પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના કાશ્મીર (PoK) માં સોમવારે સુરક્ષા દળોએ પ્રદર્શનકારીઓ પર ગોળીબાર કર્યો. જેમાં 8 લોકોના મોતનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. વાસ્તવમાં, સોમવારે PoK માં પ્રથમ તબક્કાની વિધાનસભા ચૂંટણી હતી. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, તેમાં ખૂબ ઓછું મતદાન થયું. ઘણા વિસ્તારોમાં લોકોએ મતદાનનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. આ દરમિયાન, હજારો લોકો ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને પાકિસ્તાન સરકારની નીતિઓ વિરુદ્ધ રસ્તાઓ પર ઉતરીને રાજધાની મુઝફ્ફરાબાદ તરફ કૂચ કરી રહ્યા હતા. PoKમાં પ્રદર્શનની 03 તસવીરો… PoK માં ચૂંટણી દરમિયાનની 03 તસવીરો… ચૂંટણી પહેલાં આખો વિસ્તાર કેમ ભડક્યો? આ પ્રદર્શનોનું નેતૃત્વ જમ્મુ-કાશ્મીર જોઈન્ટ અવામી એક્શન કમિટી (જેએએસી) કરી રહી છે. સરકારે 5 જૂને પ્રસ્તાવિત પ્રદર્શનના થોડા દિવસો પહેલાં જ આ સંગઠન પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો. આ પછી સંગઠનના ઘણા નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી. કેટલાક નેતાઓ ભૂગર્ભમાં ચાલ્યા ગયા, જ્યારે કેટલાક હજુ પણ પૂંછ ડિવિઝનના મુખ્યાલય રાવલાકોટમાં ધરણા સ્થળોએથી આંદોલન ચલાવી રહ્યા છે. પ્રદર્શનકારીઓ અને સુરક્ષા દળો વચ્ચે થયેલી અથડામણોમાં લગભગ 40 લોકોના મોત થયા છે. ઘણી જગ્યાએ સતત ધરણાં અને રસ્તા રોકવામાં આવ્યા છે. સ્થિતિ એટલી ખરાબ થઈ ગઈ કે બેંકો સતત બે અઠવાડિયા સુધી બંધ રહી. મોટાભાગના વિસ્તારોમાં મોબાઇલ અને ઇન્ટરનેટ સેવાઓ હજુ પણ બંધ છે. ભારતની સરહદને અડીને આવેલો પૂંછ ડિવિઝન, જ્યાં સૌથી વધુ વિરોધ પ્રદર્શનો થયા, તે ઘણા અઠવાડિયા સુધી લગભગ સંપૂર્ણપણે સીલ રહ્યો. આનાથી ત્યાં લોટ અને અન્ય જરૂરી ચીજવસ્તુઓની સપ્લાય પણ ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થઈ. બીજી તરફ સરકાર અને અદાલતનું કહેવું છે કે આ બેઠકોને ફક્ત બંધારણીય સુધારા દ્વારા જ દૂર કરી શકાય છે. ચૂંટણીઓ ત્રણ તબક્કામાં શા માટે યોજાઈ રહી છે? 45 સભ્યોની વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ મૂળભૂત રીતે 27 જુલાઈએ યોજાવાની હતી. પરંતુ સતત તણાવને કારણે ચૂંટણીઓ ત્રણ તબક્કામાં કરાવવાનો નિર્ણય લેવાયો. મતદાનની તારીખ 12 શરણાર્થી બેઠકો પર સૌથી વધુ વિવાદ PoK વિધાનસભામાં કુલ 45 ચૂંટાયેલી બેઠકો છે. તેમાંથી 12 બેઠકો ભારતીય પ્રશાસિત જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી પાકિસ્તાન આવીને વસેલા કાશ્મીરી શરણાર્થીઓ માટે આરક્ષિત છે. આ જ 12 બેઠકો સમગ્ર વિવાદનું મૂળ છે. સરકાર કહે છે કે આ બેઠકો ઐતિહાસિક અને બંધારણીય વ્યવસ્થાનો ભાગ છે. JAACનું કહેવું છે કે જે લોકો પાકિસ્તાનના અન્ય શહેરોમાં રહે છે, તેમને PoKની સરકાર બનાવવાનો અધિકાર ન હોવો જોઈએ. તેમનું કહેવું છે કે આ 12 બેઠકોને કારણે સ્થાનિક મતદારોના મતની અસર ઓછી થઈ જાય છે અને ઘણીવાર કેન્દ્રની સત્તામાં બેઠેલી પાર્ટીને ફાયદો થાય છે. JAACનું કહેવું છે કે આ 12 બેઠકોનો ફાયદો PML-N અને PPP જેવી