‘બોર્ડર 2’ માં દેશભક્તિ, જુસ્સો અને જમીન સાથે જોડાયેલી ભાવનાઓનો એવો સંગમ છે કે ફિલ્મનો દરેક સીન દર્શકોના દિલમાં સીધો ઉતરી રહ્યો છે. ફિલ્મના ગીતો પણ ખૂબ પસંદ કરવામાં આવી રહ્યા છે. દિવ્ય ભાસ્કર સાથેની ખાસ વાતચીત દરમિયાન ફિલ્મના ગીતકાર મનોજ મુન્તશિરે જણાવ્યું કે- જ્યાં સુધી સારા શબ્દો ન મળ્યા ત્યાં સુધી ગીતો 9 મહિના સુધી સતત લખતા રહ્યા. ઘણીવાર ગીત લખતી વખતે તેની આંખોમાં આંસુ આવી જતા હતા. મ્યુઝિક ડાયરેક્ટર મિથુને જણાવ્યું કે તેમને 20 વર્ષના કરિયર પછી પણ લાગ્યું કે ‘બોર્ડર 2’ તેમની પહેલી ફિલ્મ છે. રજૂ છે મનોજ મુન્તશિર અને મિથુન સાથે થયેલી વાતચીતના કેટલાક વધુ મુખ્ય અંશો..

પ્રશ્ન: જ્યારે ‘બોર્ડર 2’ ની ઓફર આવી ત્યારે મનમાં પહેલો પ્રશ્ન શું હતો? જૂના વારસાને બચાવવો કે નવી ઓળખ બનાવવી?

મનોજ મુન્તશિર/ જવાબ: જૂની વારસાગત પરંપરાને સન્માન આપવું. ‘બોર્ડર’એ જે ઇજ્જત કમાવી છે, તેને જાળવી રાખવી એ જ અમારો સૌથી મોટો લક્ષ્ય હતો. અમે અનુ મલિક અને જાવેદ અખ્તર સાહેબ પાસેથી ઘણું શીખ્યા. ‘બોર્ડર 2’ની નવી વાર્તા અને નવી પરિસ્થિતિઓ છે. પરંતુ જૂના ગીતો સામે અમારું માથું હંમેશા નમેલું રહ્યું. અમે અમારું શ્રેષ્ઠ આપ્યું. પરંતુ મૂળ બોર્ડર સાઉન્ડટ્રેક માટે હંમેશા સન્માન રહ્યું. બધા રિક્રિએટેડ ગીતોમાં અમારી શ્રદ્ધાંજલિ દેખાય છે.

પ્રશ્ન: મિથુન તમે આ વિશે શું કહેવા માંગશો?

મિથુન/જવાબ: મનોજ જી જે સન્માનની વાત કરી રહ્યા છે, તે ગીતોમાં સ્પષ્ટ સંભળાય છે. “ઘર કબ આવોગે” અને “જાતે હુએ લમ્હોં” સાંભળો તો ખબર પડશે. આ મૂળ ગીતો સામે નમન છે. પૂરા આદર અને પ્રાર્થના સાથે બનાવવામાં આવ્યા. અમારો આ જ ભાવ હતો. જે લોકો પસંદ કરી રહ્યા છે, તેમને આ ભાવના અનુભવાઈ.

‘બોર્ડર 2’ સિનેમાઘરોમાં 23 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ રિલીઝ થઈ.

પ્રશ્ન: ‘બોર્ડર 2’ ના ગીતો બનાવતી વખતે દબાણ અનુભવાયું?

મિથુન/ જવાબ: મને લાગે છે કે દબાણ એવો શબ્દ છે, જેની સાથે હું કે કદાચ મનોજજી પણ વધારે જોડાતા નથી. હા, જવાબદારી ચોક્કસ હોય છે, અને તે દરેક ફિલ્મમાં હોય છે, કારણ કે દરેક વાર્તા કંઈક ને કંઈક કહેવા માંગે છે. તેથી સંગીતકાર અને ગીતકાર પાસેથી તે જ અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.

પરંતુ જ્યારે ‘બોર્ડર’ ની વાત આવે છે, ત્યારે જવાબદારી બમણી થઈ જાય છે. આ માત્ર એક બ્રાન્ડની વાત નથી. જો થોડા સમય માટે ફિલ્મનું નામ ‘બોર્ડર’ ન પણ માનીએ, તો પણ આ આપણા સૈનિકોની સાચી વાર્તાઓ પર આધારિત છે. 1971 માં ભારતે ઘણા મોરચે યુદ્ધ લડ્યા હતા.

