પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના કાશ્મીર (PoK) માં સોમવારે વિધાનસભા ચૂંટણીનો પ્રથમ તબક્કો છે. પાકિસ્તાની ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, વર્તમાન સુરક્ષા પરિસ્થિતિઓ અને વિરોધ પ્રદર્શનોને ધ્યાનમાં રાખીને આ ચૂંટણી ત્રણ તબક્કામાં યોજાશે. પ્રથમ 27 જુલાઈ, બીજો 2 ઓગસ્ટ અને ત્રીજો 10 ઓગસ્ટના રોજ મતદાન થશે. ચૂંટણી કાર્યક્રમ મુજબ 27 જુલાઈએ મીરપુર ડિવિઝનની 13 બેઠકો પર મતદાન થશે. બે ઓગસ્ટે મુઝફ્ફરાબાદ ડિવિઝનની 9 બેઠકો અને પાકિસ્તાનમાં રહેતા શરણાર્થીઓ માટે અનામત 12 બેઠકો પર મત નાખવામાં આવશે. અંતિમ તબક્કામાં 10 ઓગસ્ટે પૂંછ ડિવિઝનની 11 બેઠકો પર મતદાન થશે. PoKમાં ઘણા મહિનાઓથી વિરોધ પ્રદર્શન ચાલી રહ્યું છે PoKમાં છેલ્લા ઘણા મહિનાઓથી મોંઘવારી, વીજળીના વધેલા બિલ, સરકારી નીતિઓ અને રાજકીય દખલગીરી વિરુદ્ધ મોટા પાયે પ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. આ પ્રદર્શનોનું નેતૃત્વ જમ્મુ કાશ્મીર જોઈન્ટ અવામી એક્શન કમિટી (JKJAAC) કરી રહી છે. પ્રદર્શનકારીઓ અને સુરક્ષા દળો વચ્ચે થયેલી અથડામણોમાં ઘણા લોકોના મોત થયા છે. મોંઘવારીના વિરોધથી શરૂ થયેલું આ આંદોલન, હવે પાકિસ્તાન સરકાર વિરુદ્ધ મોટા રાજકીય આંદોલનમાં બદલાઈ ગયું છે. પ્રદર્શનકારીઓનો આરોપ છે કે સુરક્ષા દળોએ ઘણી જગ્યાએ બળપ્રયોગ કર્યો, રસ્તાઓ બંધ કર્યા અને સંચાર સેવાઓ રોકી દીધી. તેમનું કહેવું છે કે તેનાથી ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ અને દવાઓની પણ અછત થઈ ગઈ. ઘણા પ્રદર્શનકારીઓ પાકિસ્તાનની સૈન્ય હાજરી હટાવવા અને ક્ષેત્રની વર્તમાન બંધારણીય વ્યવસ્થા પર પણ સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે. 12 શરણાર્થી બેઠકો પર સૌથી વધુ વિવાદ વિરોધ પ્રદર્શનોનું એક મોટું કારણ વિધાનસભાની 12 શરણાર્થી બેઠકો પણ છે. આ બેઠકો પાકિસ્તાનમાં રહેતા એવા લોકો માટે આરક્ષિત છે જેઓ દાયકાઓ પહેલા કાશ્મીરથી ત્યાં ગયા હતા. JKJAAC અને ઘણા સ્થાનિક સંગઠનોનો આરોપ છે કે આ બેઠકો દ્વારા ઇસ્લામાબાદની સરકાર ચૂંટણી પરિણામોને પ્રભાવિત કરે છે. આનાથી સ્થાનિક લોકોનો મત નબળો પડી જાય છે અને કેન્દ્રની સત્તામાં બેઠેલી પાર્ટીને ફાયદો મળે છે. ન્યૂઝ એજન્સી PTI અનુસાર, આ વખતે ચૂંટણી એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે લોકોનો મોટો વર્ગ પાકિસ્તાન સરકારની નીતિઓથી નારાજ છે. આ જ કારણોસર ચૂંટણીની નિષ્પક્ષતા અને તેના પરિણામો પર પણ સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, PoK ના ચૂંટણી કમિશનર ગુલામ મુસ્તફા મુઘલે જણાવ્યું કે મતદાન દરમિયાન કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવી રાખવા માટે મોટી સંખ્યામાં સુરક્ષા દળો અને સેના તૈનાત રહેશે. શું ચૂંટણીથી નારાજગી સમાપ્ત થશે? નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મતદાન તો થઈ જશે અને વોટિંગ પણ થઈ શકે છે, પરંતુ તેનાથી લોકોની મૂળભૂત સમસ્યાઓનું સમાધાન નહીં થાય. મોંઘવારી, વીજળી, રાજકીય અધિકારો, સુરક્ષા દળોની કાર્યવાહી અને પાકિસ્તાનની ભૂમિકા જેવા મુદ્દાઓ હજુ પણ યથાવત છે. આવા સંજોગોમાં, ચૂંટણી પછી પણ PoK માં રાજકીય તણાવ ચાલુ રહેવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. ભારતે ચૂંટણી પર વિરોધ નોંધાવ્યો ભારત સતત કહેતું રહ્યું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખના સમગ્ર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, જેમાં PoK અને ગિલગિટ-બાલ્ટિસ્તાન પણ સામેલ છે, ભારતના અભિન્ન અંગો છે. ભારતે PoK અને ગિલગિટ-બાલ્ટિસ્તાનમાં યોજાનારી ચૂંટણીઓ પર અગાઉ પણ ઘણી વખત પાકિસ્તાન સમક્ષ સખત વિરોધ નોંધાવ્યો છે અને આ પ્રદેશોની કહેવાતી વિધાનસભાઓને માન્યતા આપી નથી. માનવાધિકાર સંગઠનો જેવા કે એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલે પરિસ્થિતિ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના માનવાધિકાર કાર્યાલયે પણ હિંસામાં થયેલા મૃત્યુની નિષ્પક્ષ તપાસની માંગ કરી છે. ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને PoK માં માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનો માટે પાકિસ્તાનને જવાબદાર ઠેરવવા અપીલ કરી છે. નવાઝ શરીફે PoK ના વડાપ્રધાન બનવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી ચૂંટણીના માહોલ વચ્ચે પાકિસ્તાનના પૂર્વ વડાપ્રધાન અને પાકિસ્તાન મુસ્લિમ લીગ-નવાઝ (PML-N)ના પ્રમુખ નવાઝ શરીફે મુઝફ્ફરાબાદની ચૂંટણી રેલીમાં કહ્યું કે જો તેમની પાર્ટી ચૂંટણી જીતશે તો તેઓ વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફને તેમને PoKના વડાપ્રધાન બનાવવા માટે કહેશે જેથી તેઓ પોતે વિસ્તારના વિકાસ પર નજર રાખી શકે. નવાઝ શરીફે કહ્યું કે PoK તેમના માટે પંજાબ જેટલું જ પ્રિય છે અને તેમના પૂર્વજો કાશ્મીરથી આવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે આ તેમનું બીજું ઘર છે. આ ચૂંટણીમાં PML-Nનો મુકાબલો પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (PPP) સાથે છે. ખાસ વાત એ છે કે PPP હાલમાં કેન્દ્ર સરકારમાં PML-Nની સહયોગી પણ છે. 2021માં ઇમરાન ખાનની પાર્ટીએ સરકાર બનાવી હતી PoK માં વિધાનસભાનો કાર્યકાળ પાંચ વર્ષનો હોય છે. આ પહેલાં 2021 માં PoK વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ઇમરાન ખાનની પાર્ટી (PTI) એ 45 માંથી 25 બેઠકો જીતીને સરકાર બનાવી હતી. આ પછી સરદાર અબ્દુલ કય્યુમ નિયાઝી વડાપ્રધાન બન્યા. જોકે એપ્રિલ 2022 માં ઇમરાન ખાનની સરકાર પડી ગઈ. મે 2022 માં સરદાર અબ્દુલ કય્યુમ નિયાઝીએ રાજીનામું આપી દીધું. આ પછી PTI એ જ સરદાર તનવીર ઇલિયાસને નવા વડાપ્રધાન બનાવ્યા. પરંતુ એપ્રિલ 2023 માં PoK ની ઉચ્ચ અદાલતે તેમને અદાલતની અવમાનનાના કેસમાં અયોગ્ય જાહેર કર્યા. આ પછી તેમનું પદ જતું રહ્યું અને ફરી એકવાર નવા વડાપ્રધાનની પસંદગી કરવી પડી. આ પછી PTI ના જ ચૌધરી અનવરુલ હક વડાપ્રધાન બન્યા. પરંતુ થોડા જ સમય પછી તેમણે ઇમરાન ખાન અને PTI થી અંતર બનાવી લીધું અને પોતાને સ્વતંત્ર નેતા તરીકે સ્થાપિત કર્યા. ચૌધરી અનવરુલ હકને પણ નવેમ્બર 2025 માં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ દ્વારા હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા, અને હવે ત્યાં પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (PPP) ના ફૈસલ મુમતાઝ રાઠોડ નવા વડાપ્રધાન છે.