પાર્ટીઓ ઉઠાવે છે. આ બેઠકોની શરૂઆત ક્યારે થઈ? આ ચૂંટણીઓના મહત્વનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે પીએમએલ-એન અને પીપીપી બંનેએ પોતાના ટોચના નેતાઓને પ્રચારમાં ઉતાર્યા. પૂર્વ વડાપ્રધાન નવાઝ શરીફ લાંબા સમય બાદ પીઓકેમાં સક્રિય જોવા મળ્યા. તેમની સાથે પંજાબના મુખ્યમંત્રી મરિયમ નવાઝ પણ પ્રચારમાં પહોંચ્યા. ચૂંટણી સભાઓમાં નવાઝ શરીફે મેટ્રો અને મોટરવે જેવી વિકાસ પરિયોજનાઓનું વચન આપ્યું. તેમણે મજાકિયા અંદાજમાં વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફને એ પણ કહી દીધું કે જો પાર્ટી ઈચ્છે તો મરિયમ નવાઝ પણ વડાપ્રધાન બની શકે છે. આ નિવેદન મીડિયાની હેડલાઇન્સ બની ગયું. બીજી તરફ પીપીપીના અધ્યક્ષ બિલાવલ ભુટ્ટો ઝરદારીએ પણ પૂરા જોશ સાથે ચૂંટણી પ્રચાર કર્યો. ગિલગિટ-બાલ્ટિસ્તાન ચૂંટણીમાં સારા પ્રદર્શન બાદ પીપીપીને આશા છે કે પીઓકેમાં પણ તેને ફાયદો મળશે. નવાઝ શરીફે PoKને બીજું ઘર ગણાવ્યું ચૂંટણી માહોલ વચ્ચે પાકિસ્તાનના પૂર્વ વડાપ્રધાન અને પાકિસ્તાન મુસ્લિમ લીગ-નવાઝ (PML-N)ના પ્રમુખ નવાઝ શરીફે મુઝફ્ફરાબાદની એક ચૂંટણી રેલીમાં મોટું વચન આપ્યું. તેમણે કહ્યું કે જો તેમની પાર્ટી સત્તામાં આવશે તો તેઓ વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફને તેમને PoK ના વડાપ્રધાન બનાવવાની વિનંતી કરશે, જેથી તેઓ પોતે આ ક્ષેત્રના વિકાસ પર નજર રાખી શકે. નવાઝે કહ્યું કે PoK તેમના માટે પંજાબ જેટલું જ પ્રિય છે. તેમણે દાવો કર્યો કે તેમના પૂર્વજો કાશ્મીરના હતા અને તેથી આ વિસ્તાર તેમના માટે બીજા ઘર જેવો છે. આ ચૂંટણીમાં PML-N નો મુખ્ય મુકાબલો પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (PPP) સાથે માનવામાં આવી રહ્યો છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે ઇસ્લામાબાદમાં બંને પક્ષો કેન્દ્ર સરકારમાં સહયોગી છે, પરંતુ PoK માં તેઓ એકબીજા સામે ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. 2021 માં ઇમરાન ખાનની પાર્ટીએ સરકાર બનાવી હતી PoK વિધાનસભાનો કાર્યકાળ પાંચ વર્ષનો હોય છે. છેલ્લી ચૂંટણી 2021માં થઈ હતી, જેમાં ઇમરાન ખાનની પાર્ટી પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફ (PTI) એ 45માંથી 25 બેઠકો જીતીને સરકાર બનાવી હતી. આ પછી સરદાર અબ્દુલ કય્યુમ નિયાઝી વડાપ્રધાન બન્યા. જોકે, આગામી કેટલાક વર્ષોમાં PoKનું રાજકારણ સતત અસ્થિર રહ્યું. મે 2022માં નિયાઝીએ રાજીનામું આપ્યું, ત્યારબાદ PTI એ સરદાર તનવીર ઇલિયાસને વડાપ્રધાન બનાવ્યા. પરંતુ એપ્રિલ 2023માં અદાલતની અવમાનનાના કેસમાં PoK હાઈકોર્ટે તેમને અયોગ્ય જાહેર કર્યા, જેના કારણે તેમને પદ છોડવું પડ્યું. આ પછી PTI ના જ ચૌધરી અનવરુલ હક વડાપ્રધાન બન્યા. જોકે, બાદમાં તેમણે ઇમરાન ખાન અને PTI થી અંતર બનાવી લીધું અને પોતાને એક સ્વતંત્ર નેતા તરીકે રજૂ કર્યા. નવેમ્બર 2025માં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ દ્વારા તેમની સરકાર પણ પડી ગઈ. આ પછી પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (PPP) ના ફૈસલ મુમતાઝ રાઠોડે વડાપ્રધાન પદ સંભાળ્યું.