ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. આ દરમિયાન એક રસપ્રદ સમાચાર સામે આવ્યા છે. ઈરાનને પરમાણુ અપ્રસાર સંધિ (NPT)ના ઉપાધ્યક્ષ તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે. આ નિર્ણય ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ચાલી રહેલી NPTની 11મી રિવ્યુ કોન્ફરન્સમાં લેવામાં આવ્યો હતો. આ કોન્ફરન્સ 5 વર્ષમાં એકવાર યોજાય છે. સંમેલનના અધ્યક્ષ અને વિયેતનામના રાજદૂત દો હુંગ વિયેતે જણાવ્યું કે ઈરાનનું નામ ‘બિનજોડાણવાદી દેશોના જૂથ’ તરફથી આવ્યું હતું. આ જૂથમાં ભારત સહિત 100થી વધુ દેશો છે. અમેરિકાના એક અધિકારી ક્રિસ્ટોફર યેઓએ તેને NPT માટે અપમાન ગણાવ્યું. તેમનું કહેવું છે કે ઈરાન લાંબા સમયથી પરમાણુ હથિયારો બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં તેને આ સંગઠનનું મહત્વનું પદ આપવું યોગ્ય નથી. બીજી તરફ, ઈરાને આ આરોપોને ફગાવી દીધા. ઈરાને કહ્યું કે અમેરિકા, જે પોતે પરમાણુ હથિયારોનો ઉપયોગ કરી ચૂક્યું છે અને સતત પોતાના હથિયારો વધારી રહ્યું છે, તેને બીજાને શીખવવાનો કોઈ અધિકાર નથી. NPT કેવી રીતે કામ કરે છે પરમાણુ અપ્રસાર સંધિ 1970માં લાગુ થઈ હતી. આ દુનિયામાં પરમાણુ હથિયારોને ફેલાતા રોકવા માટેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યવસ્થા માનવામાં આવે છે. આ સંધિનો એક સીધો સોદો છે, જે દેશો પાસે પરમાણુ હથિયારો નથી, તેઓ તેને બનાવશે નહીં અને જેમની પાસે છે, તેઓ ધીમે ધીમે તેને ખતમ કરશે. તેના બદલામાં, તમામ દેશોને શાંતિપૂર્ણ પરમાણુ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર મળે છે. આ સંધિ 1968 માં શરૂ થઈ અને 1970 થી લાગુ થઈ. આજે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના 195 માંથી 191 દેશો આ સંધિનો ભાગ છે. ભારત, પાકિસ્તાન, ઇઝરાયલ અને દક્ષિણ સુદાન તેમાં સામેલ નથી. 5 દેશોને સત્તાવાર પરમાણુ શક્તિ માનવામાં આવ્યા છે. અમેરિકા, રશિયા, ચીન, બ્રિટન અને ફ્રાન્સ. બાકીના તમામ દેશોને પરમાણુ હથિયારો બનાવવાની મંજૂરી નથી. આ સંધિ ત્રણ બાબતો પર આધારિત છે- 1. પરમાણુ હથિયારોનો ફેલાવો ન થાય 2. હથિયારો ઘટાડવામાં આવે 3. શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગ થાય આ બધી બાબતોનું નિરીક્ષણ પરમાણુ ઊર્જા નિરીક્ષણ સંગઠન (IAEA) કરે છે. NPTનો બીજો ઉદ્દેશ્ય નિષ્ફળ થઈ રહ્યો છે સમસ્યા એ છે કે સંધિનો શાંતિપૂર્ણ ઉપયોગનો ભાગ તો બરાબર ચાલી રહ્યો છે પરંતુ હથિયારો ઘટાડવાનો ભાગ લગભગ નિષ્ફળ માનવામાં આવી રહ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે મોટા દેશો તેમના પરમાણુ હથિયારો ઘટાડવાને બદલે તેમને વધુ આધુનિક બનાવી રહ્યા છે, ખાસ કરીને ચીન. સાથે જ, કેટલાકનું કહેવું છે કે નિયમો બધા દેશો પર સમાન રીતે લાગુ પડતા નથી, જેના કારણે નાના દેશોમાં નારાજગી વધી રહી છે. જ્યારે ચાર દેશો (ભારત, પાકિસ્તાન, ઇઝરાયલ અને દક્ષિણ સુદાન) શરૂઆતથી જ આ સંધિનો ભાગ બન્યા નથી. ઉત્તર કોરિયા પહેલા તેમાં સામેલ હતું, પરંતુ 2003માં તે બહાર નીકળી ગયું અને પછીથી પરમાણુ પરીક્ષણો પણ કર્યા. હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ઇઝરાયલ NPTમાં નથી, તેમ છતાં તેની પાસે પરમાણુ હથિયારો છે અને તે એક એવા દેશ (ઈરાન) પર હુમલો કરી રહ્યું છે જે NPTનો સભ્ય છે. ભારત અને પાકિસ્તાને 1998માં પરમાણુ પરીક્ષણ કર્યું હતું. ઇઝરાયલ પાસે પણ પરમાણુ હથિયારો હોવાનું મનાય છે, પરંતુ તે ખુલ્લેઆમ સ્વીકારતું નથી અને NPTમાં પણ સામેલ નથી. ઈરાન NPTનો શરૂઆતનો સભ્ય, હવે પરમાણુ હથિયારો બનાવવાનો આરોપ ઈરાને 1968માં જ આ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, પરંતુ 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પછી તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ વિવાદોમાં આવી ગયો. જોકે ઈરાન હજુ પણ NPTનો ભાગ છે, પરંતુ તેના પર સતત આરોપો લાગતા રહ્યા છે કે તે તેના નિયમોની ભાવનાનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યું છે. ઈરાને યુરેનિયમને 60% સુધી સમૃદ્ધ કર્યું છે, જ્યારે સામાન્ય ઊર્જા માટે 3 થી 5% જ પૂરતું હોય છે. ઈરાન હંમેશા કહેતું રહ્યું છે કે તે પરમાણુ હથિયારો બનાવી રહ્યું નથી, પરંતુ અગાઉના અહેવાલોમાં અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓએ સંકેત આપ્યા હતા કે 2003 સુધીમાં તેણે હથિયાર કાર્યક્રમ પર કામ કર્યું હતું. આ જ કારણે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન વિરુદ્ધ કડક વલણ અપનાવ્યું અને પરિસ્થિતિ યુદ્ધ સુધી પહોંચી ગઈ.