યુરોપ આ દિવસોમાં રેકોર્ડબ્રેક હીટવેવની ઝપેટમાં છે. ફ્રાન્સમાં ભીષણ ગરમીથી લગભગ 1,000 લોકોના મોત થયા છે. હેલ્થ એજન્સીએ રવિવારે જણાવ્યું કે આ મોત 24 જૂનથી 27 જૂન વચ્ચે થયા હતા. વધારાના મૃત્યુનો અર્થ એ છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં થયેલા સરેરાશ મૃત્યુની સરખામણીમાં આ વખતે લગભગ 1000 લોકો વધુ મૃત્યુ પામ્યા છે. જોકે, સરકારે ન તો છેલ્લી વખત કે ન તો આ વખતનો કોઈ ચોક્કસ આંકડો આપ્યો છે. અધિકારીઓના મતે મૃત્યુ પામેલા લોકોમાં 85% વૃદ્ધો છે. સૌથી વધુ મોત ઘરોમાં થયા. ખાસ કરીને રાજધાની પેરિસ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં આવા કિસ્સાઓ વધુ જોવા મળ્યા. જ્યારે, જર્મની, સ્પેન, બ્રિટન, ડેનમાર્ક, ઇટાલી અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ સહિત 16 દેશોમાં તાપમાને દાયકાઓ જૂના રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે. ન્યૂઝ એજન્સી AFPના અંદાજ મુજબ, રવિવારે યુરોપના લગભગ 19.1 કરોડ લોકોને 35 ડિગ્રી સેલ્સિયસ કે તેથી વધુ તાપમાનનો સામનો કરવો પડ્યો. ક્યાંક રસ્તાઓ પીગળી રહ્યા છે, ક્યાંક શાળાઓ બંધ કરવી પડી છે, તો ક્યાંક જંગલોમાં ભીષણ આગ ભભૂકી ઉઠી છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે યુરોપનું તાપમાન દુનિયાના સરેરાશ તાપમાનની સરખામણીમાં વધુ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. યુરોપિયન દેશોમાં ગરમીની સ્થિતિ બ્રિટન: જૂનમાં ગરમીનો 50 વર્ષ જૂનો રેકોર્ડ 3 વાર તૂટ્યો બ્રિટનના ઇતિહાસમાં પહેલીવાર સતત ત્રણ દિવસ સુધી ‘રેડ વોર્નિંગ’ જાહેર કરવી પડી છે. બ્રિટનમાં જૂન મહિનાનો 50 વર્ષ જૂનો અગાઉનો રેકોર્ડ (35.6°C) આ અઠવાડિયે સતત ત્રણ દિવસ તૂટ્યો છે. દક્ષિણ ઇંગ્લેન્ડમાં તાપમાન 36.4 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું છે, જે આ જૂનનો નવો રેકોર્ડ છે. બ્રિટનના ઇતિહાસનું સૌથી વધુ તાપમાન 40.3 ડિગ્રી સેલ્સિયસ છે, જે જુલાઈ 2022માં નોંધાયું હતું. એવું માનવામાં આવે છે કે આ વર્ષે તે તૂટી શકે છે. ગરમીના કારણે વીજળીની માગ 45 વર્ષમાં સૌથી વધુ થઈ ગઈ છે. હીટ સ્ટ્રોક, ડિહાઇડ્રેશન અને શ્વાસની તકલીફના દર્દીઓની સંખ્યા અચાનક ખૂબ વધી ગઈ છે. તેના કારણે ઘણી મોટી હોસ્પિટલોને ઇમરજન્સી જાહેર કરવી પડી છે. સમગ્ર બ્રિટનમાં 1,000થી વધુ શાળાઓ બંધ કરવી પડી છે. કોંક્રિટ અને જૂની ટેકનોલોજીથી બનેલી ક્લાસરૂમની ઇમારતો એટલી ગરમ થઈ ગઈ છે કે બાળકો અને શિક્ષકોનું ત્યાં બેસવું અશક્ય બની ગયું છે. અત્યંત ઊંચા તાપમાનને કારણે લોખંડના રેલવે પાટા ફેલાઈ રહ્યા છે અને તેમના વળી જવાનો ખતરો વધી ગયો છે. તેને કારણે ટ્રેનોની ગતિ પર સ્પીડ લિમિટ (60 માઇલ પ્રતિ કલાક) લાદવામાં આવી છે. બ્રિટનના ઘણા વિસ્તારોમાં પાઇપ દ્વારા બગીચાઓ અને કાર પર પાણી નાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. સ્પેન: યુરોપમાં સૌથી વધુ ગરમી, 45 ડિગ્રીને પાર પહોંચ્યો પારો સ્પેન હાલમાં સમગ્ર યુરોપમાં સૌથી વધુ ગરમીનો સામનો કરી રહ્યું છે. સ્પેનના એન્ડુજારમાં તાપમાન 45.1 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું છે. જ્યારે ઉત્તરી શહેર બિલબાઓમાં જૂનનો સર્વકાલીન રેકોર્ડ તૂટ્યો અને પારો 42.7°C નોંધાયો. છેલ્લા 4 દિવસમાં ગરમીના કારણે દેશમાં 200થી વધુ લોકોના જીવ ગયા છે. અત્યંત દુષ્કાળ અને ભીષણ ગરમીના કારણે સ્પેનના જંગલોમાં ભયંકર આગ ભભૂકી ઉઠી છે. ફાયર વિભાગ ચોવીસ કલાક આગ બુઝાવવામાં વ્યસ્ત છે, અને ઘણા નગરોને ખાલી કરાવવા પડ્યા છે. જર્મની: 41.5 ડિગ્રી તાપમાન- ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ ગરમી પૂર્વ જર્મનીના ડ્રેવિટ્ઝમાં શનિવારે તાપમાન 41.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું. આ જર્મનીના ઇતિહાસનું અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ તાપમાન છે. જ્યારે, કુબશુટ્સ શહેરમાં રાત્રિનું તાપમાન 29.4 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી નીચે ગયું નહીં. લગભગ 150 વર્ષ પહેલાં રેકોર્ડ શરૂ થયા પછી આ દેશની સૌથી ગરમ રાત રહી. ગરમી એટલી ભયંકર છે કે જર્મનીમાં ઘણા હાઈવેના રસ્તાઓ પીગળવા અને તૂટવા લાગ્યા છે, જેના કારણે તેમને બંધ કરવા પડ્યા છે. જર્મનીમાં ઘણા સ્પોર્ટ્સ ઇવેન્ટ્સ, મ્યુઝિક ફેસ્ટિવલ્સ અને કોન્સર્ટ્સને સુરક્ષાના કારણોસર રદ અથવા મુલતવી રાખવા પડ્યા છે. ડેનમાર્ક: ઠંડા દેશમાં તાપમાન 37 ડિગ્રી સેલ્સિયસ પહોંચ્યું જર્મનીનો પાડોશી ડેનમાર્ક ઠંડા દેશ તરીકે ઓળખાય છે. ત્યાં પણ આ વખતે એવી ગરમી પડી છે જે ઇતિહાસમાં ક્યારેય જોવા મળી નથી. શનિવારે તાપમાન 37 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું. ડેનમાર્કમાં 1874 થી રેકોર્ડ રાખવાનું શરૂ થયું હતું. ત્યારથી આ સૌથી વધુ તાપમાન છે. આ પહેલા ઓગસ્ટ 1975માં સૌથી વધુ 36.4°C ગરમી પડી હતી. ડેનમાર્કના રસ્તા પીગળવા લાગ્યા છે. આ કારણે ત્યાં ભારે વાહનોની અવરજવર પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. ગરમીથી બચવા માટે કોપનહેગનના પ્રખ્યાત અમાગર બીચ અને દેશના અન્ય દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં લાખોની સંખ્યામાં સ્થાનિક લોકો અને પ્રવાસીઓ ઉમટી પડ્યા. પરંતુ સ્થિતિ એવી હતી કે ઠંડા પાણીમાં નહાવા અને ગરમીથી બચવા માટે બીચ પર પગ મૂકવાની પણ જગ્યા બચી ન હતી. ફ્રાન્સ: ઇતિહાસનો સૌથી ગરમ દિવસ, તાપમાન 44.3 ડિગ્રી પહોંચ્યું ફ્રાન્સના પિસોસ શહેરમાં તાપમાન 44.3 ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું. જ્યારે રાષ્ટ્રીય સ્તરે સરેરાશ તાપમાન 30°C ને પાર કરી ગયું, જે રેકોર્ડમાં ફ્રાન્સનો સૌથી ગરમ દિવસ રહ્યો. અહીં રાત્રિનું તાપમાન પણ સરેરાશ 22°C થી નીચે ગયું નહીં. ગરમીને કારણે પાટા ફેલાઈ જવાથી ટ્રેનો રોકવી પડી છે અને વીજળી ગ્રીડ ઠપ થવાથી 50,000 ઘરો વીજળી વિનાના રહ્યા છે. ફ્રાન્સમાં સરકારે જાહેર સ્થળોએ દારૂ પીવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. ભીષણ ગરમીને કારણે 1,350 થી વધુ શાળાઓ બંધ કરી દેવામાં આવી છે. ગરમીને કારણે સરકારે ‘ફેત દ લા મ્યુઝિક’ નામના વાર્ષિક મ્યુઝિક ફેસ્ટિવલ દરમિયાન જાહેર સ્થળોએ દારૂ પીવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. ઇટાલી: 18 શહેરોમાં રેડ એલર્ટ, પો નદીમાં દુષ્કાળનો ખતરો ઇટાલીમાં ગરમી સતત વધી રહી છે. સરકારે રોમ, મિલાન, વેનિસ, ફ્લોરેન્સ અને ટ્યુરિન સહિત 18 શહેરોમાં સૌથી ઊંચું રેડ હીટ એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. ભીષણ ગરમીના કારણે દેશની સૌથી લાંબી પો નદીનું જળસ્તર ઝડપથી ઘટી રહ્યું છે. આ કારણે સમુદ્રનું ખારું પાણી નદીમાં પ્રવેશવા લાગ્યું છે, જેનાથી ખેતી અને પીવાના પાણી પર ખતરો વધી ગયો છે. સરકારે ઘણા વિસ્તારોમાં લોકોને બપોરના સમયે બહાર ન નીકળવાની સલાહ આપી છે અને કામકાજના સમયમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. ચેક રિપબ્લિક: 40 ડિગ્રીનો ઐતિહાસિક આંકડો પાર હીટવેવે ચેક રિપબ્લિકને પણ છોડ્યું નથી. શનિવારે દેશના ડોક્સની શહેરમાં તાપમાન 40.6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું. આ પહેલા દેશનો રાષ્ટ્રીય ઓલ-ટાઇમ રેકોર્ડ 40.4°C હતો, જે લગભગ 14 વર્ષ પહેલાં 20 ઓગસ્ટ 2012ના રોજ ડોબ્રિચોવાઇસ શહેરમાં નોંધાયો હતો. હવામાન વિભાગે સમગ્ર દેશ માટે ઉચ્ચતમ સ્તરનું રેડ એલર્ટ જાહેર કર્યું છે અને લોકોને બપોરના સમયે ઘરોમાંથી બહાર ન નીકળવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ: જૂનનો સૌથી ગરમ દિવસ નોંધાયો સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના બાસેલ શહેરમાં તાપમાન 38.8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું. આ દેશના ઇતિહાસમાં જૂન મહિનાનું સૌથી વધુ તાપમાન છે. ભીષણ ગરમીને કારણે ગ્લેશિયર ઝડપથી પીગળી રહ્યા છે. વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે આ વર્ષે ગ્લેશિયરોનું બરફનું નુકસાન રેકોર્ડ સમય પહેલાં શરૂ થઈ ગયું છે. પોલેન્ડ: 100 વર્ષ જૂનો તાપમાનનો રેકોર્ડ તૂટવાની આશંકા પોલેન્ડમાં પણ રેકોર્ડતોડ ગરમી પડી રહી છે. હવામાન વિભાગે દેશના ઘણા ભાગોમાં તાપમાન 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર જવાની આગાહી કરી છે. જો આવું થશે તો 1921માં બનેલો 40.2°Cનો રાષ્ટ્રીય રેકોર્ડ તૂટી જશે. સરકારે સ્વાસ્થ્ય ચેતવણી જાહેર કરી છે અને લોકોને બપોરે બહાર નીકળવાનું ટાળવાની સલાહ આપી છે. ઘણા શહેરોમાં કૂલિંગ સેન્ટર ખોલવામાં આવ્યા