સવાલ 1: જાપાન અને અમેરિકાએ હાલમાં બજારમાં શું અને શા માટે પગલું ભર્યું છે?

જવાબ: ગયા અઠવાડિયે જાપાનીઝ ચલણ ‘યેન’ ડોલર સામે 164ના સ્તરે પહોંચી ગયો હતો, જે છેલ્લા 40 વર્ષનું સૌથી નીચલું સ્તર છે. આ ઝડપી ઘટાડાને નિયંત્રિત કરવા માટે જાપાન અને અમેરિકાએ મળીને ફોરેન એક્સચેન્જ માર્કેટમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો. આ હસ્તક્ષેપનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યેનની અતિશય અસ્થિરતાને રોકવાનો અને કરન્સી સટોડિયાઓને નિયંત્રિત કરવાનો હતો.

છેલ્લા 15 વર્ષમાં, એટલે કે 2011 પછી, આ પહેલીવાર છે જ્યારે જાપાન અને અમેરિકાએ કરન્સી માર્કેટમાં એકસાથે મળીને પગલું ભર્યું છે. આ પહેલા, 2011માં પૂર્વ જાપાનમાં આવેલા ભૂકંપ અને સુનામી પછી, બંને દેશોએ યેનને નબળો પાડવા માટે સંકલિત કાર્યવાહી કરી હતી. આ વખતે ઉદ્દેશ્ય યેનને વધુ પડતો ઘટતો અટકાવવાનો છે.

સવાલ 2: આ હસ્તક્ષેપમાં બંને દેશોએ કેટલી રકમનો ઉપયોગ કર્યો છે?

જવાબ: બેંક ઓફ જાપાનના આંકડા અનુસાર, ટોક્યોએ શુક્રવારના સત્તાવાર સંયુક્ત હસ્તક્ષેપના બરાબર પહેલા, ગુરુવારે ન્યૂયોર્ક બજારમાં યેન ખરીદવા માટે લગભગ 59 અબજ ડોલર વેચ્યા હતા.

અમેરિકાએ સત્તાવાર રીતે તેની ખરીદીની રકમનો ખુલાસો કર્યો નથી, પરંતુ કેબિનેટ બેઠક દરમિયાન અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટની નોટબુકની તસવીર પરથી સંકેત મળ્યો છે, જેના પર લખેલું હતું: “To Do: Buy Japanese Yen $5-10 bil” એટલે કે 5 થી 10 અબજ ડોલરનો યેન ખરીદવો.

મેરીલેન્ડના કેમ્પ ડેવિડમાં 31 જુલાઈ, 2026 ના રોજ એક કેબિનેટ બેઠકમાં ભાગ લેતા અમેરિકી નાણા મંત્રી (ટ્રેઝરી સેક્રેટરી) સ્કોટ બેસેન્ટ સામે રાખેલી એક નોટપેડ પર લખેલું છે: “To Do: Buy Japanese Yen $5-10 bil” (એટલે કે 5 થી 10 અબજ ડોલરના જાપાનીઝ યેન ખરીદવા).

સવાલ 3: આ સંયુક્ત કાર્યવાહી પર અમેરિકા અને જાપાનના અધિકારીઓનું શું કહેવું છે?

જવાબ: જાપાનનું નાણા મંત્રાલય: આ સંયુક્ત કાર્યવાહીથી હાલના મહિનાઓમાં યેનમાં આવેલી અતિશય અસ્થિરતા અને અનિયંત્રિત ચાલને રોકવામાં સફળતા મળી છે.

અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી: સ્કોટ બેસેન્ટે સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં લખ્યું કે આ સંકલિત કાર્યવાહીએ યેનની અનિયંત્રિત ગતિને નિયંત્રિત કરી છે. અમેરિકા, યેનના ભારે અવમૂલ્યનને સુધારવા માટે જાપાનના નાણાકીય અને બજારના પગલાંને સખત સમર્થન આપે છે.

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ: રવિવારે પત્રકારો સાથે વાત કરતા ટ્રમ્પે કહ્યું, “જાપાની ચલણ નબળું પડી રહ્યું હતું અને તેઓ થોડી મદદ ઇચ્છતા હતા. અમે જાપાનની મદદ માટે હંમેશા તૈયાર છીએ.”

સવાલ 4: અમેરિકાને જાપાનની મદદ કરવાથી શું ફાયદો છે?

જવાબ: ઓક્સફોર્ડ ઇકોનોમિક્સમાં જાપાન ઇકોનોમિક્સના પ્રમુખ શિગેટો નાગાઈએ જણાવ્યું કે અમેરિકા આ સંકલિત હસ્તક્ષેપમાં સામેલ થવા માટે સંમત થયું કારણ કે તે તેના પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતમાં છે. જો યેન અને જાપાની સરકારી બોન્ડ્સમાં વેચાણ ચાલુ રહેત, તો તેની અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડત અને વોશિંગ્ટન માટે પણ દેવું લેવાની કિંમત વધી શકતી હતી.