‘બોર્ડર’ લોંગેવાલાની લડાઈ પર આધારિત હતી, જ્યારે આ વખતે વાર્તા એક અલગ મોરચાની છે. આ ફિલ્મની વાર્તા સાથે આપણા દેશના શહીદોના નામ જોડાયેલા છે, અને આ જ તેને ખૂબ ગંભીર અને સંવેદનશીલ બનાવે છે. અમે તાજેતરમાં શહીદોના પરિવારોને મળ્યા અને ત્યારે સમજાયું કે આ વાર્તા સાથે જોડાવું કેટલી મોટી જવાબદારી છે.

પ્રશ્ન: ‘બોર્ડર’ના સંગીત સાથે તમારો સંબંધ કેવો રહ્યો છે, અને નવા વર્ઝન વિશે તમારો દૃષ્ટિકોણ શું હતો?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: ‘બોર્ડર’ના બે ગીતો મારી જિંદગીનો ભાગ ત્યારથી છે, જ્યારે તે કેસેટ પર આવ્યા હતા. ત્યારે પ્લેલિસ્ટનો કોન્સેપ્ટ નહોતો, પરંતુ ભાગ્યે જ કોઈ અઠવાડિયું એવું ગયું હશે જ્યારે મેં તે સંગીતને ફરીથી ન સાંભળ્યું હોય. તે સંગીત સાથે અમે ખૂબ જ ગાઢ સંબંધ અનુભવીએ છીએ.

આવા સંજોગોમાં, ન તો હું કે ન તો મિથુન સર ક્યારેય કોઈ રેસમાં હતા કે અમે આનાથી વધુ સારું કંઈક કરીશું. જે વસ્તુને તમે આટલો પ્રેમ કરો છો, તેની સાથે સ્પર્ધા નહીં, તેને માણવામાં અને ઉજવવામાં આવે છે. અમારો પ્રયાસ ફક્ત એટલો જ હતો કે પૂરી નમ્રતા સાથે જોઈએ કે શું અમે અમારી રીતે તેમાં કંઈક ઉમેરી શકીએ છીએ.

પ્રશ્ન: ‘સંદેશા આતે હૈં’ જેવા આઇકોનિક ગીતમાં કંઈક નવું લખવાની જરૂર કેમ પડી?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: ‘સંદેશા આતે હૈં’ પોતે જ એક કમ્પ્લીટ સોંગ છે. જાવેદ અખ્તર સાહેબે તેમાં પોતાનો આત્મા રેડ્યો હતો. તે માત્ર ગીત નથી, એક ધબકતું હૃદય છે. તેમાં કંઈક નવું ઉમેરવું એ બતાવવા માટે નહોતું કે અમે પણ લખી શકીએ છીએ. વાત ફક્ત એટલી જ હતી કે ‘બોર્ડર 2’ એક નવી ફિલ્મ છે, તેના મોરચા અને તેના પાત્રો અલગ છે.

જે પાત્રો સીધા ‘બોર્ડર’ પર નહોતા, તેમની પણ પોતાની વાર્તા છે, અને તે વાર્તા કહેવા માટે એક ભાષા જોઈએ. અનુ મલિકનું સંગીત અને જાવેદ સાહેબનું ભાવનાત્મક લેન્ડસ્કેપ પહેલેથી જ હાજર હતું. અમે બસ તે જ કેનવાસ પર અમારા ભાગના ચાર રંગ ઉમેર્યા. ‘સંદેશ’ હંમેશા જાવેદ અખ્તર, અનુ મલિક, રૂપ કુમાર રાઠોડ અને સોનુ નિગમનું જ ગીત રહેશે. આના પર ન મિથુનની દાવેદારી છે, ન મારી, ન કોઈ બીજાની.

પ્રશ્ન: શું આ ગીત અચાનક લખાયું હતું કે તેની પાછળ લાંબો પ્રવાસ રહ્યો?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: આ ગીત કોઈ એક દિવસ કે થોડા કલાકોમાં લખાયું નહોતું. તેને લગભગ 9 મહિના સુધી સતત લખવામાં આવ્યું અને બદલવામાં આવ્યું. ઘણી વાર શબ્દો સારા લાગ્યા, પછી નવી ધૂન આવી તો લાગ્યું કે આનાથી પણ ઊંડું લખી શકાય છે. આ એક સતત સાધના હતી, જેમાં ભાવનાઓ દરરોજ સામેલ રહી.

