Social Media Rules: બાળકોના સોશિયલ મીડિયા ઉપયોગને લઈને કેન્દ્ર સરકાર હવે મોટું પગલું ભરવાની તૈયારીમાં છે. કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું છે કે તે ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી (Intermediary Guidelines and Digital Media Ethics Code) Rulesમાં ફેરફાર કરવા પર વિચાર કરી રહી છે. આ અંતર્ગત 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર પોતાનું અકાઉન્ટ બનાવવાથી રોકી શકાય છે.
બાળકોની ઓનલાઈન સુરક્ષાને લઈને અરજી
આ મામલો બાળકોની ઓનલાઈન સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી એક અરજીની સુનાવણી દરમિયાન સામે આવ્યો છે. Just Rights for Children Alliance નામની NGOએ આ અરજી દાખલ કરી છે. સંસ્થાએ બાળકો દ્વારા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મના ઉપયોગથી ઊભા થઈ શકે તેવા અનેક જોખમોને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના અકાઉન્ટ પર રોકની તૈયારી
સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર Solicitor General Tushar Mehtaએ જણાવ્યું કે સરકાર Social Media Intermediaries માટે એવી વ્યવસ્થા લાગુ કરવાની દિશામાં આગળ વધશે, જેના કારણે 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો આ પ્લેટફોર્મ પર અકાઉન્ટ બનાવી ન શકે.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં ત્રણ જજોની બેન્ચ સમક્ષ સુનાવણી
આ મામલાની સુનાવણી Chief Justice of India Surya Kant અને Justices Joymalya Bagchi તથા V. Mohanaની બેન્ચ સમક્ષ થઈ. સુનાવણી દરમિયાન સગીરો અને સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ વચ્ચે થતા આવા કરારોની કાયદાકીય સ્થિતિ અંગે પણ સવાલ ઉઠ્યો. કેન્દ્ર સરકાર તરફથી કહેવામાં આવ્યું કે સગીરો માટે સોશિયલ મીડિયા અકાઉન્ટ ખોલવા પર રોકને માત્ર ગાઈડલાઈન સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે કાયદા અથવા નિયમોમાં સ્પષ્ટ રીતે સામેલ કરવી જોઈએ. તેનાથી સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ માટે તેનું પાલન કરવું જરૂરી બની શકે છે.
એજ્યુકેશનલ વેબસાઈટ્સ માટે અલગ વ્યવસ્થા
સુનાવણી દરમિયાન Tushar Mehtaએ એમ પણ કહ્યું કે એજ્યુકેશનલ વેબસાઈટ્સનું મેમ્બરશિપ માતા-પિતાની મંજૂરીથી લઈ શકાય છે. એટલે કે પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થાનું મુખ્ય ધ્યાન સોશિયલ મીડિયા અકાઉન્ટ પર રહેશે, જ્યારે શિક્ષણ સાથે જોડાયેલા ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ માટે પેરેન્ટલ કન્સેન્ટનો રસ્તો રાખી શકાય છે. સુનાવણી દરમિયાન Justice Joymalya Bagchiએ સવાલ કર્યો કે ભારતમાં કામ કરતા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ અન્ય દેશોમાં લાગુ ઉંમર સંબંધિત નિયમોનો કેવી રીતે ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. કોર્ટે સરકારને એ બાબતે પણ વિચારવા કહ્યું કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પોતાની ટેક્નોલોજી અને સોફ્ટવેરને ભારતીય કાયદા પ્રમાણે બનાવે. એટલે કે માત્ર નિયમો બનાવવા પૂરતું ન રહે, પરંતુ પ્લેટફોર્મની સિસ્ટમમાં પણ એવી વ્યવસ્થા હોય કે નક્કી કરેલી ઉંમરથી ઓછી ઉંમરના લોકો અકાઉન્ટ રજિસ્ટર ન કરી શકે.
સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓએ ભારતીય કાયદાનું પાલન કરવું પડશે
Solicitor Generalએ કોર્ટને ખાતરી આપી કે સોશિયલ મીડિયા મધ્યસ્થીઓએ ભારતીય કાયદાનું પાલન કરવું પડશે. તેમણે કહ્યું કે આ દિશામાં કેટલાક પગલાં લઈ શકાય છે અને સરકાર તેના પર કાર્યવાહી કરશે. અરજી દાખલ કરનાર NGOએ બાળકોના સોશિયલ મીડિયા ઉપયોગ સાથે જોડાયેલા અનેક સંભવિત જોખમોનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. તેમાં ઓનલાઈન ગ્રૂમિંગ, યૌન શોષણ, તસ્કરી, બાળકોની ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિઓના આધારે વર્તણૂક સંબંધિત પ્રોફાઈલિંગ, વ્યક્તિગત ડેટાનો ખોટો ઉપયોગ, સાયબર બુલિંગ અને ઉંમર પ્રમાણે યોગ્ય ન હોય તેવા કન્ટેન્ટ સુધી પહોંચવાનો સમાવેશ થાય છે.
હવે આગળ શું થશે?
હાલમાં 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોના સોશિયલ મીડિયા અકાઉન્ટ પર રોક લગાવવાની વાત પ્રસ્તાવિત કાયદાકીય ફેરફાર તરીકે સામે આવી છે. કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં નિયમોમાં ફેરફાર કરીને આવી પાબંદીને કાયદાકીય આધાર આપવાની વાત કરી છે. જો આ ફેરફાર લાગુ થશે તો સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ માટે સગીરોને અકાઉન્ટ રજિસ્ટર કરતા રોકવાની જવાબદારી નક્કી થઈ શકે છે. આ માટે ઉંમરની પુષ્ટિ એટલે કે Age Verification જેવી ટેક્નિકલ વ્યવસ્થા પણ જરૂરી બની શકે છે. હાલ આ મામલો કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં છે. આગળ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પ્રસ્તાવિત નિયમો અને સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશોના આધારે સ્થિતિ સ્પષ્ટ થશે.
આ પણ વાંચો: સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર નિધિ તિવારીના મોત બાદ માતાના ચોંકાવનારા ખુલાસા
