Smart Home Devices: ઘરમાં લગાવેલું સ્માર્ટ ટીવી, વાઇ-ફાઇ રાઉટર, બેબી મોનિટર, સ્માર્ટ ડોરબેલ અથવા રોબોટ વેક્યૂમ જે ડિવાઇસ આપણું કામ સરળ બનાવે છે, તે જ આપણી પ્રાઇવસી માટે ખતરો પણ બની શકે છે. ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલા આ ગેજેટ્સમાં તમારો અવાજ, ફોટો, લોકેશન અને રોજિંદી આદતો સાથે જોડાયેલી માહિતી સેવ થઈ શકે છે. ત્યારે સવાલ એ છે કે જે ડિવાઇસને આપણે ઘરમાં જગ્યા આપી છે, તેની સુરક્ષામાં ખામી હોય તો શું આપણી ખાનગી જિંદગી પણ જોખમમાં આવી શકે છે?
બાળકોના રમકડાં પણ માંગી રહ્યા છે ખતરનાક પરમિશન
સ્માર્ટ ડિવાઇસનો ખતરો માત્ર ટીવી, કેમેરા કે રાઉટર સુધી સીમિત નથી. બાળકોના સ્માર્ટ રમકડાં સાથે જોડાયેલી એપ્સ પણ ઘણી માહિતીની પરમિશન માંગે છે. સાયબર સિક્યોરિટી અને ડિજિટલ પ્રાઇવસી પર રિસર્ચ કરતી સંસ્થા Cybernewsએ જૂન 2026માં બાળકોના 10 AI રમકડાં સાથે જોડાયેલી એપ્સ પર રિસર્ચ કર્યું હતું. તમામ 10 એપ્સે એક્ઝેક્ટ લોકેશનની માહિતી માંગી હતી. 6 એપ્સે માઇક્રોફોન અને 5 એપ્સે કેમેરાની પરમિશન લીધી હતી. 7 એપ્સમાં અન્ય ટ્રેકર્સ પણ મળ્યા હતા. Miko એપમાં 9 પ્રકારની પરમિશન અને 8 ટ્રેકર્સ મળ્યા હતા. એક એપ બંધ કર્યા બાદ પણ લોકેશનની માહિતી લઈ રહી હતી.
બાળકોના કિસ્સામાં પ્રાઇવસીની ચિંતા વધુ
AI અને ડિજિટલ પ્રાઇવસી એક્સપર્ટ અભિષેક નિગમ કહે છે કે બાળકોના કિસ્સામાં ચિંતા વધુ વધી જાય છે, કારણ કે તેઓ કઈ માહિતી શેર કરી રહ્યા છે તે સમજી શકતા નથી. આ ગેજેટ્સ હવે આપણા જીવનનો ભાગ બની ગયા છે, પરંતુ તે આપણી વાતચીત, ફોટા અથવા રોજિંદી રૂટિન જેવી માહિતી પણ કલેક્શન કરી શકે છે. અમદાવાદની એક ફેમિલીએ બાળક પર નજર રાખવા માટે ઘરમાં વાઇ-ફાઇવાળો કેમેરો લગાવ્યો હતો. બાદમાં જાણવા મળ્યું કે તેની લાઇવ તસવીર બીજા ફોન પર પણ જોઈ શકાતી હતી. સાયબર સિક્યોરિટી એક્સપર્ટ્સ ભારતમાં આવા હજારો ઇન્ટરનેટ કેમેરા અંગે જણાવી ચૂક્યા છે, જે ઓનલાઈન દેખાઈ રહ્યા હતા અને તેનો ખોટો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
કેવી રીતે કામ કરે છે આ સ્માર્ટ ગેજેટ્સ?
ધારો કે તમે મેપમાં ઓફિસ જવાનો રસ્તો સેટ કર્યો અને દરરોજ ઓફિસ જવા-આવવા લાગ્યા. એક અઠવાડિયામાં એપ સમજી શકે છે કે તમે ક્યારે ઘરે આવો છો અને કેટલા કલાક ઘરે રહો છો. ત્યારબાદ એપે પૂછ્યું કે શું હું આ સરનામું ‘વર્ક’ના નામથી સેવ કરી દઉં? તમે સુવિધા માટે હા કહી દીધી. હવે એપને ખબર છે કે તમે ક્યાં રહો છો અને ક્યાં કામ કરો છો. ફૂડ એપ તમારી ખાવા-પીવાની આદતો વિશે અને શોપિંગ એપ તમારી પસંદગી, ખરીદી અને ખરીદવાની ક્ષમતા સાથે જોડાયેલી માહિતી સમજી શકે છે.
રોબોટ વેક્યૂમમાં પણ મળી હતી સુરક્ષા ખામી
સ્પેનના સોફ્ટવેર એન્જિનિયર સૈમી અજદૂફલ પોતાના DGI Romo રોબોટ વેક્યૂમને PS5 કંટ્રોલરથી ચલાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. ત્યારે તેમને કંપનીની ક્લાઉડ સિસ્ટમમાં એવી સુરક્ષા ખામી મળી, જેના કારણે લગભગ 7 હજાર રોબોટ વેક્યૂમનો ડેટા એક્સેસ થઈ રહ્યો હતો. આ ડિવાઇસ 24 દેશોમાં હતા. સાયબર સિક્યોરિટી કંપની Bitdefender અને Netgearની રિપોર્ટમાં પણ સ્ટ્રીમિંગ ડિવાઇસ, સ્માર્ટ ટીવી અને IP કેમેરા પર સુરક્ષાના જોખમનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
સસ્તા ગેજેટમાં છુપાયેલો હોઈ શકે છે રસ્તો
કેટલાક સસ્તા સ્માર્ટ ગેજેટ્સ અને ડિવાઇસમાં એવી ગુપ્ત રીત હોઈ શકે છે, જેના દ્વારા પરમિશન વિના ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરી શકાય. જો ઘરમાં લગાવેલો કોઈ કેમેરા કે ગેજેટ વાઇ-ફાઇ સાથે જોડાયેલો હોય અને તેની સુરક્ષા નબળી હોય તો હેકર તે ડિવાઇસની સાથે તમારા ઇન્ટરનેટ કનેક્શનનો ઉપયોગ અન્ય સાયબર ક્રાઇમ માટે પણ કરી શકે છે.
સવાલ માત્ર હેકિંગનો નથી, પ્રાઇવસીનો પણ છે
ખતરો માત્ર હેકિંગનો નથી. સવાલ એ પણ છે કે ડિવાઇસ જરૂર કરતાં વધુ માહિતી તો નથી માંગી રહ્યું ને? કેમેરા કે માઇક્રોફોનની પરમિશન શા માટે જોઈએ છે? માહિતી ક્યાં જઈ રહી છે અને કેટલા સમય સુધી રાખવામાં આવી રહી છે? AI એક્સપર્ટ અભિષેક નિગમ કહે છે કે ખતરો માત્ર હેકિંગ પૂરતો નથી. કંપનીઓ સામાન્ય ઉપયોગ દરમિયાન પણ ઘણો ડેટા કલેક્શન કરી શકે છે. તેમણે સ્પષ્ટ જણાવવું જોઈએ કે કઈ પરમિશન શા માટે જોઈએ છે, ડેટા ક્યાં જશે અને કેટલા સમય માટે રાખવામાં આવશે. યુઝર પાસે આ ડેટા પર નિયંત્રણ અને પોતાનો ડેટા ડિલીટ કરવાની સરળ રીત હોવી જોઈએ. યુઝરને દરેક વખતે ટેક્નોલોજી એક્સપર્ટ બનવાની જરૂર ન પડવી જોઈએ.
ડિવાઇસ બનાવતી કંપનીની પણ જવાબદારી
સિક્યોરિટી અને પ્રાઇવસી પ્રોડક્ટનો શરૂઆતથી જ એક ભાગ હોવા જોઈએ. ગ્રાહક પોતાના ઘરમાં તમામ સાવચેતી રાખી શકે છે, પરંતુ કંપનીની સિસ્ટમ નબળી હશે તો તેની અસર ગ્રાહક પર પડી શકે છે. કંપનીઓની પણ જવાબદારી છે કે તેઓ ડિવાઇસ, એપ, કલેક્શન કરવામાં આવેલા ડેટા અને પોતાના સર્વરને સુરક્ષિત રાખે. તેથી સ્માર્ટ ગેજેટ ખરીદતી વખતે માત્ર તેની કિંમત અને ફીચર્સ જ ન જોવા જોઈએ.
સ્માર્ટ ગેજેટ ખરીદતા પહેલા આ બાબતો ચેક કરો
પરમિશન ચેક કરો, ડિફોલ્ટ પાસવર્ડ બદલો, જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં ટૂ-સ્ટેપ વેરિફિકેશન ચાલુ કરો અને ડિવાઇસને અપડેટ રાખો. કંપની કેટલા સમય સુધી સિક્યોરિટી અપડેટ અને સપોર્ટ આપે છે તે પણ ચેક કરો. કારણ કે સ્માર્ટ ઘરની સુરક્ષા માત્ર બંધ દરવાજાથી થતી નથી. જે ગેજેટ્સને આપણે પોતે ઘરમાં પ્રવેશવાની પરમિશન આપી છે, તેમની સુરક્ષા પણ એટલી જ મહત્વની છે.
આ પણ વાંચો: AIથી ધીમે ધીમે માનવીનું અસ્તિત્વ ખતમ થઇ જશે? આ ખુલાસાએ લોકોને ચિંતામાં મુક્યા
