રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ દેશની મુખ્ય સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો (SFBs) માં ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) કરાવનારા રોકાણકારો માટે નવી માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે. હવે સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકોના ગ્રાહકોને વ્યાજ દરની સંપૂર્ણ માહિતી પહેલાં મળશે. આ ફેરફારો રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા સેકન્ડ એમેન્ડમેન્ટ ડાયરેક્ટન્સ-2026 હેઠળ કરવામાં આવ્યા છે. આ નવા નિયમો અને રેગ્યુલેશન્સ 1 ઓક્ટોબર 2026 થી લાગુ થઈ ગયા છે. RBIના આ પગલાનો હેતુ દેશભરની સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકોમાં FD માં રોકાણ કરનારા ડિપોઝિટર્સ માટે સિસ્ટમમાં વધુ સ્પષ્ટતા, પારદર્શિતા અને નિષ્પક્ષતા લાવવાનો છે. RBIના નવા FD નિયમો: જાણો 5 મોટા ફેરફારો 1. ડિપોઝિટ ઓફર કરતા પહેલા વ્યાજ દરોનો ખુલાસો જરૂરી નવા ફ્રેમવર્ક હેઠળ હવે સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકોએ પોતાનું ડિપોઝિટ ઇન્ટરેસ્ટ રેટ શેડ્યૂલ પહેલાથી જ પ્રકાશિત કરવું પડશે. રેગ્યુલર અને બલ્ક ડિપોઝિટ પર આપવામાં આવતું વ્યાજ બેંકની વેબસાઇટ પર દર્શાવેલ દરો અનુસાર જ હોવું જોઈએ. આ પગલાથી ગ્રાહકોને અલગ-અલગ બેંકોના FD દરોની તુલના કરવામાં સરળતા રહેશે. 2. બલ્ક ડિપોઝિટ રેટ્સ અપડેટ કરવાનો સમય નક્કી બલ્ક ડિપોઝિટ માટે સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકોએ દર બિઝનેસ ડે એટલે કે કાર્યકારી દિવસે સવારે 10:00 વાગ્યે તેમની વેબસાઇટ પર લાગુ પડતા વ્યાજ દરો જાહેર કરવા પડશે. આમાં 10 મિનિટનો ગ્રેસ પિરિયડ આપવામાં આવશે, એટલે કે બેંકો સવારે 10:10 વાગ્યા સુધીમાં તેમના દરો અપડેટ કરી શકશે. શેડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ બેંકો અને સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો માટે ₹3 કરોડ કે તેથી વધુની સિંગલ રૂપિયા ટર્મ ડિપોઝિટને બલ્ક ડિપોઝિટ ગણવામાં આવે છે. 3. તમામ શાખાઓ પર એક સમાન વ્યાજ દરો મળશે RBIએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે ડિપોઝિટ વ્યાજ દરો બેંકની તમામ શાખાઓ અને તમામ ગ્રાહકો માટે એક સમાન હોવા જોઈએ. બેંકો એક જ તારીખે સ્વીકારવામાં આવેલી સમાન રકમની ડિપોઝિટ પર અલગ-અલગ દરો ઓફર કરી શકશે નહીં. આનાથી ગ્રાહકો સાથે કોઈપણ શાખા કે પ્રોફાઇલના આધારે ભેદભાવ થશે નહીં અને બધાને સમાન અધિકાર મળશે. 4. બલ્ક ડિપોઝિટ માટે અલગ દરોની મંજૂરી યુનિફોર્મિટી એટલે કે સમાનતાનો નિયમ સામાન્ય અથવા રેગ્યુલર ડિપોઝિટ પર લાગુ પડશે. જોકે, સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો બલ્ક ડિપોઝિટ પર અલગ-અલગ વ્યાજ દરો ઓફર કરી શકે છે. આ નિયમોને બેંકે અગાઉથી સ્પષ્ટ કરવા પડશે. દરોમાં આ તફાવત RBIના રેગ્યુલેટરી ફ્રેમવર્ક હેઠળ ડિપોઝિટની સ્થિરતા અને લિક્વિડિટી જરૂરિયાતો જેવા પરિબળો પર આધારિત હોઈ શકે છે. આ છૂટ નોન-રેસિડેન્ટ ગ્રાહકો પાસેથી મળતી બલ્ક ડિપોઝિટ પર પણ લાગુ પડશે. 5. FD રોકાણકારો પર તેની શું અસર થશે એડવાન્સ ડિસ્ક્લોઝર, એક સમાન પ્રાઇસિંગ અને બલ્ક ડિપોઝિટ માટે રેગ્યુલેટેડ છૂટ લાગુ કરીને આ નવું ફ્રેમવર્ક એક તરફ જ્યાં ડિપોઝિટર્સના હિતોનું રક્ષણ કરશે. તો બીજી તરફ બેંકોને તેમના ભંડોળનું વધુ સારી રીતે સંચાલન કરવામાં મદદ કરશે. ગ્રાહકો માટે આના શું અર્થ છે? બલ્ક ડિપોઝિટ શું છે? બેંકિંગ નિયમો હેઠળ, શેડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ બેંકો અને સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો (SFBs) માં ₹3 કરોડ કે તેથી વધુની સિંગલ ટર્મ ડિપોઝિટ (FD) ને ‘બલ્ક ડિપોઝિટ’ ગણવામાં આવે છે. મોટી સંસ્થાઓ, કોર્પોરેટ્સ અથવા હાઈ-નેટ-વર્થ વ્યક્તિઓ (HNIs) સામાન્ય રીતે આટલી મોટી રકમની FD કરાવે છે.