મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) એ શાહરૂખ ખાન, અજય દેવગણ અને ટાઈગર શ્રોફને કારણદર્શક નોટિસ જારી કરી છે. FDAનો આરોપ છે કે ‘વિમલ ઇલાયચી’ની જાહેરાતથી રાજ્યમાં પ્રતિબંધિત ‘વિમલ પાન મસાલા’નો પરોક્ષ પ્રચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. ન્યૂઝ એજન્સી PTI અનુસાર, FDAએ 11 ઑગસ્ટે ત્રણેયને નોટિસ મોકલીને જાહેરાતમાં તેમની ભૂમિકા અંગે 15 દિવસમાં જવાબ અને સ્પષ્ટતા માગી છે. શાહરૂખ ખાનને બાંદ્રા સ્થિત તેમના ઘર ‘મન્નત’, અજય દેવગણને જુહુ સ્થિત આવાસ અને ટાઈગર શ્રોફને તેમની પ્રોડક્શન કંપની ‘ટાઈગર શ્રોફ પ્રોડક્શન્સ એલએલપી’ના સરનામે નોટિસ મોકલવામાં આવી છે. નોટિસમાં શું કહેવામાં આવ્યું? FDAનું કહેવું છે કે જાહેરાતમાં ‘વિમલ’ નામ, પ્રોડક્ટ અને ડાયલોગનો ઉપયોગ એવી રીતે કરવામાં આવ્યો છે કે તેનાથી ‘વિમલ’ બ્રાન્ડનો પ્રચાર થતો દેખાય છે. જેમ કે ‘વિમલ’ બ્રાન્ડ પાન મસાલા સાથે પણ સંકળાયેલી છે, તેથી FDAને શંકા છે કે જાહેરાત દ્વારા પ્રતિબંધિત પાન મસાલાનો પરોક્ષ પ્રચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. તમાકુ અને ગુટખા નેટવર્ક પર મકોકા (MCOCA)ની તૈયારી મહારાષ્ટ્રમાં તમાકુ કે નિકોટિનયુક્ત ગુટખા અને પાન મસાલા પર 2012થી પ્રતિબંધ છે. આ પ્રતિબંધ દર વર્ષે લંબાવવામાં આવે છે. હાલનો પ્રતિબંધ 13 જુલાઈ 2026થી એક વર્ષ માટે લાગુ છે. આ અંતર્ગત પાન મસાલા બનાવવા, રાખવા, લાવવા-લઈ જવા અને વેચવા પર પ્રતિબંધ છે. આ કાયદાને દર વર્ષે રિન્યુ કરવામાં આવે છે. તાજેતરમાં 13 જુલાઈ 2026ના રોજ આ પ્રતિબંધની અવધિ ફરી લંબાવવામાં આવી છે. FDA કમિશનર તુકારામ મુંઢેએ 12 જૂને અધિકારીઓને નિર્દેશ આપ્યા હતા કે સંગઠિત ગુટખા અને તમાકુ નેટવર્કના કેસોમાં પોલીસ સાથે મળીને ‘મકોકા’ (MCOCA – મહારાષ્ટ્ર સંગઠિત અપરાધ નિયંત્રણ અધિનિયમ) હેઠળ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે. સરોગેટ જાહેરાત ખોટી નથી, પરંતુ પાન મસાલા પર પ્રતિબંધ હોવાથી નોટિસ આ પ્રકારની જાહેરાતને સરોગેટ જાહેરાત કહેવાય છે. એનો અર્થ એ છે કે કોઈપણ પ્રોડક્ટની સીધી જાહેરાત ન કરીને, તે જ બ્રાન્ડના બીજા પ્રોડક્ટની જાહેરાત કરવી. જેમ કે પાન મસાલા બ્રાન્ડની ઇલાયચીની જાહેરાત. આ જાહેરાત પોતાની રીતે ખોટી નથી. પરંતુ મહારાષ્ટ્રમાં પાન મસાલા પર પ્રતિબંધ છે. FDAનું કહેવું છે કે આ કારણોસર રાજ્યમાં પાન મસાલાનો પરોક્ષ પ્રચાર પણ કરી શકાતો નથી. 2 મહિનામાં ₹15 કરોડનો માલ જપ્ત, 701 લોકોની ધરપકડ મહારાષ્ટ્રમાં પ્રતિબંધિત ગુટખા અને પાન મસાલા વિરુદ્ધ અભિયાન તેજ કરવામાં આવ્યું છે. 25 મેથી 31 જુલાઈ વચ્ચે FDAના આંકડા: વિમલ ઇલાયચીનું અભિયાન પહેલા પણ વિવાદોમાં રહ્યું છે વિમલ ઇલાયચીની જાહેરાત પર પહેલા પણ કાનૂની અને નિયમનકારી સવાલો ઉભા થયા છે: 2018માં નોટિસ: ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ હેલ્થ સર્વિસિસ દ્વારા સિગારેટ અને અન્ય તમાકુ ઉત્પાદન અધિનિયમ (COTPA, 2003) હેઠળ વિમલ ઇલાયચીનો પ્રચાર કરતી કંપની ‘વિષ્ણુ પાઉચ પેકેજિંગ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ’ને નોટિસ મોકલવામાં આવી હતી. કંપનીની દલીલ: કંપનીએ કોર્ટમાં જણાવ્યું કે તે ઘરેલુ બજારમાં ‘વિમલ’ બ્રાન્ડ નામથી તમાકુ ઉત્પાદનો બનાવતી નથી. જાન્યુઆરી 2024માં હાઈકોર્ટનો નિર્ણય: દિલ્હી હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટના તે આદેશને યથાવત રાખ્યો, જેમાં કંપનીને તમાકુ વગરના ઉત્પાદનોની જાહેરાત કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. કોર્ટે કહ્યું હતું કે જ્યાં સુધી કોઈ ઉત્પાદન પર બંધારણીય કે કાનૂની પ્રતિબંધ ન હોય, ત્યાં સુધી તમાકુ-રહિત પાન મસાલાનો વેપાર કરવો એ કંપનીનો મૂળભૂત અધિકાર છે.