છે. પોર્ટુગલ: 40 ડિગ્રીથી ઉપર તાપમાન, જંગલોમાં આગનો ખતરો પોર્ટુગલમાં પણ તાપમાન સતત 40 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર રહ્યું છે. દેશના ઘણા વિસ્તારોમાં રેડ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. ભીષણ ગરમી અને દુષ્કાળને કારણે જંગલોમાં આગ લાગવાનું જોખમ ઘણું વધી ગયું છે. ફાયર વિભાગને હાઈ એલર્ટ પર રાખવામાં આવ્યું છે અને લોકોને જંગલોમાં આગ સળગાવવા અથવા બાર્બેક્યુ કરવાથી બચવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે. 40°C ભારતમાં સામાન્ય કેમ છે? યુરોપમાં તે આપત્તિ કેવી રીતે બની જાય છે? ભારતમાં તાપમાન 43°C પહોંચે છે, ત્યારે લોકો તેને મે-જૂનની સામાન્ય ગરમી માનીને માથા પર ગમછો ઓઢે છે અને આમ પના પીતા કામ પર નીકળી જાય છે. પરંતુ જ્યારે આ જ તાપમાન યુરોપમાં 40°C પાર કરે છે, ત્યારે ત્યાં રેડ એલર્ટ જાહેર થઈ જાય છે, ટ્રેનો અટકી જાય છે અને તેને ‘રાષ્ટ્રીય આપત્તિ’ જાહેર કરવામાં આવે છે. તેની પાછળ કોઈ એક કારણ નથી, પરંતુ ભૂગોળ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને માનવ શરીરની આદતનું એક સંપૂર્ણ વિજ્ઞાન છે. i. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ફરક યુરોપ: ઘરો અને ઇમારતો ગરમીને અંદર રોકવા માટે બનાવવામાં આવે છે, જેથી શિયાળામાં ઓછી હીટિંગની જરૂર પડે. જ્યારે ત્યાં ગરમી પડે છે, ત્યારે આ ઘરો ‘ઓવન’ની જેમ કામ કરવા લાગે છે. ગરમી અંદર તો આવી જાય છે, પણ બહાર નીકળી શકતી નથી. ભારત: ઘરો એવી રીતે બનાવવામાં આવે છે કે હવાનું ક્રોસ-વેન્ટિલેશન થઈ શકે. ઊંચી છત, ટાઇલ્સના ફ્લોર અને ખુલ્લી બારીઓ ગરમીને રોકવાને બદલે તેને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. ii. માનવ શરીરની આદત ભારત: આપણા શરીરને બાળપણથી જ ઊંચા તાપમાન સહન કરવાની આદત હોય છે. ભારતના લોકોનું ‘થર્મોરેગ્યુલેશન સિસ્ટમ’ (શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતા) સારું છે. ભારતના લોકોનું શરીર વધુ ગરમીમાં પરસેવો પાડવા લાગે છે જેનાથી શરીર તરત ઠંડું થઈ જાય છે. યુરોપ: યુરોપના લોકોનું શરીર ઓછા તાપમાનનું આદી હોય છે. જ્યારે અચાનક તાપમાન 40°C પહોંચે છે, ત્યારે તેમનું શરીર આ આંચકાને સહન કરી શકતું નથી. તેનાથી હીટ સ્ટ્રોક, ડિહાઇડ્રેશન અને ઓર્ગન ફેલિયરનો ખતરો ખૂબ ઝડપથી વધે છે. iii. ભેજનો તફાવત ગરમી માત્ર તાપમાનથી નહીં, પરંતુ હવામાં રહેલા ભેજથી નક્કી થાય છે. ભારતમાં મે અને જૂનની સૂકી ગરમીમાં પરસેવો ઝડપથી સુકાઈ જાય છે, જેનાથી શરીરનું તાપમાન ઓછું થવામાં મદદ મળે છે. યુરોપમાં જ્યારે ગરમી પડે છે, ત્યારે હવામાં ભેજ ખૂબ વધારે હોય છે. ઉમસના કારણે શરીરનો પરસેવો સુકાઈ શકતો નથી, જેનાથી શરીર પોતાને ઠંડુ કરી શકતું નથી. ત્યાં 40°C તાપમાન 45°C કે તેથી વધુ જેવું અનુભવાય છે.