પાકિસ્તાનના પીએમ શાહબાઝ શરીફનું કહેવું છે કે ઘણા દેશો પાકિસ્તાની ફાઈટર જેટ્સ ખરીદવા માટે તેની સાથે વાતચીત કરી રહ્યા છે.

રેડિયો પાકિસ્તાન અનુસાર, તેમણે બુધવારે દાવો કર્યો કે ભારત સાથે ગયા વર્ષે મે મહિનામાં થયેલા સંઘર્ષ (ઓપરેશન સિંદૂર) પછી પાકિસ્તાની લડાકુ વિમાનોની માગ વધી છે. જોકે તેમણે એ જણાવ્યું નથી કે કયા પ્રકારના વિમાનને લઈને વાતચીત થઈ રહી છે.

સ્થાનિક મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, વાતચીતમાં JF-17 થંડર ફાઈટર જેટ્સ સામેલ છે. આ રિપોર્ટ્સમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સુદાન, લિબિયા, સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, ઇન્ડોનેશિયા અને બાંગ્લાદેશ જેવા દેશોએ તેમાં રસ દાખવ્યો છે. આ પહેલા ન્યૂઝ એજન્સી રોયટર્સના રિપોર્ટમાં પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે 5 દેશો JF-17 ખરીદવામાં રસ દાખવી ચૂક્યા છે.

JF-17 ફાઇટર જેટનું એન્જિન રશિયામાં બન્યું

પાકિસ્તાન સરકારના મતે, JF-17 થંડર એક મલ્ટી-રોલ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ છે, જેને પાકિસ્તાને ચીન સાથે મળીને જૂન 2007માં તૈયાર કર્યું હતું. તેની ડિઝાઇન અને ટેકનોલોજી ચીનની ચેંગડુ એરક્રાફ્ટ કોર્પોરેશન (CAC) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે અને પાકિસ્તાન એરોનોટિકલ કોમ્પ્લેક્સ (PAC) દ્વારા તેનું અંતિમ એસેમ્બલિંગ કરવામાં આવ્યું છે.

ખાસ વાત એ છે કે તેનું એન્જિન રશિયામાં બન્યું છે. આવું એટલા માટે કારણ કે તે સમયે ચીન અને પાકિસ્તાન પાસે આધુનિક ફાઇટર-જેટ એન્જિન ઉપલબ્ધ નહોતા.

JF-17 ફાઇટર જેટના નિર્માણમાં લગભગ 58% હિસ્સો પાકિસ્તાન અને 42% હિસ્સો ચીનનો છે. તેમાં લાગેલું ક્લિમોવ RD-93 એન્જિન અને નવા બ્લોક 3માં લાગેલું RD-93 MA એન્જિન રશિયામાં બનેલું છે. રશિયા આ એન્જિન ચીન દ્વારા પાકિસ્તાનને પૂરા પાડે છે.

JF-17 મેન્ટેનન્સ માટે ચીન પર નિર્ભર

ગ્લોબલ ડિફેન્સ કોર્પના રિપોર્ટ અનુસાર, પાકિસ્તાનનું JF-17 મેન્ટેનન્સ અને સ્પેરપાર્ટ્સ માટે ચીન પર નિર્ભર છે. વળી, રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધના કારણે તેમાં લાગતા રશિયન એન્જિનના સપ્લાય પર પણ અસર પડી છે. આ સ્ટેલ્થ ફાઇટર નથી. એટલે કે, તે દુશ્મન દેશના રડાર સિસ્ટમને ચકમો આપી શકતું નથી અને નિશાન બની જાય છે. આ ઉપરાંત પણ JF-17 ફાઇટર જેટમાં કેટલીક ખામીઓ છે-

પાકિસ્તાન ઇન્ડોનેશિયા, બાંગ્લાદેશ અને સાઉદી અરબ સાથે ડીલ કરી રહ્યું છે

રોઇટર્સ અનુસાર, ઇન્ડોનેશિયાના સંરક્ષણ મંત્રીએ 12 જાન્યુઆરીએ પાકિસ્તાનના વાયુસેના પ્રમુખ ઝહીર અહેમદ બાબર સિદ્ધુ સાથે મુલાકાત કરી અને લગભગ 40 JF-17 ખરીદવા અંગે વાત કરી.

જ્યારે બાંગ્લાદેશના અખબાર ડેઇલી સ્ટાર અનુસાર, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશને પણ JF-17 ફાઇટર જેટ વેચશે. આ અંગે બંને દેશોના વાયુસેના પ્રમુખો વચ્ચે વાતચીત થઈ ચૂકી છે.