સવાલ 5: આ હસ્તક્ષેપની કરન્સી માર્કેટ પર તાત્કાલિક શું અસર જોવા મળી?

ઉત્તર: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ટિપ્પણીઓ પછી ડોલર 0.2% ઘટીને 157.07 યેન પર આવી ગયો, જે ગયા મહિનાના 164ના રેકોર્ડ નીચલા સ્તર કરતાં ઘણી સારી સ્થિતિ છે.

સવાલ 6: આગળ શું અપેક્ષા છે? શું બંને દેશો ભવિષ્યમાં પણ આવો હસ્તક્ષેપ કરશે?

જવાબ: નિષ્ણાત શિગેતો નાગાઈ અનુસાર, બંને દેશો આગળ પણ સમયાંતરે અટકી-અટકીને અને સંકલિત રીતે હસ્તક્ષેપ ચાલુ રાખી શકે છે. જાપાનના નાણા મંત્રાલય અને અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી બંનેએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જરૂર પડ્યે તેઓ ફરીથી પગલાં ભરવામાં ખચકાશે નહીં.

સવાલ 7: જાપાનીઝ યેન 40 વર્ષના નીચલા સ્તરે શા માટે પહોંચ્યો? તેની પાછળ શું કારણો છે?

જવાબ: 1990ના દાયકાની મંદી પછી જાપાને તેની અર્થવ્યવસ્થાને ગતિ આપવા માટે લાંબા સમય સુધી તેના વ્યાજ દરોને શૂન્ય અથવા નકારાત્મક રાખ્યા હતા. 2024માં જાપાને વ્યાજ દરો વધાર્યા ખરા, પરંતુ તેમ છતાં તે વિશ્વની સરખામણીમાં ઘણા ઓછા રહ્યા.

ઓછા વ્યાજ દરોને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારોએ યેનમાં લોન લઈને તેને વધુ વળતર આપતી કરન્સીમાં રોક્યા. આ ઉપરાંત, જાપાની કંપનીઓનું ભારે વિદેશી રોકાણ અને તેમની વિદેશી કમાણીનું વિદેશમાં જ રહેવું પણ યેન પર ભારે પડ્યું. આનાથી યેન 40 વર્ષના નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો હતો.

સવાલ 8: શું અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધની અસર પણ યેનના ઘટાડા પર પડી?

જવાબ: હા. ઈરાન યુદ્ધે યેનના ઘટાડાને વધુ તેજ બનાવ્યો. કેઇઓ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર સાયુરી શિરાઈ અનુસાર, સંપૂર્ણપણે ઊર્જા આયાત પર નિર્ભર રહેવાને કારણે તેલ-ગેસની વધતી કિંમતોએ જાપાનના વેપાર સંતુલનને બગાડ્યું. આનાથી મોંઘવારી વધી અને યેનની રિકવરી અટકી ગઈ.

સવાલ 9: મજબૂત ડોલર અને નબળા યેનથી બંને દેશોને શું ફાયદો-નુકસાન થઈ રહ્યું હતું?

જવાબ: અમેરિકા માટે: મજબૂત ડોલર અમેરિકન નિકાસને વિદેશી ગ્રાહકો માટે મોંઘી બનાવે છે. તેનું નુકસાન અમેરિકન કંપનીઓને થાય છે.

જાપાન માટે: નબળા યેનથી જાપાની નિકાસકારો અને પ્રવાસીઓને ફાયદો ચોક્કસ થાય છે, પરંતુ જરૂરી સામાનની આયાત મોંઘી થઈ જાય છે, જેનાથી દેશમાં મોંઘવારી વધે છે.

સવાલ 10: શું આ ખરીદીથી યેનની સ્થિતિમાં કાયમી સુધારો આવી શકે છે?

જવાબ: બેંક ઓફ અમેરિકા સિક્યોરિટીઝના શુસુકે યામાદાનું માનવું છે કે કરન્સી માર્કેટમાં આવી ખરીદીથી ફક્ત થોડા સમય માટે જ રાહત મળે છે.

જ્યારે બાર્કલેઝ બેંકના રિપોર્ટ મુજબ, આ સંયુક્ત પગલાની અસર શરૂઆતના દિવસોમાં તો દેખાશે, પરંતુ લાંબા ગાળે યેન પર નીચે જવાનું દબાણ યથાવત રહી શકે છે.

દિવ્ય ભાસ્કરને Google પર મનપસંદ સોર્સ બનાવો