રસોઈ ગેસની અછતને કારણે દેશમાં સિલિન્ડરની કાળાબજારી વધી ગઈ છે. ગેસની અછત અને ડિલિવરીમાં વિલંબને કારણે દેશના લગભગ 20% પરિવારોને બ્લેકમાં સિલિન્ડર ખરીદવા પડી રહ્યા છે. આ માટે લોકોને એક ઘરેલુ સિલિન્ડરના 4000 રૂપિયા સુધી ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. ઇન્ડિયન સર્વે અને રિસર્ચ ફર્મ લોકલસર્કિલ્સ દ્વારા જારી કરાયેલા સર્વે રિપોર્ટ અનુસાર, બ્લેકમાં સિલિન્ડર લેનારાઓની સંખ્યા ગયા અઠવાડિયાની સરખામણીમાં 6% વધી ગઈ છે. સર્વેમાં સામે આવ્યું કે આ અઠવાડિયે 68% ભારતીય ઘરને ગેસ ડિલિવરીમાં વિલંબનો સામનો કરવો પડ્યો, જ્યારે ગયા અઠવાડિયે આ આંકડો 57% હતો. ઈરાન અને અમેરિકા-ઈઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને હોર્મુઝ રૂટ બંધ થવાને કારણે ભારતમાં ગેસની આયાત પ્રભાવિત થઈ છે. જોકે, પેટ્રોલિયમ અને પ્રાકૃતિક ગેસ મંત્રાલયે શુક્રવારે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં કહ્યું હતું કે હવે પેનિક બુકિંગમાં ઘટાડો થયો છે, પરંતુ પરિસ્થિતિ હજુ પણ ચિંતાજનક બની રહી છે. ગ્રાહકોને ₹4,000 સુધી વધુ ચૂકવવા પડી રહ્યા છે સર્વે મુજબ, ગેસની અછતને કારણે ગયા અઠવાડિયાની સરખામણીમાં બ્લેકમાં સિલિન્ડર લેનારા 14% થી વધીને 20% થઈ ગયા છે. લોકો નિર્ધારિત ભાવ કરતાં ₹300 થી ₹4,000 સુધી વધુ ચૂકવી રહ્યા છે. એક કિસ્સામાં તો નિવૃત્ત અધિકારીની હાઉસિંગ સોસાયટીને કોમ્યુનિટી ઇવેન્ટ માટે એક સિલિન્ડરના ₹5,000 સુધી ચૂકવવા પડ્યા. સિલિન્ડર મળ્યા વગર જ ડિલિવરીનો મેસેજ આવી રહ્યો છે સરકારે ગેસ સપ્લાયને પારદર્શક બનાવવા માટે જે ડિજિટલ સિસ્ટમ બનાવી હતી, હવે તેનો જ ખોટો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. લગભગ 12% ગ્રાહકોએ છેતરપિંડીવાળા SMS મળવાની ફરિયાદ કરી છે.