પ્રશ્ન: આ ગીત લખતી વખતે ભાવનાત્મક જોડાણ કેટલું ઊંડું હતું?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: ખૂબ ઊંડો. ઘણી વાર લખતી વખતે આંસુ આવી જતા હતા. કેટલીક પંક્તિઓ એવી હતી જેને લખતી વખતે ભાવનાઓ પર કાબૂ મેળવી શકાયો ન હતો. આ ગીત તે પાત્રો અને તે વાર્તાની પુકાર હતી, જેને સંવેદનશીલ થયા વિના લખી જ ન શકાય.

પ્રશ્ન: મિથુન, તે પળે તમારી ભાવનાઓને સંભાળવી તમારા માટે કેટલી મુશ્કેલ હતી?

મિથુન/જવાબ: હું તેને મુશ્કેલ નહીં કહું. જ્યારે દિલ સાચી જગ્યાએ હોય અને નિયત સાફ હોય, ત્યારે ભાવનાઓ આપમેળે વહેવા લાગે છે. રૂમમાં મનોજ મુન્તશિરજી અને અનુરાગ સિંહજી જેવા લોકો હતા, જેમનો સેના સાથે ઊંડો સંબંધ અને ભાવનાત્મક સમજ ખૂબ મજબૂત છે. તેમની હાજરી મારા માટે સાચા પ્રકાશ જેવી હતી. મારે ફક્ત મારી ભાવનાને ખુલ્લેઆમ બહાર આવવા દેવાની હતી. જે ધૂન તમે સાંભળી, તે જ મારી પહેલી અને સાચી અભિવ્યક્તિ હતી.

પ્રશ્ન: ગીત લખવું અને કવિતા લખવી કેવી રીતે અલગ હોય છે, અને મિથુન સાથે તમારો સંબંધ કેવો રહ્યો?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: ફિલ્મોના ગીતો લખતી વખતે કવિતા નહીં, પરંતુ એવા બોલ લખવામાં આવે છે જે સંગીત સાથે શ્વાસ લઈ શકે. મિથુન સાથે હંમેશા પૂરો ભરોસો રહ્યો, કારણ કે તેઓ શબ્દોની ઊંડાઈને તરત સમજી લે છે અને તે જ ક્ષણે તેનો સાચો ભાવ શોધી લે છે.

પ્રશ્ન: જે ધૂન પર ગીત બન્યું, તે કેવી રીતે નક્કી થયું?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: મેં તેમને બે પંક્તિઓ સંભળાવી અને તે જ ક્ષણે તેમણે પિયાનો પર જે ધૂન બનાવી, તે જ આજે ગીતમાં છે. તેને સુધારવામાં એક વર્ષ લાગ્યું, પરંતુ ધૂન તે જ રહી. આ જ કનેક્શન છે. મિથુન હંમેશા બ્રહ્માંડ સાથે જોડાયેલા હોય તેવું લાગે છે, જેમ કે તેઓ ફક્ત પસંદ કરેલા વાદ્ય હોય.

પ્રશ્ન: તમને બંનેને ખૂબ જ શાનદાર પ્રતિભાવો મળ્યા હશે. વીર જવાનોના પરિવારોને પણ તમે મળ્યા. એવી કોઈ ખાસ પ્રશંસા કે પ્રતિક્રિયા, જે આજે પણ મનમાં હોય?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: હજારો-હજારો કોમેન્ટ્સ આવી. ઘણા લોકોએ લખ્યું કે ફક્ત આ ગીત માટે હું આ ફિલ્મ 10 વાર જોઈશ. આ વાંચીને ખૂબ સારું લાગ્યું. પરંતુ સાચું કહું તો તમે કદાચ ગીત માટે ફિલ્મ જોવા જાઓ, પણ ફિલ્મ એટલી સારી બની છે કે તમે 20 વાર જોશો. 10 વાર ગીત માટે અને 10 વાર ફિલ્મ માટે.

પ્રશ્ન: મિથુન, તમને કોઈ એવી પ્રતિક્રિયા મળી છે જે દિલને સ્પર્શી ગઈ હોય?

મિથુન/જવાબ: હું પ્રતિભાવથી થોડો દૂર રહું છું, સોશિયલ મીડિયાથી પણ દૂર રહું છું. પરંતુ જ્યારે મારું ગીત લોકો સુધી પહોંચે છે, ત્યારે તેની ફ્રીક્વન્સી મને અનુભવાય છે. મારા માટે સૌથી ખાસ ક્ષણ ત્યારે હતી જ્યારે અમે INS વિક્રાંત પર પરફોર્મ કરી રહ્યા હતા. સ્ટેજ પર સોનુ નિગમ જી, મનોજ જી, 50 મ્યુઝિશિયન અને અમારા ભારતીય નૌકાદળના અધિકારીઓ હાજર હતા.

