ચીનના વૈજ્ઞાનિકોએ બેટરી ટેક્નોલોજીમાં એક એવો અનોખો પ્રયોગ કર્યો છે, જે આવનારા સમયમાં ઊર્જા સંગ્રહની સ્થિતિ બદલી શકે છે.  ચીનના સંશોધકોએ નવી પાણી આધારિત બેટરી તૈયાર કરી છે, જે લેબોરેટરી પરીક્ષણમાં લગભગ 1,20,000 ચાર્જિંગ સાયકલ સુધી સ્થિર રહી હતી. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, જો તેનો ઉપયોગ ગ્રિડ સ્ટોરેજમાં કરવામાં આવે તો તે સૈદ્ધાંતિક રીતે લગભગ 300 વર્ષ સુધી કામ કરી શકે છે.

મીડિયા રિપોર્ટ અનુસાર, આ એવી બેટરી નથી કે જેમાં માત્ર પાણી ભરીને તેને ચલાવી શકાય. તેને Aqueous Battery કહેવામાં આવી રહી છે, જેમાં પાણી આધારિત ઇલેક્ટ્રોલાઇટનો ઉપયોગ થાય છે. આ સંશોધનમાં વૈજ્ઞાનિકોએ મેગ્નેશિયમ અને કેલ્શિયમના ન્યૂટ્રલ સોલ્ટ ધરાવતો ઇલેક્ટ્રોલાઇટ તૈયાર કર્યો છે, જેનું pH લગભગ 7 રાખવામાં આવ્યું છે. તેનાથી બેટરીની અંદર થતી કાટ લાગવાની પ્રક્રિયાને ઘટાડવામાં મદદ મળે છે.

1.2 લાખ ચાર્જિંગ સાયકલનો દાવો

આ ડિઝાઇનમાં ખાસ **Covalent Organic Polymer (COP)**નો નેગેટિવ ઇલેક્ટ્રોડ તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોએ અલગ-અલગ પોલિમર સ્ટ્રક્ચરની તપાસ કર્યા બાદ Hex TADD COP પસંદ કર્યો. પોઝિટિવ ઇલેક્ટ્રોડ માટે Prussian Blue Analogનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.

આ બેટરીની સૌથી મોટી ખાસિયત તેની લાંબી સાયકલ લાઇફ છે. પરીક્ષણ દરમિયાન તે લગભગ 1,20,000 ચાર્જ-ડિસ્ચાર્જ સાયકલ સુધી સ્થિર રહી હતી. સરખામણી માટે, સામાન્ય રિચાર્જેબલ બેટરીની ક્ષમતા સમય જતાં ઘટવા લાગે છે.

સંશોધનમાં આપવામાં આવેલા હિસાબ પ્રમાણે, જો બેટરીને ગ્રિડ સ્ટોરેજમાં સરેરાશ દરરોજ લગભગ 1.1 સાયકલ ચલાવવામાં આવે તો 1,20,000 સાયકલ લગભગ 300 વર્ષ જેટલા થઈ શકે છે. જોકે, 300 વર્ષનો આ આંકડો વાસ્તવિક દુનિયામાં કોઈ બેટરી 300 વર્ષ સુધી ચાલશે તેની ગેરંટી નથી. આ સાયકલ પરીક્ષણ અને ઉપયોગના દરના આધારે કરવામાં આવેલો સૈદ્ધાંતિક અંદાજ છે.

પર્યાવરણ માટે પણ કેમ મહત્વપૂર્ણ?

આ ટેક્નોલોજીનો બીજો ફાયદો તેની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો છે. સંશોધકોએ જે ન્યૂટ્રલ ઇલેક્ટ્રોલાઇટનો ઉપયોગ કર્યો છે, તે ઝેરી ન હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. તેને ટોફુ બનાવવામાં ઉપયોગમાં લેવાતા બ્રાઇન જેવા ખનિજો સાથે જોડવામાં આવ્યો છે. તેનાથી બેટરીના નિકાલ સાથે જોડાયેલી પર્યાવરણની ચિંતાઓ ઘટી શકે છે.

આ ઉપરાંત, પાણી આધારિત બેટરીમાં લિથિયમ-આયન બેટરીની સરખામણીએ આગ લાગવાનું જોખમ પણ ઓછું રહે છે. આ કારણે મોટા પાયે ઊર્જા સંગ્રહ માટે આ ટેક્નોલોજી ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

શું આ સ્માર્ટફોનની બેટરીને બદલી દેશે?

હાલમાં એવું કહેવું ઉતાવળભર્યું રહેશે. આ ટેક્નોલોજી સામે સૌથી મોટો પડકાર Energy Density છે. પાણી આધારિત બેટરી લાંબા સમયથી સુરક્ષા અને ઓછા ખર્ચ માટે આકર્ષક રહી છે, પરંતુ પોર્ટેબલ ડિવાઇસમાં જરૂરી વધુ ઊર્જાને ઓછા વજન અને ઓછી જગ્યામાં સંગ્રહિત કરવી હજુ પણ એક મોટો પડકાર છે.