આ મેસેજમાં દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે કે તેમનો સિલિન્ડર ડિલિવર થઈ ગયો છે, જ્યારે તેમના ઘરે ગેસ પહોંચ્યો જ નથી. આ ‘ફેન્ટમ ડિલિવરી’ એટલે કે કાગળો પર થતી ડિલિવરીએ ઓફિશિયલ બુકિંગ પ્લેટફોર્મ્સ પર લોકોનો વિશ્વાસ ઘટાડી દીધો છે. માત્ર 28% પરિવારોને જ સમયસર સિલિન્ડર મળી રહ્યું છે દેશના 328 જિલ્લાના 57,000 લોકો પર થયેલા સર્વેમાં સામે આવ્યું છે કે માત્ર 28% પરિવારોને જ સમયસર ગેસ મળી રહ્યો છે. આ સર્વેમાં શહેર અને ગામના 61% પુરુષો અને 39% મહિલાઓનો સમાવેશ થતો હતો, જેમાંથી મોટાભાગના લોકોએ ગેસ સપ્લાયમાં મુશ્કેલી હોવાનું જણાવ્યું હતું. શહેરોમાં PNG અને ગામડાઓમાં લાકડા પર પાછા ફરી રહ્યા છે લોકો ગેસ સપ્લાયની અછતને જોતા શહેરી ગ્રાહકો હવે પાઇપવાળી કુદરતી ગેસ (PNG) તરફ વળી રહ્યા છે. જ્યારે, ગ્રામીણ ભારતની સ્થિતિ વધુ ખરાબ છે. સર્વે દર્શાવે છે કે સપ્લાય ન થવાને કારણે 40%થી વધુ ગ્રામીણ વસ્તી હજુ પણ પરંપરાગત બાયોમાસ (લાકડા અને છાણા) પર નિર્ભર છે. સરકાર પાસેથી કડક કાર્યવાહીની માગ લોકલસર્કિલ્સ હવે આ સર્વેનો રિપોર્ટ કેન્દ્ર સરકાર અને સંબંધિત મંત્રાલયોને સોંપવાની તૈયારીમાં છે. સંસ્થાએ માગ કરી છે કે ગેસનો સંગ્રહ કરનારા ડીલરો અને છેતરપિંડી કરનારી એજન્સીઓ સામે તાત્કાલિક કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે. સાથે જ, ડિજિટલ સિસ્ટમમાં આવી રહેલી ખામીઓને દૂર કરવાની પણ અપીલ કરવામાં આવી છે જેથી સામાન્ય માણસને બ્લેકમાં સિલિન્ડર ન ખરીદવું પડે. કાળાબજાર રોકવા માટે 4500 દરોડા પાડવામાં આવ્યા પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે સરકારે દેખરેખ વધારવા માટે 32 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં કંટ્રોલ રૂમ અને જિલ્લા સ્તરે મોનિટરિંગ કમિટીઓ બનાવી છે. સંગ્રહખોરી અને કાળાબજાર રોકવા માટે દેશભરમાં 4500 દરોડા પાડવામાં આવ્યા. તેમાંથી 1100 દરોડા ઉત્તર પ્રદેશમાં થયા. ત્યાં જ ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) એ 1800 સરપ્રાઇઝ ઇન્સ્પેક્શન પણ કર્યા. સુજાતા શર્માએ કહ્યું કે છેલ્લા એક અઠવાડિયામાં લગભગ 11,300 ટન કોમર્શિયલ LPG ગ્રાહકોને આપવામાં આવી છે અને 18 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં તેનું ફાળવણી કરવામાં આવી છે. ક્રૂડ અને ગેસના ભાવ વધવાના 2 કારણો 1. કતારનો રાસ લફ્ફાન પ્લાન્ટ બંધ ઈરાનના ડ્રોન હુમલામાં કતારના રાસ લફ્ફાનને ઘણું નુકસાન થયું છે. આ દુનિયાનું સૌથી મોટું LNG હબ છે અને ગ્લોબલ સપ્લાયનો લગભગ પાંચમો ભાગ (20%) અહીંથી આવે છે. હુમલા પછી આ પ્લાન્ટને હાલ પૂરતો બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે. જેના કારણે સપ્લાય અટકી ગઈ છે. 2. ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’નું લગભગ બંધ થવું ભારત માટે સૌથી મોટો પડકાર ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ બંધ થવાનો છે. આ લગભગ 167 કિમી લાંબો જળમાર્ગ છે, જે ફારસની ખાડીને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. ઈરાન યુદ્ધના કારણે આ રૂટ હવે સુરક્ષિત રહ્યો નથી. ખતરાને જોતા કોઈ પણ તેલ ટેન્કર ત્યાંથી પસાર થઈ રહ્યું નથી. દુનિયાના કુલ પેટ્રોલિયમનો 20% હિસ્સો અહીંથી પસાર થાય છે. સાઉદી અરબ, ઇરાક અને કુવૈત જેવા દેશો પણ પોતાની નિકાસ માટે આના પર નિર્ભર છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 50% ક્રૂડ ઓઇલ અને 54% એલએનજી આ જ રસ્તેથી મંગાવે છે. ઈરાન પોતે આ જ રૂટથી નિકાસ કરે છે.