી નારાજ લોકો હવે પરિવર્તન ઈચ્છે છે.

આ જ કારણોસર 65 વર્ષીય ક્રાઉન પ્રિન્સ રઝા પહેલવીને સત્તા સોંપવાની માગ ઊઠી રહી છે. પ્રદર્શનકારીઓ તેમને બિનસાંપ્રદાયિક અને લોકતાંત્રિક વિકલ્પ માને છે. યુવાનો અને GenZને લાગે છે કે પહેલવીની વાપસીથી ઈરાનને આર્થિક સ્થિરતા, વૈશ્વિક સ્વીકૃતિ અને વ્યક્તિગત આઝાદી મળી શકે છે.

ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા તેલ નિકાસ પર નિર્ભર

વર્ષ 2024માં ઈરાનની કુલ નિકાસ આશરે 22.18 બિલિયન ડોલર હતી, જેમાં તેલ અને પેટ્રોકેમિકલ્સનો મોટો હિસ્સો હતો, જ્યારે આયાત 34.65 બિલિયન ડોલર રહી, જેના કારણે વેપાર ખાધ 12.47 બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ.

2025માં તેલની નિકાસમાં ઘટાડો અને પ્રતિબંધોને કારણે આ ખાધ વધુ વધીને 15 બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી છે. મુખ્ય વેપારી ભાગીદારોમાં ચીન (35% નિકાસ), તુર્કી, યુએઈ અને ઇરાકનો સમાવેશ થાય છે. ઈરાન ચીનને 90% તેલની નિકાસ કરે છે.

ઈરાને પાડોશી દેશો અને યુરેશિયન ઇકોનોમિક યુનિયન સાથે વેપાર વધારવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, જેમ કે INSTC કોરિડોર અને ચીન સાથેના નવા ટ્રાન્ઝિટ રૂટ્સ. તેમ છતાં 2025માં જીડીપી વૃદ્ધિ માત્ર 0.3% રહેવાનો અંદાજ છે. પ્રતિબંધો હટાવ્યા વિના અથવા પરમાણુ કરારની પુનઃસ્થાપના વિના વેપાર અને રિયાલનું મૂલ્ય સ્થિર કરવું મુશ્કેલ રહેશે.