આ જ રીતે રોઇટર્સના રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પાકિસ્તાને 7 જાન્યુઆરીએ સાઉદી અરેબિયાને JF-17 વેચવા અંગે વાત કરી છે. પાકિસ્તાન સાઉદી અરેબિયા પાસેથી મળેલા 2 અબજ ડોલરના લોનના બદલામાં આ સોદો કરી રહ્યું છે.

જોકે, રિપોર્ટમાં એ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે પાકિસ્તાની સેનાએ હજુ સુધી લિબિયા કે સાઉદી અરેબિયા સાથેના આ કરારો અંગે કોઈ ઔપચારિક નિવેદન આપ્યું નથી. બાંગ્લાદેશે પણ હજુ સુધી પાકિસ્તાન સાથે કોઈ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા નથી.

નાઇજીરીયા, મ્યાનમાર અને અઝરબૈજાન પાસે પહેલાથી જ JF-17 હાજર છે

રોઇટર્સના 9 જાન્યુઆરીના અહેવાલ મુજબ, છેલ્લા 10 વર્ષમાં ઘણા દેશોએ પાકિસ્તાનનું JF-17 થંડર ફાઇટર જેટ ખરીદવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે. નાઇજીરીયા, મ્યાનમાર અને અઝરબૈજાનના સૈન્ય કાફલામાં આ જેટ પહેલેથી જ સામેલ છે.

અલ-જઝીરા અનુસાર, આ પહેલા પાકિસ્તાને ડિસેમ્બર 2025માં લિબિયાના વિદ્રોહી જૂથ, લિબિયન નેશનલ આર્મી (LNA)ને 4 અબજ ડોલરમાં એક ડઝનથી વધુ JF-17 ફાઇટર જેટ વેચવાનો સોદો કર્યો હતો. આ પાકિસ્તાનના ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી હથિયારોની ડીલ કહેવાઈ રહી છે.

રોઇટર્સના અહેવાલમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પાકિસ્તાન સુદાન સાથે પણ 12,500 કરોડ રૂપિયાની ડિફેન્સ ડીલ કરવા જઈ રહ્યું છે, જેમાં JF-17 ફાઇટર જેટ પણ સામેલ છે.

પાકિસ્તાનના JF-17 ફાઇટર જેટની માગ કેમ વધી રહી છે?

JF-17 થંડર એક 4.5 જનરેશનનું લાઇટ-વેઇટ મલ્ટી-રોલ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ છે, જેની સરખામણી ભારતના તેજસ વિમાન અને અમેરિકાના F-16 અને રશિયાના MiG-29 સાથે કરવામાં આવે છે. આ ત્રણેયની સરખામણીમાં JF-17 સૌથી સસ્તું માનવામાં આવે છે.

ભારતનું તેજસ પાકિસ્તાની JF-17 કરતાં વધુ સારું

ભારતીય વાયુસેનાનો અભિન્ન અંગ ગણાતો તેજસ ફાઇટર જેટ પાકિસ્તાનના JF-17 કરતાં ઘણી રીતે બહેતર છે. તેજસમાં આધુનિક AESA રડાર, બહેતર સેન્સર-ફ્યુઝન અને ડિજિટલ કોકપિટ છે, જેનાથી લક્ષ્યની ઓળખ અને હુમલો વધુ સચોટ બને છે.

તેજસનું ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ પણ JF-17 કરતાં બહેતર છે. તેજસમાં મોટી માત્રામાં એવી સામગ્રીનો ઉપયોગ થયો છે, જેનાથી તેનું વજન અને રડાર સિગ્નેચર ઓછું છે.

ભારતે ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન JF-17 ફાઈટર જેટ તોડી પાડ્યા હતા

જિયો ન્યૂઝને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રી ખ્વાજા આસિફે કહ્યું હતું કે ભારત સાથે મે 2025માં થયેલી અથડામણ દરમિયાન પાકિસ્તાને દુનિયા સામે પોતાની સૈન્ય ક્ષમતા બતાવી હતી.

વળી, પાકિસ્તાનના વાયુસેના પ્રમુખ ઝહીર અહેમદ બાબર સિદ્ધુએ પણ ઓગસ્ટ 2025માં આપેલા એક નિવેદનમાં JF-17ની મદદથી ભારતીય જેટ્સ તોડી પાડવાનો દાવો કર્યો હતો.

જોકે, ભારતીય વાયુસેના ચીફ અમર પ્રીત સિંહે 8 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ એક કાર્યક્રમમાં કહ્યું હતું કે ઓપરેશન સિંદૂરમાં ભારતીય વાયુસેનાએ પાકિસ્તાનમાં ઘૂસીને ઘણા ઠેકાણાઓને તબાહ કર્યા અને કુલ 5 પાકિસ્તાની ફાઈટર જેટ્સ તોડી પાડ્યા, જેમાં JF-17 પણ સામેલ હતા.