અમેરિકા હવે ભારતનો સૌથી મોટો LPG સપ્લાયર બની ગયો છે. હોર્મુઝ સંકટ પછી ભારતની જરૂરિયાતની લગભગ 67% કુકિંગ ગેસ એટલે કે LPG અમેરિકાથી જ આવી રહી છે. કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ અને પ્રાકૃતિક ગેસ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ કન્ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન ઇન્ડસ્ટ્રી (CII)ના કાર્યક્રમમાં શુક્રવારે આ વાત કહી છે. મિડલ ઇસ્ટ સંકટ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સપ્લાય પ્રભાવિત થયા પછી ભારતની એનર્જી સિક્યોરિટી પોલિસીમાં આ બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. જ્યારે ઇક્વિરસ સિક્યોરિટીઝના રિપોર્ટ મુજબ, અમેરિકા કતારને પાછળ છોડીને ભારતનો સૌથી મોટો લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) સપ્લાયર પણ બની ગયો છે. મેથી જુલાઈ 2026 દરમિયાન કતારથી ભારતને LNGની આયાત 91% ઘટી છે, જ્યારે અમેરિકાથી સપ્લાયમાં 253%નો વધારો નોંધાયો છે. મે-જુલાઈમાં ભારતે 7.08 મિલિયન ટન LNG મંગાવ્યો ઇક્વિરસ સિક્યોરિટીઝના રિપોર્ટ અનુસાર, મેથી જુલાઈ 2026ના ત્રણ મહિનામાં ભારતે કુલ 7.08 મિલિયન ટન (MT) LNGની આયાત કરી. આ ગયા વર્ષના આ જ સમયગાળાની સરખામણીમાં 15% વધુ છે. ભારતની LNG આયાત હવે કતારથી ઘટીને અમેરિકા, આફ્રિકા અને બિન-કતારી મિડલ ઈસ્ટના સપ્લાયર્સ તરફ ઝડપથી શિફ્ટ થઈ છે. ઓમાનથી સપ્લાયમાં 341%નો સૌથી ઝડપી વધારો મે-જુલાઈના સમયગાળા દરમિયાન અમેરિકાએ 2.19 મિલિયન ટન LNG સપ્લાય કરી અને ભારતનો સૌથી મોટો સપ્લાયર બન્યો. ત્યારબાદ નાઇજીરીયા 1.31 મિલિયન ટન સાથે બીજા સ્થાને રહ્યું. ઓમાનથી સપ્લાયમાં સૌથી ઝડપી 341%ની વૃદ્ધિ નોંધાઈ. કતારથી સપ્લાય ઘટીને માત્ર 0.23 મિલિયન ટન રહી ગઈ, જે વાર્ષિક ધોરણે 91%નો ઘટાડો છે. દેશમાં ગેસની કુલ માગ 197 mmscmd પર પહોંચી રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતમાં નેચરલ ગેસના વપરાશમાં સુધારો થયો છે. જૂન મહિનામાં કુલ ગેસની માગ વધીને દરરોજ 197 મિલિયન મેટ્રિક સ્ટાન્ડર્ડ ક્યુબિક મીટર (mmscmd) થઈ ગઈ, જે પાછલા મહિનાની સરખામણીમાં 7% અને પાછલા વર્ષ કરતાં 2% વધુ છે. પાવર સેક્ટર સિવાય ગેસની માગ 176 mmscmd રહી, જે સંકટ પહેલાના સ્તરની નજીક છે. LNGનો વપરાશ મે મહિનાથી 13% અને પાછલા વર્ષથી 10% વધીને 110 mmscmd થયો, જ્યારે ઘરેલું ગેસનો વપરાશ 87 mmscmd પર સ્થિર રહ્યો. આ સાથે ભારતની ગેસ આયાત નિર્ભરતા 56% નોંધાઈ. સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સેક્ટર સૌથી મોટો ગ્રાહક ક્ષેત્રવાર વપરાશની વાત કરીએ તો, 58 mmscmd માગ સાથે સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન (CGD) સૌથી મોટો ગ્રાહક રહ્યો. ત્યારબાદ ફર્ટિલાઇઝર સેક્ટરમાં 55 mmscmd અને અન્ય ઉદ્યોગોમાં 41 mmscmd ગેસનો વપરાશ થયો. પાવર સેક્ટરમાંથી ગેસની માગ સુધરીને 21 mmscmd થઈ, રિફાઇનરી સેક્ટરે 15 mmscmd નો વપરાશ કર્યો અને પેટ્રોકેમિકલ સેક્ટરની માંગ 7 mmscmd રહી, જોકે તે પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં હજુ પણ 48% ઓછી છે. વૈશ્વિક બજારમાં સ્પોટ ભાવ $20થી ઉપર, જુલાઈમાં પણ મજબૂત રહેશે માગ વૈશ્વિક સ્તરે ઊંચી કિંમતો હોવા છતાં ભારતની LNG આયાત મજબૂત રહી. મે મહિનામાં 2.4 મિલિયન ટન અને જૂનમાં 2.3 મિલિયન ટન LNG બર્થ અરાઇવલ્સ નોંધાયા, જેના કારણે નાણાકીય વર્ષ 2027ના પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં કુલ અરાઇવલ્સ 6.2 મિલિયન ટન રહ્યા. જુલાઈમાં કામચલાઉ આંકડા મુજબ 2.1 મિલિયન ટન અરાઇવલ્સ થયા છે. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ચીનની LNG આયાત મોસમી સરેરાશથી ઉપર ગઈ છે. યુરોપમાં શિયાળા પહેલા ગેસ સ્ટોરેજ 58% પર છે જે ઐતિહાસિક સરેરાશથી નીચે છે, જ્યારે એશિયન સ્પોટ LNGની કિંમતો 20 ડોલર પ્રતિ mmbtuથી ઉપર રહી છે. ઇક્વિરસ અનુસાર, જુલાઈમાં ભારતની ગેસ માંગ મજબૂત રહેશે, જ્યારે ઓગસ્ટમાં મોસમી કારણોસર તેમાં થોડી નરમાઈ આવી શકે છે. હોર્મુઝ સંકટ હોવા છતાં દેશનો એક પણ પેટ્રોલ પંપ ખાલી રહ્યો નથી: હરદીપ સિંહ પુરી કેન્દ્રીય મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ CIIના કાર્યક્રમમાં જણાવ્યું કે મિડલ ઈસ્ટ સંકટ અને હોર્મુઝ બંધ હોવા છતાં ભારતે દેશમાં LPG કે ક્રૂડ ઓઈલની કોઈ અછત થવા દીધી નથી. તેમણે જણાવ્યું કે યુદ્ધ શરૂ થતા પહેલા ભારત પોતાનું 50% ક્રૂડ ઓઈલ, 90% એલપીજી અને 60% અન્ય ગેસ આ જ રૂટ પરથી મંગાવતું હતું. સપ્લાયમાં અવરોધ આવતા જ ભારતે તરત જ પોતાના આયાત સ્ત્રોતો વધાર્યા અને ઘરેલું એલપીજી ઉત્પાદન વધાર્યું. મંત્રીએ કહ્યું કે હું પૂરા વિશ્વાસ સાથે કહી શકું છું કે દેશના 1.07 લાખથી વધુ ફ્યુઅલ આઉટલેટ્સમાંથી એક પણ પંપ સૂકો રહ્યો નથી. 2014માં દેશમાં ફક્ત 52,000 આઉટલેટ્સ હતા. ક્રૂડ સપ્લાય સ્ત્રોતને 27થી વધારીને 41 દેશો સુધી ફેલાવ્યો ભારતે પોતાના ક્રૂડ સપ્લાય સ્ત્રોતને 27થી વધારીને 41 દેશો સુધી ફેલાવી દીધો છે અને સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશનના દાયરાને 55 ભૌગોલિક ક્ષેત્રોથી વધારીને 309 સુધી પહોંચાડી દીધો છે. ભારત પાસે હંમેશા લગભગ 60 દિવસનો ક્રૂડ ઓઈલ કવર ઉપલબ્ધ રહ્યો. સમુદ્ર મંથન કાર્યક્રમ: ઊંડા સમુદ્રમાં તેલ-ગેસની શોધ માટે ₹84,000 કરોડની યોજના ઇમરજન્સી સુરક્ષાની સાથે લાંબા સમય માટે સરકારે ₹84,000 કરોડના સમુદ્ર મંથન કાર્યક્રમને મંજૂરી આપી છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ઊંડા સમુદ્રમાં તેલ અને નેચરલ ગેસની શોધને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. હરદીપ સિંહ પુરીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ડ્રિલિંગનું કામ સરકાર નહીં પરંતુ પ્રાઇવેટ પ્લેયર્સ કરશે. જોખમી ઓફશોર એક્સપ્લોરેશનમાં રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકાર પ્રતિ કૂવા ₹650 કરોડ સુધી અથવા ડ્રિલિંગ ખર્ચના 50% સુધી આર્થિક સહયોગ પ્રદાન કરશે.