બે અંતરા પછી મને લાગ્યું કે જાણે સમય થંભી ગયો હોય. મેં બધાને ઊભા રહીને અમારા “માટીના પુત્રો” ને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા વિનંતી કરી. પછી કોરસે ગાયું- “કેટલાક દર્દ ક્યારેય સૂતા જ નથી…” તે ક્ષણ કલા, સિનેમા, એવોર્ડ્સ, વ્યુઝ, બધાથી પર હતી. તે અનુભવ કોઈપણ સન્માનથી મોટો હતો.

પ્રશ્ન: મનોજજી, તમે સોશિયલ મીડિયા પર ખૂબ જ સક્રિય છો. સકારાત્મક અને નકારાત્મક પ્રતિભાવને કેવી રીતે ફિલ્ટર કરો છો?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: મારી પાસે ફક્ત એક જ ફિલ્ટર છે કે શું મારી વાતથી દેશનું, સમાજનું, લોકોનું ભલું થઈ રહ્યું છે? જો જવાબ “હા” હોય, તો હું ડરતો નથી. પરંતુ જો કોઈ વાત ફક્ત મને મજા આપે અને સમાજને નુકસાન પહોંચાડે, તો હું તેને ક્યારેય નહીં કહું. મારા માટે બધું જ મારાથી મોટું છે. આ મારા વિશે નથી, દેશ વિશે છે.

પ્રશ્ન: જ્યારે લોકો કહે છે કે તમારા ગીતો કે ધૂનોએ તેમનું જીવન બદલી નાખ્યું, ત્યારે તમે શું અનુભવો છો?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: અમે બસ ઈશ્વરનો આભાર માનીએ છીએ. જો બધું જકાબિલિયત અમારી થી થતું હોત, તો હું રોજ સવારે ઉઠીને એક મોટું ગીત લખી દેત. સત્ય એ છે કે અમે ખૂબ જ સીમિત છીએ. અમે પથ્થર છીએ અને અમારા વીરોની વાર્તાઓ એ પારસ છે, જે અમને સોનું બનાવી દે છે.

પ્રશ્ન: મિથુન, તમે આ વિશે કંઈ કહેવા માંગશો?

મિથુન/ જવાબ: નમ્રતા એક કલાકારની સૌથી મોટી તાકાત છે. મેં આ મારા ગુરુઓ પાસેથી શીખ્યું છે. પ્યારેલાલજી કહેતા હતા કે ઈશ્વર આપણને ત્યારે જ ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે આપણે ખાલી હોઈએ છીએ. 20 વર્ષના કરિયર પછી પણ મને લાગે છે કે ‘બોર્ડર 2’ મારી પહેલી ફિલ્મ છે અને હું દરેક કામ એ રીતે કરું છું જાણે કે આ છેલ્લું હોય.

સવાલ: આટલી ઊંડી અસર છોડનારા ગીતો કેવી રીતે રચાય છે?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: ફૈઝ સાહેબે કહ્યું હતું કે જે દિવસે મારા હૃદયનો નાસૂર વહેતો બંધ થઈ જશે, હું લખવાનું છોડી દઈશ. જે દિવસે હું બીજાનું દર્દ અનુભવવાનું બંધ કરી દઈશ, તે દિવસે હું લખવાનું પણ છોડી દઈશ. આજે હું લખું છું કારણ કે હું તડપું છું. મારી આંખોમાં આંસુ છે, અને કદાચ આ જ કારણ છે કે મારા ગીતો લોકોને સ્પર્શી શકે છે.

પ્રશ્ન: આજે દેશભક્તિને દેશભક્તિ વિરુદ્ધ ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદના ચશ્માથી શા માટે જોવામાં આવી રહી છે? તમે શું કહેવા માંગશો?

મનોજ મુન્તશિર/જવાબ: આ ફિલ્મ બનાવનારાઓની નિયત પર નિર્ભર કરે છે. જો ઇરાદો માત્ર ભાવનાઓ ભડકાવીને પૈસા કમાવવાનો હોય, તો તે ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદ (જિંગોઇઝમ) લાગશે. પરંતુ જો ઇમાનદારીથી વાર્તા કહેવામાં આવે, તો તેના પર ક્યારેય ઉગ્ર રાષ્ટ્રવાદની મહોર લાગતી નથી.